Doe mij maar Battery Park, Hollandse grond onder de voeten

On street corners, in alleys, avenues, squares and modest flats, screenland´s magic boxes are grinding out the color and life of New York for some dozen realistic films. Our townfolk are happy about it. From location to location the tumbling crowds follow, gaping and wondering and pimping…

Douglas Gilbert, New York World-Telegram

Het zuidelijkste puntje van Manhattan zou je bijna Nederlandse bodem kunnen noemen. Battery Park is door de Hollandse kolonisten genoemd naar de batterij kanonnen die vier eeuwen geleden daar werden opgesteld tegen invallers vanaf zee. Eerst de Indianen met een kluitje in het riet sturen, en daarna iedereen die onaangekondigd de kust nadert een lading kogels op zijn dak sturen. Van de kanonnen is overigens weinig meer terug te vinden. En het huidige park is van bescheiden omvang. Maar wel op een schitterende plek gelegen. Een maand geleden zagen we, thuis op tv, daar ter gelegenheid van 400 jaar Hudson Willem Alexander en Maxima opduiken. Toespraken voor een nieuw geopend, en door Ben van Berkel ontworpen paviljoen. Maar dat paviljoen is op dit ogenblik aan het zicht onttrokken door een schutting. Het hele terrein voor de ingang van de terminal van de Staten Island Ferry wordt op dit ogenblik op de schop genomen. Alleen voor het feestelijke beeld op tv werd het paviljoen even toonbaar gemaakt. Paviljoen is trouwens een te groot woord voor het onooglijke gebouwtje. In New York behoort alles groot te zijn. Dit is weer valse Hollandse bescheidenheid. Of gewoon krenterigheid. Voor een dubbeltje op de eerste rang zitten op het puntje van Manhattan, de toegangspoort tot New York City.

Een taxi aangehouden op Fifth Avenue. Gemma, John en Rianne nemen weer plaat op de achterbank. Ikzelf hou de conversatie met de taxi driver gaande. Die in dit geval afkomstig is uit Bali. Eigenlijk een landgenoot, dus, als je Nederland nog beschouwt als een koloniale wereldmacht. Openhartig praten we over ons gezamenlijk verleden. No hardfeelings. Integendeel, de driver spreekt bijna lyrisch over Nederland en de Nederlanders. Maar over New York is hij nog enthousiaster. Zijn greencard heeft hij al een hele tijd in zijn bezit. Hij staat nu voor zijn laatste examen dat hem uiteindelijk het verlangde citizenship gaat opleveren. Hij ziet er naar uit. En het gaat hem zeker lukken. Nee, uit New York laat hij zich niet meer verdrijven. Een fantastische stad!

Om de drukte van de Fifth Avenue en Downtown Mahattan te ontlopen duikt hij links de 28th Street in, en zoeft vervolgens gemakkelijk door richting Battery Park. Langs de East River en over de East River Drive, de Franklin D. Roosevelt Drive en South Street Viaduct. Onder de Williamsburg Bridge, de Manhattan Bridge en de Brooklyn Bridge door. Sightseeing die door de rode dubbeldekkers van de Grey Line niet verbeterd kan worden. Het Chinese schimmenspel van de skyscrapers aan het einde van het schiereiland tekent zich haarscherp af tegen de heldere hemel. We zijn er. Stappen uit. Ik reken 22 dollar af, inclusief fooi.

Ik sta voor het monument dat de herinnering aan het Nederlandse verleden van New York levend moet houden. Een sokkel waarop een indiaan en een Hollandse koopman spullen uitwisselen. En een tekst.

Nadat de Kamer Amsterdam de West Indische Compagnie op 22 april 1625 last had gegeven tot den aanleg van het Fort Amsterdam en tien bouwerken daarnevens heeft de koop van het Eiland Manhattan in 1626 dien aanleg bevestigd welke de grondslag werd van de Stad New York.

Het woord ´bouwwerken´ met één ´w´, constateer ik als oud-docent. Het rode potlood heb ik niet bij me. Even verder een andere sokkel waarop twee bevers en molenwieken zijn gebeiteld. De beverhuiden van Manhattan waren gewild, en er kon goud mee worden verdiend in Europa. En de Hollanders waren nooit te beroerd om er een stevige fooi voor over te hebben. Handelsgeest, heet dat. De Indianen werden gewoon belazerd, zeggen anderen.

Even verderop een goudkleurige bol, identiek aan die we eerder op de dag gezien hebben voor het hoofdgebouw van de Verenigde Naties. Alleen is deze behoorlijk toegetakeld, gebutst, verbrand. En er brandt een eternal flame bij. De boodschap is duidelijk. It was damaged during the tragic events of September 11, 2001, but endures as an icon of hope and the undestructible spirit of the country. The Sphere was placed here on March 11, 2002, as a temporary memorial to all who lost their lives in the terrorist attacks at the World Trade Center.  Niet ver hier vandaan torenen de bouwkranen hoog de lucht in. Amerikanen laten zich door niemand klein krijgen. En New Yorkers al helemaal niet.

Op een andere plek loop je langs het New York Korean War Veterans Memorial. Ter nagedachtenis aan de Koreaanse Oorlog (1950-1953). Amerika onder aanvoering van generaal Mc Arthur tegen de communisten van Noord Korea. Een houwdegen die juist om die reden door president Truman uit zijn functie gezet zou worden. Het monument zelf laat een hoge granieten stèle zien waarin het silhouet van een soldaat is uitgehakt. In het plaveisel de aantallen doden, gewonden en de missing in action soldaten van alle 22 landen die bij de oorlog betrokken waren. Een niet gewonnen oorlog, daar kunnen Amerikanen maar moeilijk mee leven. Korea, Vietnam: Zuid-Oost Azië is geen succesverhaal voor de U.S.Army. In het Midden-Oosten lijkt het op dit ogenblik ook die kant uit te gaan.

Castle Clinton aan de oever van de Hudson heeft helemaal niks te maken met Bill en Hillary. Het ronde, zandstenen fort dateert uit het begin van de 19^e eeuw en was bedoeld om de oorlogszuchtige Engelsen uit New York te houden. In die tijd heette het fort nog West Battery. Van 1855 tot 1890 was het fort het eerste Emigrant Landing Depot van de Verenigde Staten, waar immigranten wanneer zij de V.S. wilden betreden, Ze werden er opgevangen om de immigrantenstroom te reguleren. En tegelijkertijd kon de Amerikaanse regering zo controleren wie toegelaten werd als potentieel Amerikaanse burger. Dus nog voordat Ellis Island hiervoor in 1892 in gebruik genomen werd. Meer dan 8 miljoen immigranten passeerden Castle Clinton. Voordat we er door de toegangspoort naar binnen lopen moeten we nog even slalommen tussen de turkooizen Vrijheidsbeelden door. Levende standbeelden, met de Stars en Stripes in de ene, en de fakkel in de andere hand. Uiteraard is het dat je – tegen betaling – met een van de ‘standbeelden’ op de foto gaat. Die foto maak ik wel. En John filmt alsof hij Steven Spielberg zelf is. Ook zonder betaling. Tussen de bomen door kijk je over de fel glimmende spiegel van de Hudson uit op het echte Vrijheidsbeeld. Zwart afgetekend tegen de vaalblauwe lucht.

Onder de ronde overkapping is veel te lezen over de historie van het ‘Castle’. De History of the Battery Wall. De Lives of Casle Clinton. Al met al ziet de plek er wat onderkomen uit. Een Joodse familie lijkt gehaast door de achteruitgang weg te vluchten. Jongetjes met zwarte keppeltjes. Vader een orthodoxe zwarte baard.

En alweer loop je tegen een ander monument op. Battery Park lijkt ervan vergeven. Een expressionistische bronzen beeldengroep die THE IMMIGRANTS heet. Dedicated to the people of all nations who entered America through Castle garden. Op het eerste gezicht heeft de groep wel wat weg van de Burgers van Calais van de Franse beeldhouwer Rodin. Tien meter verderop staat een groep jonge Aziaten, pardon New Yorkers, te hiphoppen. En daar is weer een andere orthodox Joodse met wel acht kinderen die zich laat fotograferen op de hoge betonnen rand van een bloemenperk. Maar dan ben ik al bijna doorgelopen tot weer een ander militair monument. Monumentale betonnen zuilen waarin de namen van alle gevallen Amerikaanse mariniers gebeiteld staan, gedenken de Tweede Wereldoorlog.

1941 * * * 1945 Erected by the United States of America in proud and grateful remembrance of her sons who gave their lives in her service in the America’s coastel waters of the Atlantic Ocean. Into Thy Hands, Oh Lord. Met een gigantische klauwende adelaar boven de tekst.

Battery Park is al lang niet meer van de Nederlanders. Het is een herinneringsplek geworden van een deel van de wereldgeschiedenis. De Verenigde Staten als sheriff van de wereldorde. Voor de New Yorkers een oase in de hectische stad. Met uitzicht op het water. Veel water. Een plek waar de East River en de Hudson al eeuwen onbeschaamd in elkaar verstrengeld raken. Nergens in de stad vind je meer horizon dan hier. In die zin lijkt het nog steeds op Nederland. Brooklyn, Staten Island en New Jersey in één blik gevangen. En altijd zicht op het icoon van de city: het Statue of Liberty. Het 46 meter hoge beeld (93 meter als de sokkel wordt meegerekend) was een geschenk van Frankrijk (en ontworpen door de Franse beeldhouwer Bartholdi) ter ere van het eeuwfeest van de onafhankelijkheidsverklaring op 4 juli 1776: Independance Day. Maar van Battery Park af gezien valt de grootte tegen.

Tijd om dat water even over te steken. En de stad van de overkant te bekijken. Voor de New Yorkers is Staten Island nu niet direct een plek die de zinnen prikkelt, maar wat van Manhattan niet gezegd kan worden dat is hier in overvloed aanwezig: ruimte. De oranje veerboot van de Staten Island Ferry is zojuist aangemeerd. John, hou je camera in de aanslag. Hollen!