Om half drie vertrekken we richting Hollandse Waterlinie. Hoewel we ’s avonds pas om acht uur in Slot Loevestein moeten zijn voor een concert in de reeks ‘Kastelenserie’. Het weer wordt er gaandeweg steeds beter op. Voorlopig nog zon en wolken, maar tegen het einde van de middag zal het onbewolkt en warm zijn. Op dat ogenblik lopen we door het oude stadje Heusden, een parel in het rivierengebied. Vooraf even langs Slot Loevestein gereden, waar op dat ogenblik nog weinig te doen is. Bonte schapen grazen in de weilanden aan de slotgracht. Ganzen en andere watervogels schrikken op en klapwieken de lucht in. Hier, bij de samenkomst van de Waal en de oude Maas, zijn de uitzichten wijds. Soms wreed verstoord door een plompverloren neergedaalde bedrijfshal. Fraaie dijkhuisjes in het dorpje Poederoijen waar Slot Loevestein toe behoort.

De vestingstad Heusden ligt nog zo’n 15 kilometer van Loevestein, maar dat is, over de goede wegen, snel te doen. Ik plant mijn auto neer aan de rand van het dorp. Daarna wandelen we rustig naar het centrum. Lommerrijke entree boven een met eendenkroos bedekte grachtjes. De meeste oude gevels zijn gerestaureerd. Het doet allemaal wat aan Grave denken, hoewel het hier nog iets authentieker aandoet. Tot aan de haven lopen we door. Fraaie molens en een ophaalbruggetje markeren het oer Hollandse karakter van het oude vestigstadje. In de directe nabijheid van het binnenhaventje liggen een aantal terrassen in de zon. Op een daarvan strijken we neer. Het is er al aardig druk met eters en drinkers.

Bij De Klepperman smaken de grote glazen witte Spaanse wijn ongelooflijk goed. Dat nodigt uit tot eten, want De Klepperman is tevens een gerenommeerd visrestaurant. Ondanks de aantrekkelijke menu’s op de kaart overtuigt de baas ons van de dagaanbieding: een grote moot zal met verse asperges. Hij trekt ons moeiteloos over de streep. Een half uur later blijkt hij meer dan gelijk te hebben: het is een voortreffelijk menu. Zelden zo lekker (zelfs niet in het Noord Limburgse) asperges gegeten. En dat op een zonovergoten terras aan de Bergsche Maas, in het oude vestingstadje Heusden. Tegen 19.00 uur krassen we op. De laatste afspraak, en ook het doel van de dag, wacht immers: Slot Loevestein. Binnen een half uurtje, inclusief de wandeling terug door het dorp, zijn we er.

WIKIPEDIA: Heusden is een gerestaureerde vestingstad in de Nederlandse gemeente Heusden, gelegen aan de Bergsche Maas. Het telt momenteel 1500 inwoners (2007). In 1968 is begonnen met het in oude stijl restaureren van de vestingstad Heusden. Dit grootscheepse restauratieproject loopt al veertig jaar. In deze tijd is veel bereikt, maar de restauratie gaat nog altijd door.

De stad kreeg in 1318 stadsrechten, maar verschillende bronnen vermelden ook andere jaren. Al in het jaar 1210 wordt van een kerk te Heusden melding gemaakt. Heusden was een van de eerste Nederlandse steden met een stadsmuur en werd gebouwd op de strategische grens tussen Brabant, Holland en Gelre. Jacob Kemp ontwierp aan het einde van de 16e eeuw een moderne omwalling volgens Oud Nederlands vestingstelsel. Later werd deze uitgebreid tot de huidige vorm. De vesting heeft vele oorlogen meegemaakt, en lange tijd wist men niet hoe de vestingwerken gerestaureerd moesten worden. Later besloot men dat er een restauratie volgens de kaart van Blaeu uit 1649 moest uitgevoerd worden, inclusief de soms onhandige indelingen.

Heusden heeft - na de restauratie van 1978 - negen bastions, zes ravelijnen, een beschermend eilandje en een natte gracht. Op enkele bastions staan molens en torens. Verder was Heusden ook de geboorteplaats van Gisbertus Voetius (1589-1676).

Hoewel Heusden nooit door de Spaanse troepen belegerd is, vielen toch vele rampen Heusden ten deel. Meerdere keren werd de stad getroffen door de pest. Tijdens de grote brand in 1572 werd bijna de hele stad in de as gelegd. Van het prachtige stadhuis was niets meer van over. In 1680 vond de verwoesting van het kasteel door blikseminslag plaats. De laatste tragische gebeurtenis vond plaats tijdens de laatste gevechtshandelingen in Nederland van de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de geallieerden oprukten, zochten de Duitsers hun heil achter een nieuwe linie (de Bergsche Maas). Zij lieten de hoogste punten in de vesting, het stadhuis en twee kerktorens, opblazen. Dit deden de Duitsers ook elders, teneinde de oprukkende geallieerden te beletten hoge gebouwen als uitkijkposten te gebruiken.

De avond daalt langzaam neer over het eeuwenoude slot. Bij binnenkomst word je middels een bronzen plaquette al gelijk herinnerd aan de miraculeuze ontsnapping van Hugo de Groot in de befaamde boekenkist.

Antichambreren in een van de zaaltjes. De grote kandelaars worden al aangestoken. In de hoek grijst een opzichtig opgemaakt bed met baldakijn. Het zaaltje is vanavond omgebouwd tot foyer. De glazen wachten op drinkers. Maar die moeten tot de pauze geduld hebben.

Om kwart over acht start het muzikale deel van de avond, onder de titel: La Notte / La Musique de la Chambre du Roi. Met onder andere muziek van Lully, Clerambault, Monteclair, Delalande, Marais. Muziek uit de tijd van (onder andere) de Franse Zonnekoning Louis XIV. Maar hij zal naar die muziek geluisterd hebben in heel andere entourages. Geen onttakelde Loevesteins. De uitvoerenden hebben allen (3) Spaans (linguïstisch) bloed in de aderen: Nuria Rial (sopraan) en Sergio Alvares (viola da gamba) zijn van 100% Spaanse origine; en Juan Sebastian Lima (luit) is helemaal uit Argentinië ingevlogen.

De entourage doet het helemaal. Grote kandelaars met batterijen kaarsen werpen hun flakkerend licht de donkere ridderzaal in. Het publiek is bijna zonder uitzondering minstens grijs en 55-plus. En blank. La Notte blijkt niet zomaar als motto aan het concert te zijn meegegeven. De ijle klanken (samen met de steeds donker wordende lucht die door het glas in lood nog net te zien is) zouden je zomaar in slaap kunnen wiegen. De inmiddels gerenommeerde Spaanse sopraan zal tijdens het hele concert (ze zingt niet bij alle nummers) blijven zitten. Fantastische stem. Maar de Argentijnse luitspeler doet in muzikaliteit absoluut niet voor haar onder. Virtuoos, en soms heel verstilt, snarenspel. Kortom, een niet alledaagse muziekuitvoering. In de pauze toch nog maar een glas (maar nu rode) wijn naar binnen gewerkt. Het komt het gehoor alleen maar ten goede.

En dan moet je nog door het nachtelijk duister naar huis. Anderhalf uur voor de boeg, want onderweg krijgen we ook nog met file te maken. De A2 is één grote bouwput. Zelfs ’s nachts wordt er doorgewerkt. ‘s Middags had ik kilometers lange files zien staan tussen Zaltbommel en Den Bosch. Die zijn weliswaar niet meer kilometers lang, maar die ene rijstrook waarop het nachtverkeer wordt gedwongen te rijden, zorgt toch nog voor een behoorlijk oponthoud. Over Eindhoven (daar ook sluipdoor routes op de A2, maar geen echt oponthoud) en dan richting Venlo. Even na middernacht zijn we thuis. Wel een glas wijn verdiend voor het slapen gaan. La Notte in Limburg.

WIKIPEDIA: Loevestein is tussen 1358 en 1375 gebouwd door Dirk Loef van Horne, heer van Altena. Tot 1397 zijn enkele delen nog wat verhoogd dan wel gewijzigd. Het verrees op een strategisch gelegen landtong, op de plaats waar de rivieren de Maas en de Waal zich verenigen tot de Boven-Merwede. Het werd gebruikt om tol te heffen. Omdat de omringende grond, het Munnikenland, nogal eens onder water wilde staan, was het echter nooit een aantrekkelijk woonhuis voor edellieden. Zo heeft zich een merkwaardige geschiedenis op Loevestein kunnen voltrekken. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten was Loevestein een gevangenis voor tegenstanders van Jacoba van Beieren. Ook tijdens de Republiek was Loevestein een staatsgevangenis:

Hugo de Groot zat hier vanaf 1619 een levenslange gevangenisstraf uit, tot hij in 1621 ontsnapte in een boekenkist. In 1631 ontsnapten zeven remonstrantse dominees in een leeg bierfust.

In 1650 liet stadhouder Willem II een zestal statenleden opsluiten op Loevestein, onder wie Jacob de Witt, burgemeester van Dordrecht. De internering was aanleiding voor het ontstaan van de benaming Loevesteinse factie voor de staatsgezinde, antistadhouderlijke groepering in de Republiek. Vanaf de 17e eeuw maakte Loevestein deel uit van de Hollandse Waterlinie.

Om 9.19 uur zet de intercity zich in beweging richting Amsterdam. Het is de eerste keer dat ik gebruik maak van mijn voordeeluren abonnement (voor 60+). Eerste klas. En Gemma reist met 40% korting mee (toch nog altijd € 38,80 voor een retour Venlo-Amsterdam). Alles verloopt volgens het (spoor)boekje. Geen vertragingen, prima aansluiting in Eindhoven. En ook tram 5 staat keurig op ons te wachten voor het Centraal Station. Het regent. Het is grauw en guur in Amsterdam. Precies om kwart voor twaalf meld ik me aan de leveranciersingang van het van Gogh Museum.

Na me aan de balie gemeld te hebben, verschijnt na een paar minuten (oud-leerling) Sjraar van Heugten. Wel ouder geworden, maar niet echt veranderd, hoewel hij inmiddels 51 is (in 1974 had ik hem in de klas). We krijgen een VIP-badge mee, waardoor alle deuren letterlijk opengaan. Het is druk vandaag in het Museum. Grote toeloop vandaag. Omdat het museum het vooral van buitenlanders moet hebben (80%), laat de kredietcrisis zich hier voelen: vooral Amerikanen en Japanners worden gemist, vertelt Sjraar, terwijl hij ons begeleidt naar het restaurant waar hij ons op een mok cappuccino met van Gogh’s Sterrennacht erop trakteert. Even bijpraten.

Al 21 jaar is hij verbonden aan het van Gogh Museum. Tempus fugit. En zo’n grote expositie is enerverend. Hij is net terug uit Parijs, en ook vandaag heeft hij het weer druk. Dadelijk heeft hij weer een werklunch. Maar hoe het allemaal gekomen is, dat alles passeert nog eens de revue. Hoe ik hem destijds stimuleerde de kunst in te gaan. Kunstgeschiedenis in Utrecht werd het. En het Frans waar hij veel aan gehad heeft bij zijn werk (het zal ook weer blijken in de expositie, waarvoor veel Franse teksten – van Coppée, Zola enz – geraadpleegd en hier te zien zijn. Hij praat over zijn uitstekende samenwerking met het MoMA in New York. Met het Metropolitan Museum in dezelfde plaats gaat dat allemaal wat stroever. We praten uiteraard over van Gogh en zijn fabelachtige kennis van de schilder, waardoor in staat is om binnen een paar weken de catalogustekst te schrijven voor deze expositie, Van Gogh en de kleuren van de nacht. Tijd om te gaan kijken. Maar eerst nog een fotosessie in het voorgeborchte van de tentoonstelling. 

Gemma  functioneert als digitaal portrettist van ons beiden. Dan laat Sjraar ons los. Pas bij het verlaten van het museum (tegen kwart voor twee) treffen we hem nog even.

Het is een schitterende expositie, ruimer van opzet dan die in het MoMA in New York (waar we tijdens ons verblijf in oktober 2008 ook het een en ander van meegekregen hebben), vooral omdat Van Gogh meer in de context van zijn tijd en zijn inspiratiebronnen (zoals Millet) geplaatst wordt. Jammer is alleen dat vanwege de uitgebreidheid de werken over drie etages gespreid zijn. En ook dat sommige schilderijen alleen in reproductie te zien zijn (o.a. het magistrale gloeiend gele ‘caféterras bij nacht’) omdat ze door bijvoorbeeld het Kröller-Müller niet werden uitgeleend. Maar al met al een fabelachtig mooie tentoonstelling. Ook vanwege de dieppaarse nachtkleur van de wanden (ik zal Sjraar nog eens om het RAL-nummer vragen) die op een intense manier de nacht verbeeldt. En dat met al die mooi complementaire gele kleuren op de schilderijen en van de lijsten. Natuurlijk doet ook de belichting wonderen. Afbeeldingen in de catalogus (hoe goed ook) leggen het altijd af bij de werkelijkheid, vooral omdat de structuur er geen kans krijgt. De dikke verfstrepen van Vincent van Gogh kun je alleen in de werkelijkheid ervaren.

Het is een uur of twee als we te voet, maar wel onder de paraplu, terug richting centrum lopen. Ook bij het Rijksmuseum staat een lange rij te wachten om binnen te mogen bij de meesterwerken van Vermeer. Via het Leidseplein open we de Leidsestraat in, en slokken in een cafetaria een megabroodje tonijn en een glas jus d’orange naar binnen. Via de grachtengordel (Keizersgracht, Prinsengracht, Herengracht) beland je dan op het Spui. Wolf zet me nog op de foto bij een nat geregend Lieverdje. Nadat we bij boekhandel Scheltema een tijd hebben rondgestruind is het tijd voor een Sonnema Kruidenbitter bij Hoppe. Het is er behoorlijk rustig op dit middaguur. Slechts een verlopen koppel aan de bar, en een paar oudere stellen (zoals wij) aan de houten tafeltjes in de nissen. Het geeft weer energie om naar buiten te gaan. Het is zelfs bijna droog geworden.

Op alle plekken in het centrum kom je wankelende geruitrokte Schotten tegen. Hun bonkige bleke, en onregelmatig behaarde knieën steken bibberend boven de lange gebreide kousen uit. Al dagenlang bivakkeren ze in de stad vanwege de WK kwalificatiewedstrijd (voetbal, natuurlijk) Nederland- Schotland die zaterdagavond in de Amsterdamse Arena gespeeld zal worden. Vanwege hun bovengemiddelde alcoholpercentage schijnt de regen geen vat op ze te krijgen. Ongekend vrolijk laveren ze onder hun muts met flos tussen het woud van bewegende paraplu’s door.

Dan het Begijnhof in. Ook hier nauwelijks een toerist te bekennen. In het intieme kerkje is het zelfs helemaal uitgestorven. Via de galerij van het Historisch Museum (met zijn immense schuttersstukken) zit je dan ineens in de Kalverstraat. Een totaal verloederde koopgoot. Om de Mammon te ontvluchten toch ook nog even binnen gewipt in de vroegere schuilkerk, die al jarenlang De Papegaai genoemd wordt. Nog stemmiger dan het kerkje aan het Begijnhof.

De zware wolken jagen hoog over de Dam. En Gemma wil toch nog even de Bijenkorf in. Uiteindelijk zal daar geen geld worden achtergelaten. Het Damrak is al even verloederd als de Kalverstraat. Goedkoop amusement, met als apotheose het Sex Museum. Om de binnenstromende toeristen alvast wat op te warmen alvorens linksaf te slaan, de Wallen op. Ik sta nog even in verwondering voor het smalle pandje uit Thomas Roosenbooms Gewassen Vlees waarover het Victoria Hotel is heen gewalst, c.q. gebouwd. Toch krijgen we weer zin in een glas wijn. Daartoe steken we weer het water over, richting Wallen. Daar op de hoek ligt, breed uitkijkend over het water een wat bizar aandoend café, Dwaze Zaken geheten. Het hele interieur bestaat uit Gaudi-mozaïek, d.w.z. uit kapot geslagen Spaanse tegels bezette muren. Het meest bizarre zijn de toiletten die niet alleen volledig door met Gaudi mozaïek zijn bepleisterd, maar waar ook diezelfde techniek is toegepast met kapot geslagen spiegels. De tent blijkt ook nog eens elke donderdagavond een live jazzconcert te bieden. Helaas begint dat pas om half tien.

We eten (te duur) in de fraaie donkere Brasserie van het Centraal Station (aan perron 2 gelegen). Maar de Spaanse wijn uit Navarra is voortreffelijk, en dat geldt ook voor de bediening. En dat maakt dan weer veel goed. Om negen uur ’s avonds zijn we retour in Venlo. Ook nu is de aansluiting weer perfect. Dat hebben we met de NS wel eens anders meegemaakt.