Vanmorgen (zondag 28 september) stevig doorgewerkt aan een nieuw schilderij in de serie CORRIDA. Hoewel ik al anderhalve maand geleden er met stukjes en beetjes aan gewerkt heb, ging het vanmorgen ineens full speed. Daarnaast heb ik maar een kwartier door kunnen werken aan een ander schilderij, in de serie FIESTA GITANA. Van beide series ga ik in januari een aantal schilderijen exposeren in de galerie THE GALLERY in Panningen (Noord-Limburg). In de serie FIESTA GITANA wil ik er hierna nog 2 of drie maken, om de serie wat meer body te geven. Uiteindelijk zullen beide series uit een stuk of tien schilderijen bestaan.

Zie hiervoor ook: www.gerardstaalsart.nl

Nu nog een passende titel en de prijs bepalen. Maar dat heeft geen haast. Een werk tot een einde brengen is altijd het belangrijkste. Wel moet ik de zijkanten nog bijschilderen (het is een zogenaamd 3D-doek) en als finishing touch de ondertekening met jaartal in de rechter benedenhoek. Ook dat heeft geen haast. En ten slotte (over een paar maanden) een licht vernislaag eroverheen. Meer ter bescherming van de verschillende verflagen.

Vanmorgen heb ik vooral een aantal transparante kleuren over de al bestaande geschilderd. Met sommige acrylkleuren gaat dat heel erg goed, met name met magenta, en ook met de verschillende gele en rode kleuren.

Ik laat ook een paar details van het schilderij zien. Daarin is goed te zien dat er een flard van een affiche in verwerkt is. Van de aanplakborden gescheurd in Malaga (in april). De kleurstellingen ervan heb ik daarna doorgetrokken in het schilderij. Ook heb ik (met name vanmorgen) veel met het paletmes gewerkt: dikke titaniumwit lagen die vervolgens weer heel transparant werden overgeschilderd.

 

Ook aan Calatrava’s droom komt een einde

Onze Feria de Julio is om half zeven vanmorgen ten einde. De grote rubberen banden van de Boeing maken zich los van de lange startbaan. Het is nog compleet nacht. De lichtjes van Valencia worden steeds moeilijker te onderscheiden. Zeker als er ook nog eens mistsluiers tussen het vliegtuig en de planeet schuiven. De galactische Ciudad de las Artes y Ciencias kan ik zelfs helemaal niet meer ontdekken. In rook opgegaan. Het einde van Calatrava’s droom. Of misschien hebben de Valenciaanse ruimtevaartschepen die luisteren naar de namen Hemisfèric, Palau deles Arts en Museu de les Ciènces zich al eerder in de nacht losgemaakt van de aarde.

De taxi is pünktlich: 4 uur. En gaat full speed, alle rode stoplichten negerend, richt vliegveld. De straten die overdag vergeten zijn van de auto’s ogen u desolaat als na een gifgasaanval. Alleen het gelige licht van de straatlantarens dienen als tekenen van een aanwezige beschaving.

In de vertrekhal van de luchthaven is het om half vijf net een dormitorium. Alleen beschikken de slapers niet echt over een bed zoals de monniken vroeger tenminste nog konden beschikken over een houten brits. Hier liggen de jongeren gewoon op de glimmende stenen vloer van de vertrekhal. Weggedoken in muffige slaapzakken. Zo nu en dan steekt er een verward hoofd de kop op. Om een minuut later weer terug te zakken in de armen van Morpheus. In dit geval de al even jonge geliefde. Misschien ontmoet tijdens een ruimtereis in Valencia. Of gewoon op het strand. 

Om half zeven zet het luchtschip van Ryanair koers naar het noorden. Niet veel later begint de horizon oranje te kleuren en doemen de besneeuwde Pyreneeëntoppen op in het vale ochtendlicht. Ruim twee uur later landen we probleemloos op Maastricht-Aachen Airport. Het voordeel van zo’n kleine luchthaven is onmiddellijk verifieerbaar. Binnen tien minuten sta ik met mijn zwarte koffer in de hand. En om tien uur zijn we thuis. Alle galactisch sporen zijn opgelost in de ruimte. Maar in mijn hoofd is het allemaal absoluut geen lichtjaren ver. Alsof je zo weer door een glazen wand lopend terug zou kunnen keren in de Ciudad van Santiago Calatrava, in de volksmond gewoon Valencia genoemd. En er waren de verschillende tapas waarvan de smaak nog onmiskenbaar rond mijn gehemelte hangt. Kortom: Valencia, een Feria de Julio is een feest voor de zintuigen. Hasta la vista!

 

 

 

 

Paella Marisco bij Pepica, maar zonder koning Juan Carlos 

Van het thuisfront verschillende berichten. Gisteravond al. Hevig onweer heeft ervoor gezorgd dat de stroom uitviel, maar Maurice heeft alles weer op gang gekregen. Alleen kwam hij tot de ontdekking dat de diepvries nog steeds niet werkte. Ook dat is nu verholpen. De diepgevroren boel moet wel tegen een nachtje zonder stroom kunnen. Ook Lucien is gistermiddag weer terug uit Salou. Hij zal ongetwijfeld een gat in de dag slapen vandaag. Wij niet, want om half tien zitten we weer aan het ontbijt op het terras van de Taberna de la Reina. Voor de (voorlopig) laatste keer, want morgen, in alle vroegte, zullen we terugvliegen.

Met bus 32 vanaf het Plaza Ayuntamiento naar het strand, Playa Las Arenas vandaag. Een tweede relaxdag. Ook hier zijn, tegen dezelfde dagprijs (10,80 euri) ligbedden en een brede parasol te huur. Het strand is hier nog wat breder dan bij Malvarossa, maar het uitzicht aan de rechterhand is wat minder. Hier begint al na een honderdtal meters het haventerrein, en kijken we nu tegen de tribunes aan die zijn bedoeld voor de Formule-1 Race binnenkort.

Maar het strand zelf is er niet minder om. En (belangrijk): het is er erg rustig. Maar ook hier is het water lauw, minstens dertig graden, schat ik. Dus ook hier hoef je voor enige verkoeling niet het water in. Als alternatief kun je onder een van de douches gaan staan die her en der op het strand staan opgesteld.

Om half twee vind ik het welletjes. Tijd voor de warme hap. Op de Paseo Neptuno, zeg maar de boulevard die langs het strand van Las Arenas loopt, is het een aaneenschakeling van restaurants, vooral paellarestaurants. Het meest beroemde is ongetwijfeld La Pepica, dat al in 1898 hier te vinden was. Destijds als een grote houten barak op het strand, maar nu uitgegroeid tot een gigantisch eetparadijs. Waar de obers je keurig in hun zwarte kostuums en hagelwitte overhemden staan op te wachten.

’s Middags (van 12 tot 14 uur) moet je er tijdig bij zijn, want de restaurants zitten dan propvol. We vinden een plek op de open serre, met zicht op de boulevard en het strand. Binnen is er nog plaats voor een paar honderd gasten. Tijdens onze maaltijd zal het serreterras compleet vol lopen, en ook binnen is het om drie uur half vol. En dat voor een gewone maandag.

De muren van het paellaparadijs zuchten onder de ingelijste foto’s van alle beroemdheden die hier ooit gegeten hebben. Prominenten als Ernest Hemingway, koning Juan Carlos (die hier zelfs vier keer te gast was), paus Johannes Paules 11 en onze eigen Guus Hiddink gingen ons hier voor. 

Voor Ernest Hemingway is bijna een hele muur gereserveerd. Grote foto’s en een compleet verhaal ter ondersteuning. In zijn roman The Dangerous Summer vermeldde de Amerikaanse schrijver al dit restaurant. Van Hemingway en ook van vaste klant koning Juan Carlos vangen we deze middag geen enkele glimp op. Voor de eerste is dat inderdaad lastig, want overleden, en voor de tweede is het misschien wat te warm op dit terras. 

Wat we eten? Paella, uiteraard. In dit geval een paella marisco, met flinke kreeften en langoustines. Voorafgegaan door een mega ensalada valenciana (voor mij) en een even mega uitvoering van de ensalada reina (voor Gemma). Ook al nodigt de entourage uit tot het laten aanrukken van een ijsgekoelde emmer met champagne hou ik het toch op een paar frisse glazen Estrella Damm. Gemma houdt het bij haar rioja. Het keurkorps aan obers ziet erop toe dat alles naar wens verloopt, zonder te knipmesachtig over te komen. Gewoon, Valenciaans ongedwongen. Maar toch stijlvol. De schade zoals vermeld op de rekening bedraagt ten slotte 51,57 euri.

Nog een anderhalf uur op het ligbed, en dan weer opkrassen. Bus. Korte wandeling vanaf het Plaza Ayuntamiento naar het hotel. Alvast de overnachtingen afgerekend. En de taxi besteld voor vier uur in de ochtend. Daarna douche. Op tv een corrida ergens in Andalusië. We pakken alvast wat in de koffers voor de terugvlucht van morgen. En om half negen zitten we weer aan een van de vierkante tafeltjes in Bar Kiosko. Onze gitzwarte huisober heeft vanavond assistentie van een andere collega. Het is er pas half vol. Dat zal een uur later anders zijn.

Met een brede grijns schuift hij in een paar afleveringen de raciones de tapas het formica op.  Patatas bravas (uiteraard) met een uitbundige dot aïoli, de gegrilde stukken huevas de sepia (als de eerste avond hier, maar zelfs nog beter van smaak), clochinas (kleine mosselen met een typisch smaakje). En drank. Een paar cañas en een paar glazen tinto die bijna standaard geworden zijn. Die zullen ook nog volgen aan het einde van deze rituele einde-van-de-dag dans.

Tien meter verder op het Plaza Doctor Collado. Want ook Café Lisboa is inmiddels bij onze privé inventaris van Valencia gaan horen. Een decor dat ik zo neer zou kunnen zetten. Wat tafeltjes schots en scheef door elkaar. Gemakkelijke fauteuils, allemaal bezet. Veel jonge mensen. En de oude olijfboom waaronder het hele gezelschap tot laat in de avond zich beschermd denkt tegen aliens van buiten. En dan het wat rommelige, verhoogde pleintje. Wat lummelende jeugd. Een enkele brommer. Half afgescheurde affiches. Uit het donker het doffe kleppen van een van de vele kerkklokken. Middernacht.

The Australian Pink Floyd te gast bij Santiago Calatrava

We lopen terug de stad in. Het is nog steeds goed heet, maar de ergste hitte van de dag is voorbij. Onder onze vertrouwde olijfboom op het Plaza Doctor Collado toch maar een caña genomen. En daarna een minstens even verfrissende douche in het hotel. Voordat we aan het avondprogramma beginnen een ordinaire snelle hap bij Pans aan het Plaza de Ayuntamiento: patatas met uitgebreide bocadillos en met gegrilde kipstukken. En daarna met lijn 35 voor de derde keer naar Calatrava’s droomstad in beton, glas en staal, de Ciudad de las Artes y las Ciencias.

Pas om half elf (de nacht moet over Valencia gevallen zijn) staat het concert gepland van de Australische Pink Floyd coverband. Het concert maakt deel uit van de wereldtournee  van The Australian Pink Floyd Show. En dat allemaal gratis in het kader van de Feria de Julio. Elders in de stad vindt op dit ogenblik op de Paseo de la Alameda de Batalla de Flores plaats, een groot bloemencorso dat wordt besloten met een spectaculair vuurwerk. Van het vuurwerk kunnen we nog net wat zien als we op de tribunes voor de Umbracle zitten, die daar over de volle breedte zij opgezet voor het concert. Beneden op het bassin is nog een groot platform met staanplaatsen, voor de wat jongere fans.

Als de nacht gevallen is en de Hemisfèric en het Palau de les Arts hun licht over het water van de bassins verspreiden kan het concert beginnen. De lichten van het Museu de les Ciènces blijven uit, want ervoor staat het gigantische podium voor de Australische Pink Floyds opgesteld, eveneens op het water. En daar zal heel snel voldoende licht in alle kleuren van de regenboog, en met wervelende bewegingen vandaag gespoten worden. Uiteenspattende supernova’s, zo je kunnen zeggen, om in het jargon van Calatrava’s galactische stad te blijven.

En dan barst de muziek los. En als je je ogen sluit dan is het alleen maar onvervalst Pink Floyd wat je hoort.   En toch spelen artiesten op het podium geen eigen nummers. Ze hebben zich sinds 1988 - het ontstaan van de groep - obsessioneel bezig gehouden met het nabootsen van het Pink Floyd-geluid. Ook de achtergrondprojectie op drie schermen was helemaal geënt op de typische Pink Floyd-iconen (hamers, uurwerken…). Het Australische karakter ontbrak echter niet. Door er wat kangoeroes tegenaan te smijten of er aan het begin of einde van een nummer een didgeridoo door te mixen.

Het gaat natuurlijk allemaal om de muziek. En die deed het fantastisch in deze futuristische ambiance. Uiterard be bekend nummers uit The Wall, op de achtergrond steeds gevisualiseerd. Time. En One of these days of Welcome to the machine. En uiteraard The Wall. En Wish You Were Here. En wij waren er. Helemaal in Valencia. Stanley Kubrick had er een vervolg kunnen filmen op A Space Odyssey. Maar de Australische epigonen van Pink Floyd voldoen ook om je als astronaut mee te nemen door hun universum. Thuis zullen het allemaal terug kunnen zien op hun website: www.aussiefloyd.com.  

Het publiek deint onder ons mee op de grote vierkante vlonder. Nog even en dan gaan ze scheep in de interstellaire machines van het Palau des Arts of de Hemisfèric, of hoe al die ruimtevaartuigen ook mogen heten. Futuristische ruimteschepen als moderne varianten op de Ark van Noach. Hier zit vanavond een uitverkoren volk. Tot kwart over twaalf duurt de bezwering. Dan glijden de laatste jankende klanken van de gitaren het water in. En sterven de achtergrondgeluiden van de zangeressen een gelukzalige dood in de kaleidiscopische dampen die van alle kanten het podium opwaaien. We zijn geland. Op aarde. In Valencia nog wel. Geen slechte plek.

Om een uur of half een raast de taxi door de redelijk verlaten straten van Valencia. Deponeert ons op het Plaza de la Reina. Ook hier is het niet meer superdruk. En we hadden nog wel zoveel gelezen over het Valenciaanse nachtleven. Sommige terrashouders hebben het wel gezien voor vandaag, maar bij Finnegan’s of Dublin is alles nog in vol bedrijf. Weliswaar heb ik geen zin in een emmer diepzwarte Guinness, maar de stevige glazen rioja smaken minstens zo goed. We houden het in ieder geval niet bij een enkel glas. Om half twee stiefelen we Meliá Inglés binnen. Bij de receptie is de nachtdienst bezig op de computer de rekeningen bij te werken. Maar een buenas noches kan er wel af. Gemeend, ook nog.

klik ook op: www.aussiefloyd.com

 

Museo Nacional de Ceràmica en de Jardín Botanic: óók Valencia!

Ook vanmorgen is het weer warm, en in de loop van de dag zal de temperatuur verder oplopen naar 32 graden. Het is zondag en nog erg rustig op het Plaza de la Reina, als we om tien uur neerstrijken op het terras van de Taberna de la Reina. Doffe bronzen slagen van de kathedraal markeren het tijdstip. Een rustige start met café con leche en een paar tostadas tomate. De stadsreiniging ruimt de laatste overblijfselen van de nacht op. En Valencia gaat er eens goed voor zitten. Op zijn zondags flaneren er al een paar zilvergrijze dames over het brede trottoir van het plein. De eerste bus van Valencia Turistic zet zich in beweging. Slechts een enkeling zit op de tweede verdieping van het open balkon om zich als een vorst door de stad te laten rijden.

Voordat we terug gaan naar het hotel lopen we, naar goed katholiek gebruik, de kathedraal binnen. De mis is bijna ten einde, en een driehoofdige formatie van geestelijken geeft Gods zegen door aan de redelijk opgekomen gelovigen. Voor de rest van de week gesterkt door Gods genade. Nauwelijks een kwartier later begint de hoogmis, maar dan komen we net uit de Capilla del Santo Caliz, een oude kapittelzaal waar 14^e-eeuwse gotiek van de beste soort te zien is. Volgens de Valencianen staat hier de echte Heilige Graal. Indiana Jones heeft dus op de verkeerde plekken gezocht. Want de beker waaruit Jezus tijdens het Laatste Avondmaal dronk is gewoon via Jerusalem, Rome en de Spaanse steden Huesca, Jaca en Zaragoza hier terecht gekomen.

Naast de kapel is er een klein museum met indrukwekkende kerkelijke kunst. In een kapel annex (de kapel van Francisco de Borja, een 16^e-eeuwse hertog die zijn leven in dienst stelde van de verbreiding van het katholieke geloof) hangen zelfs schilderijen van Goya. Topkunst naast de vele beschilderde panelen uit de tijd van de gotiek. 

Na de zondagsplicht vervuld te hebben even terug naar het hotel voor een korte pitstop. En dan naar de buurman: het Museo Nacional de Ceràmica, gevestigd in het barokke Palacio del Marqués de Dos Aguas, sinds de 15^e eeuw in handen van de familie Rabassa de Perellós. In de vorige eeuw raakte het imposante gebouw behoorlijk in verval, maar een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog werd het door de regering flink gerestaureerd en tot museum gebombardeerd. Alleen al voor de jubelende, meest uitzinnige rococogevel is het de moeite waard geweest. En een hoofdingang die het beroemdste voorbeeld is van Valenciaanse barok. Exuberantie die ondanks zijn overdadigheid vertedert.

Als je binnenkomt (op deze zondag is het gratis) loopt je onmiddellijk tegen een paar gouden koetsen op. De keramiekcollectie is vooral boven te zien. Maar verrassend genoeg is er ook een expositie (op de benedenetage) van moderne Koreaanse keramiek. 

Tradición Transformada, Ceràmica Contemporánea de Corea heet de verbluffende expositie die is ingericht in twee grote zalen rechts van de koetsenzaal. Abstracte, verfijnde keramiek gemaakt door Koreaanse kunstenaars tussen 1999 en 2006. Onder de indruk ben ik, van deze design keramiek. Van de witte kubussen van Ji Wan Joo bijvoorbeeld. Of de abstracte ‘bladeren’ van Soon Jung Hong. En van Roh Hoon Guac en Kyoung Soon Park. Of van het porselein van Suk Young Kang.

Natuurlijk is er veel keramiek te zien, van de oudheid tot en met de borden van Picasso. Van Arabisch tot Chinees. Maar het meest interessante deel vind ik toch de oude woonvertrekken van de markies, die volledig zijn ingericht. Zoals de ‘rode’ spiegelzaal waarin alles wat blink van goud lijk te zijn. Of de kompleet ingerichte Valenciaanse keuken die ineens weer heel rustiek aandoet.

In een aantal vertrekken is een Engelse filmploeg bezig met de screening van het script van een film waaroor een aantal scènes in deze museumvertrekken zal worden opgenomen. Er wordt nogal wat aandacht besteed aan de badscène in de slaapkamer (de badkuip staat pontificaal te pronken op de voormalige slaapkamer van de markies. 

En weer is het lunchtijd. Waarvoor we naar het kleine restaurant op de Plaza Redonda lopen. In de omgang ervan is een klein restaurant gevestigd. Eenvoudige keuken, maar absoluut niet slecht. We geven ons over aan de vis: bacalao een flinke moot zwaardvis. De kant- en garenwinkeltjes van dit typische pleintje zijn vanwege de zondagsrust gesloten. Wel ligt er aan de rand van de ‘arena’ een liefdeskoppel dat er geen genoeg van kan krijgen. De gymnastische oefeningen lijken me wat overdreven bij deze hoge temperaturen, maar blijkbaar hebben deze Valenciaanse Romeo en Julia er geen probleem mee. Hun honger wordt op een andere manier gestild. En ook wij duiken weer met hernieuwde energie de stad in.

Vanwege de hitte vanmiddag de verkoeling opzoeken. Dat kan in de uitgestrekte universitaire botanische tuinen aan de rand van de oude stad, de uit 1802 daterende Jardín Botanic, even voorbij de Torres de Quart, een van de nog overgebleven stadspoorten. En het blijkt ook nog eens een oase van rust, op deze zondagmiddag. Blijkbaar prefereren de Valencianen de eigen huisairco. De goed onderhouden tuinen laten planten, bomen, en struiken zien van over de hele wereld, met een accent op (sub)tropische vegetatie. Soms loop je door desolate Mexicaanse woestijnlandschappen met tientallen soorten gigantische cactussen. Dan weer zijn er natte plekken met exotische waterplanten. Voor de liefhebbers zijn er (in een grote warme kas) de bijna erotisch aandoende vleesetende planten. Joris-Karl Huysmans, de superestheet en schrijver van obscure boeken, zou hier zijn lippen bij aflikken.

En als je voor echt vochtige warmte gaat, dan kun je hier de klamme warmte van het tropische regenwoud (eveneens in een grote serre) in. Waternevels vallen zacht over je heen.

Ook hier is, net als in de Ciudad de las Artes y las Ciencias een zogenaamde umbraculo, een grote ijzeren overkapping waarin planten groeien. Op andere plekken komen de liefhebbers van Afrikaanse vetplanten of medicinale planten aan hun trekken.

Maar het meest relaxt op deze zondagmiddag is toch wel de rust die er uitgaat van deze schitterende tuinen. Zo nu en dan val je even neer op een van de vele banken en laat je je overweldigen door de natuur. Alsof er geen hectisch Valencia om je hen bestaat.

 

Via Malvarrosa naar Casa Isabel, Bar Pilar en El Kiosko

Weekend. Althans zaterdag vandaag. Na dagenlang de stad doorkruisen lijkt het moment aangebroken om een relaxdag te nemen. De temperatuur geeft (maar dat is al dagen zo) alle aanleiding toe. Ook vandaag zal het weer zo’n 32 graden worden.

Sowieso wordt het ritme van de laatste dagen doorbroken, want als we ons om een uur of half tien bij de Taberna de la Reina melden voor het ontbijt blijkt het terras nog niet open. Het rolluik voor de deur is pas half open. Binnen wordt nog afgestoft en verder alles in gereedheid gebracht om de ontbijters welkom te heten. Echter, pas na tien uur. Want ook het personeel van de taberna heeft blijkbaar uit mogen slapen.

We wijken daarom noodgedwongen uit naar de overzijde van het plein, naar Bar Bertal. Een wat meer bijdetijdse en luxueuzere cafetaria., c.q. juice-bar. Het spreekt voor zich dat we niet de gebruikelijke tostadas jamón kunnen bestellen, maar ons moeten behelpen met café cortado en croissants. En uiteraard een emmer jus d’orange. Vers geperst. Maar een ontbijt voor 2,40 euri krijg je hier niet. 

Buslijn 26 vervoert je in rap tempo naar het strand van Malvarrosa. De opstap is bij het hotel. Makkelijker kan het niet. Dus sta je na een minuut of twintig op de brede boulevard bij het Playa de Malvarrosa. De omgeving oogt wat desolaat. Aan de parkeerplaatsen van de strandgasten is geen aandacht besteed. Zo te zien is de oude bewoning aan de kust nog steeds zoals die dertig jaar geleden was. In ieder geval ontbreekt de hoogbouw, en dat is een verademing. Geen sporen van Benidorm of Torremolinos. Zelfs op het strand zijn er nauwelijks strandbars of strandrestaurants te ontdekken.

Het strand zelf is ongelooflijk breed, en het is er niet druk. Voor 10,80 euri huren we voor de hele dag twee ligbedden (met uitstekende matrassen) en een grote parasol van gedroogd pampagras. De oude baas schudt het ligmateriaal nog een keer goed op, en we zijn voor de hele dag onder de pannen.

De zee zelf biedt amper verkoeling. Ideaal is wel dat je een heel eind de zee in kunt lopen voordat het echt diep gaat worden. Het nadeel is dan tegelijk dat het een lauw bad is waar je absoluut geen verkoeling vindt. De baai van Valencia ligt echt in een kom, en vanwege het ontbreken van wind en stroming staat de zoute plomp van de vroege morgen tot de late avond op te warmen. Maar in de schaduw van de parasol is het allemaal wel vol te houden. Een koel drankje en een dik boek of tijdschrift onder handbereik, en het lijkt alsof er geen tijd meer bestaat. Alleen HP-De Tijd brengt je weer even terug met artikelen over Geert Wilders in Venlo en de koran van Kader Abdolah. Moslims? Hoofddoekjes? In Valencia heb ik ze nog niet gezien.

Om twee uur vinden we de tijd gekomen om te gaan lunchen. Even terugwandelen naar de boulevard en daar een van de weinige restaurants opzoeken. Het wordt Casa Isabel. Het zit er al aardig vol. Vooral Spaanse families. Een goed teken. Casa Isabel is geen fast food restaurant. De tafels zijn met helderwit linnen bedekt en ook de servetten zijn van hetzelfde smetteloze materiaal. We eten na de ensalada completa een echte paella valenciana met grote bonen. Met een paar cervezas en een liter agua mineral natural moet het lukken de rest van de middag in ledigheid om mijn ligbed door te komen. En inderdaad, geen probleem. Om half zes nemen we de bus terug naar het hotel.

De avondmaaltijd zal weer volledig uit tapas bestaan. Maar we spreiden het innemen over een paar etablissementen. We starten bij Bar Pilar (Calle Moro Zeit 13). Het kleine restaurantje dateert al uit 1917. Al veertig jaar lang staat José hier achter de bar. De bar is befaamd om zijn mosselen, en dan een speciaal klein soort: de clochinas. Boven de buitendeur staat dan ook niet zonder reden: La casa de las clochinas. De grotere (mejillones) zijn in een ander seizoen pas verkrijgbaar. Het curieuze van de bar is te zien aan de toog. Hier staan tussen de koperen voetreling en de toog in slagorde kleine grijze plastic bakjes. Daar worden na consumptie de lege zwarte mosselschelpen in gedeponeerd. Gesodemieterd zelfs, want als wij onze porties binnen hebben graait José de bordjes met de geleegde schelpen en werpt die met het routineuze gebaar van een discuswerper in de bakken onderaan de toog.

Ook hier aan de met azulejos betegelde muren veel personalia: herinneringsbordjes, foto’s, krantenartikelen.

Het vervolg op het voorgerecht nemen we, als gebruikelijk inmiddels, bij Bar El Kiosko. Enrique, de gitzwarte neger, is als elke avond present. Maar het is druk en zweet parelt op zijn ebbenhouten voorhoofd. De assistentie die hij krijgt van zijn bebrilde compagnon levert nauwelijks soelaas. Zij collega slaagt erin door het wild heen en weer schuiven van stoelen de prettige chaos alleen nog maar te vergroten. Maar de raciones de tapas smaken er niet minder om. Weer wat nieuwe varianten geprobeerd: chipiron plancha (kleine gegrilde intvisjes), sardinas frescas (vier 15 centimeter grote gegrilde sardines) en calamarcitos enteros (weer een ander soort inktvis, maar eveneens gegrild). Met een paar copas de tinto erbij krijgen de zeedieren een vrolijke aftocht naar beneden.

Het digestief verdelen we eveneens over een paar plekken. De gewoonte om dat in ieder geval op het terras van Café Lisboa te doen trekken we om te beginnen maar door. De tinto smaakt er goed, en is bovendien spotgoedkoop. De ober zet er nog een bakje groene olijven met knoflookstukjes bij. Een kwestie van synergie. De in het wit geklede huistravestiet ijsbeert ook weer voor het terras op en neer. Op zoek naar ongeschonden jongensvlees. Maar beet heeft hij nog niet gehad op het moment dat we weer opkrassen. 

Vlak bij het hotel is de luxe Bar Madrid. Een chique donkerbruine bar met verschillende bars en verdiepingen. Uitgeklede Jugendstil. Maar er is zelfs een dansvloer. Al vanaf het begin van de 20^e eeuw in bedrijf. Tot 1932 heette het hier Bar Berlin, maar om voor de hand liggende redenen werd toen de naam veranderd in Bar Madrid. De eigenaars zullen geen nationalisten zijn geweest. En Spanje zou een paar jaar later, al voor heel Europa aan de beurt kwam, in brand staan.

De glazen rioja in Bar Madrid zijn groot en niet echt goedkoop, maar het strak gespannen getaande, en door enkele wat schaars uitgevallen kledingstukken in bedwang gehouden vleeswaren van de jonge, gekroesde Afrikaanse barpoes maakt de prijs absoluut draaglijk. Even na een uur stappen we weer naar buiten. Donkere nacht. Het hotel is op nauwelijks een steenworp afstand, om daar nog even op de mobiel kijkend te lezen dat Lucien tegen de avond met de bus uit Salou is vertrokken, richting huiswaarts. Voor hem is het Spaanse avontuur al voorbij. Wij gaan nog een paar dagen door. Viva Valencia!