Om tien voor negen zijn we al op weg naar Boom (in België), een kilometer of vijftien boven Antwerpen, richting Brussel. Het is zo’n anderhalf uur rijden, want het is erg rustig op de autoweg. In het eerste nummer van het reismagazine ESPAÑA had ik een aankondiging van een FERIA ANDALUZA, drie dagen lang in Boom. Op de website wordt het festival als volgt aangekondigd. 

De tweetalige (Spaans en Vlaams) eucharistieviering in de Onze Lieve Vrouw van Boom kerk is gekoppeld aan de Maria Santísima Virgen del Rocío. Het Mariabeeld van Rocío staat dan ook prominent in de kerk, en verwijst naar de meest massale bedevaart van Rocío, gelegen tussen Cádiz en Sevilla. Rond Pinksteren trekken tienduizenden Andalusiërs te voet en met huifkarren, onder begeleiding van opzwepende flamencomuziek naar het bedevaartsoord. Het is de meest Spaanse, meest Andalusische bedevaart die er is. 

Als we op het Feria-terrein arriveren, worden in de grote tent net officiële Spaanse en Belgische bobo’s in het zonnetje gezet. Het zonnetje dat overigens nog maar niet door wil breken. Maar wij hebben honger en schaffen ons een groot bord paella aan, met een paar glazen tinto de verano. Ondertussen is op het grote podium de muziek en de flamenco losgebarsten. En dat zal een paar uur zo door gaan, een bonte rij van optredende verenigingen. Soms behoorlijk op niveau, soms wat minder. Maar steeds met inzet, zij het dat de echte Spaanse passie toch een beetje Belgisch aan doet. De grote tent is inmiddels helemaal vol gelopen met etende Belgen, Spaanse Belgen in de meeste gevallen, want de Spaanse taal doet het goed om ons heen. De geur van tapas, spiezen geroosterd vlees, calamares, serrano wordt stevig gemengd met het ritme van de flamencodanseressen. En dat hapt een stuk lekkerder weg. 

We lopen rond vier uur terug naar het centrum van Boom, langs de fraaie oevers van de Rupel. Veel wandelaars en bootvluchtelingen, want toeristische vaartochten zijn hier erg in trek zo te zien. De zon is inmiddels uitbundig doorgebroken. Wel wat aan de late kant, maar zo is de cirkel rond: het weer is ook Andalusisch. Jammer, dat we de groep ut Sevilla met hun authentieke flamenco niet meer memaken. Maar we hebben ‘El Arenal’ (Sevilla) van een paar jaar geleden nog in het hoofd. En het zal de laatste keer niet zijn dat we de Feria Andaluza bezoeken. Volgend jaar is er weer een. 

Europa heeft het mooiste uitzicht op Marokko. Wie bij het Spaanse Tarifa naar boven de bergen in gaat, op de weg richting Algeciras, komt langs de puerto del cabrito, de geitjespas. Er is een parkeerterrein met een koffiekiosk. De koffie is niet te drinken, dikke Britse toeristen gooien er hun lege bierblikjes op de grond en pissen er tegen de dennenbomen. Maar we nemen het voor lief. Terwijl achter ons de batterijen windmolens fluitend elektriciteit opwekken, ontvouwt zich bij helder weer een spectaculair panorama. 

Ergens halverwege Mijas en Benalmadena vind ik het tijd om ergens aan te leggen voor een kop sterke cafe solo. Afslaan van de autoweg en naar beneden. Zelfs steil naar beneden, want de kust ligt hier diep beneden. Op de eerste rotonde rij ik tegen een vreemdsoortig wit en gouden gebouw aan. Het blijkt een boeddhistische tempel te zijn. Maar op dit uur nog niet toegankelijk. Verder naar beneden dan maar. En daar ligt een nog vreemdsoortiger complex, dat het Castillo Monumento Colomares blijkt te heten. Een Homenaje al Descrubrimiento, dat dus aan de grote Christoffel Columbus gewijd is. Voor een paar euri toegankelijk. In de jaren 1987-1994 gerestaureerd. Het blijkt een Spaanse kloon van de suffe hersenspinsels van Anton Pieck en de exuberante visioenen van Antoni Gaudí te zijn. Fraaie scheepskielen spatten in steen uit steen. Gotische mudejar barok gemixt met een variant op Arabische rococo, zo die al zou bestaan. Curieus. Helaas is hier geen cafe solo te koop, en na een drie kwartier vertrekken we dan ook maar richting Malaga.

Het afleveren van de Peugeot 307 azul oscuro levert geen problemen op, en is een paar minuten geregeld. Het shuttlebusje van Malagacar zet ons even daarna af voor de glaze toegangsdeuren van het vliegveld. Ruim op tijd voor vertrek.

Vlucht AB8063 vertrekt op tijd. Maakt nog een ererondje over de glinsterende baai van Malaga, alvorens naar het noorden te vliegen. Binnen een paar minuten wordt het kronkelige schaakbord onder ons van verschillende kleuren oker. Diepe voren snijden scherp in de harde rotsbodem van het Spaanse schiereiland. Ook op tien kilometer hoogte goed te zien. De buitentemperatuur zakt verder naar min vijftig graden. Gelukkig is er een isolerende vliegtuigwand om het behaaglijk te houden. De tachometer wijst een geruststellende 980 kilometer per uur aan. Het is me niet gelukt The Sheltering Sky van Paul Bowles tijdens deze vakantie uit te lezen. Misschien maar beter ook. Zo loopt ook deze trip nog dagen door. Als een stream of consciousness van beelden. 

Eenmaal de Pyreneeën overschreden wordt het zicht op de wereld ruw ontnomen door een dikke wattige massa van veel wit en vies grijs. De wereld is opgehouden te bestaan. Het constante zoemen van het vliegtuig fungeert als ongrijpbare navelstreng met het leven onder ons. Het kleine schermpje boven me meldt een temperatuur van 16 graden op de plkats waar we om 17.15 uur zullen landen. En neerslag uit dat vettige grijswitte stofnest onder me. Inderdaad: het regent als de wielen van de airbus het beton van Flughafel Düsseldorf raken. Dan zag ik toch liever die andere sheltering sky: een lucht van een blauwe onmetelijkheid. De Sheltering Sky van Andalusië. Het Fernweh naar Al Andalus heeft me na bijna drie uur al in zijn greep.

De voorgerechten staan na een minuut of tien op tafel. Olijven, garnalen, een dikke vissoep met garnalen en een kom platte broden. Daarna volgen in rap tempo allerlei soorten spiezen met gegrild vlees en nogmaals een paar gegrilde vissen. Als dessert krijgen we kommetjes pijnboompitten ondergedompeld in honing, en aardbeien eveneens gedompeld in honing voorgeschoteld. Geen alcohol wordt er geschonken, maar wel een dikke, grijsgele vruchtendrank die zeker niet onsmakelijk is. Een waarvan steeds wordt bijgeschonken. Uiteraard thee na.

De Trotter gids had het al vermeld: Geen spijskaart. Je bent bijna verplicht het voorgestelde menu te nemen. Uit de lucht gegrepen prijzen, afgestemd op het uiterlijk van de klant. In het midden van de met mozaïeken ingerichte zaal staat steeds een ketel dampende vissoep. Keuze uit veertien verschillende soorten kruidenthee. Aanraders: gortsoep met schelp- en schaaldieren, haaienspies, op klei gegrilleerde wijting. De inwoners van Tanger beschouwen dit restaurant als een van de beste visrestaurants van de stad.

Met een overvolle maag kijk je, eenmaal buiten, toch weer anders aan tegen de bedrijvigheid om je heen. Het is inmiddels wel behoorlijk warm geworden. De oplossing ligt voor de hand: naar de schaduw van de soeks. Daar is het erg rustig op dit uur van de dag. De soekhouders zitten wat voor zich uit te suffen bij de ingang van hun nering. Doen nauwelijks pogingen om je naar binnen te krijgen. Het lawaai en de benzinedampen van het drukke verkeer buiten de ommuring krijgen geen kans om hier door te dringen. Een weldadige rust heerst er eigenlijk. Wel dagen kun je rondstruinen in de nauwe stegen van de kasbah en de medina. Een aaneenschakeling van kleine handel en nijverheid. De versteende longen van Tanger. Het labyrint waarin ook Port Moresby roemloos verdwaalde. Ja, wat wil je als je op zoek bent naar jezelf, en er alleen maar vindt wat niet eens op je lijkt? Een alien in Tanger. Zo voel ik me ook een beetje.

Op de terugreis naar Tarifa lees ik nog even in The Sheltering Sky Paul Bowles. Meer dan veertig minuten is het niet, want dan worden de trossen weer op de kade geworpen. Het is inmiddels sterk afgekoeld. Een volledig gesloten wolkendek. Sheltering Sky?

Om 21.00 uur zijn we terug in Tarifa. Snel naar Santa Fé, want inmiddels begint de honger toch wel te knagen. Onze Franse restauranthouder weet dat binnen een half uur op te lossen. Het is al donker, als ik mijn auto de omheining van ressort Dos Mares oprijd. In de verte zie ik over het water de lichtjes van het Marokkaanse vasteland in het water weerspiegelen. Daarboven, tussen de vastelanden van Afrika en Europa strekt zich een donkere Sheltering Sky uit. Hier en daar knippert een eenzame ster tegen het fluweelzwarte doek van de hemel.

Als we op het Place de

Op de Grand Socco houdt ik een van de vele turquoise taxi’s aan. Ik leg hem met behulp van de plattegrond uit dat ik naar het gebouw van het Gezantschap van de Verenigde Staten wil. En of hij weet waar dat is? Natuurlijk, knikt hij: geen probleem. Ik bof nog dat hij enigszins Frans spreekt. Gas. En rijdt in volle vaart bijna twee oudjes ondersteboven. Al snel heb ik door dat hij de verkeerde richting in rijdt. En steek hem nogmaals de plattegrond toe. Hij studeert, en trapt weer op de gaspedaal. En verder gaat het, de buitenwijken in. We rijden door een bijna zwartgeblakerde straat, waar zich een aaneenschakeling van smederijen heeft genesteld. Zwarte rook, vuur, en ongelooflijk smerige werklui proberen hier de dag nog enige warmte en kleur te geven.

En wie lopen we daar weer tegen het lijf? Het Nederlandse echtpaar van een half uur geleden. Ik leg hem uit dat ik het Amerikaanse Gezantschap nog niet gevonden heb. Geen probleem. Samen met zijn vrouw brengt hij ons er wel naar toe. En en passant loopt hij met ons ook nog even bij de Saveurs de Poissons binnen. Handen schudden met de baas. Vrienden uit Nederland. Zet de tafel maar vast klaar. Vervolgens lopen we de trappen af van de Marché des Pauvres. Om nog geen minuut later, via een smalle toegangspoort in de donkere Rue d’Amérique te belanden. De bel van het Gezantschap is op bijna twee meter hoogte verborgen in het duister van de steeg. Maar het geluid wordt gehoord. En even later zwaait een keurig geklede Amerikaanse ambtenaar de deur voor ons open. Welcome!

Een oase van rust, dit gebouw. Het is de oudste legatie van de V.S. in het buitenland: opgericht in 1821 en functioneel tot 1956. Daarna was hier tot 1962 het Amerikaanse

La vida es pena, had de Spaanse vrouw die de kamers in het hotel deed, die middag tegen hem gezegd. Bowles is er het levende bewijs van. Verstrikt in de doolhof van het leven.

Nog voor acht uur zijn we in de haven van Tanger. Het tijdsverschil met Spanje bedraagt zelfs twee uur! De reden? Marokko (ver naar het westen doorgeschoven in de Atlantische Oceaan) heeft de Engelse tijd. En kent bovendien geen zomertijd. Een wel erg matineuze aankomst dus. Maar de zon schijnt al behoorlijk. Hoewel het niet bloedheet zal worden, zal het de hele dag zo’n 23 graden blijven. Een prima temperatuur om de stad te verkennen. 

Als we de neergelaten laadklep aflopen, de kade op, staat er aan een grote groep gesluierde vrouwen te wachten om aan boord te mogen. En onmiddellijk daarachter stort zich een leger autochtonen boven op je die allemaal taxichauffeur, stadsgids, toeristische medewerker, geaccrediteerd stadsgids, geldwisselaar, kashbakenner of koopjesjager zijn. En vaak beweren ze alle kwaliteiten tegelijk in zich te hebben. Met wat laconieke zigzagbewegingen, en nonchalante handgebaren van een doorgewinterde wereldreiziger probeer je het menselijke mijnenveld van wel vijftig meter diep door te komen. Hetgeen tenslotte lukt. En de rust om je heen terugkeert. Omkijkend zie je dat ze er toch nog in geslaagd zijn flink wat toeristen gevangen te hebben in hun servicenet. Hun dag is weer goed.

Eenmaal van het haventerrein af, wissel ik meteen wat gewilde euri tegen een handvol dirhams. Smoezelige briefjes en wat muntgeld, waarvan er Smoezelige briefjes en wat muntgeld, waarvan er één sterk lijkt op een 2-euro munt, mar natuurlijk een veelvoud minder waard is. De waarde van de Marokkaanse dirham is nog geen tiende van een euro. Voor 50 euri krijg ik 562 dirham toegeschoven. Meer wissel ik niet, want ook met de euro kun je op verschillende plekken betalen. Liever nog, zelfs.

Mijn blik richt zich vervolgens op de imposante gebouwen aan de Avenue d’Espagne, relicten uit de koloniale tijd toen de Fransen het hier nog voor het zeggen hadden. En ik herken onmiddellijk het decor van Bernardo Bertolucci’s schitterende film, The Sheltering Sky, naar het boek van de Amerikaanse schrijver Paul Bowles, die als geen ander in het verleden de westerse culturele aanwezigheid in Tanger vertegenwoordigde.

Gemma bestelt een glas muntthee, en ik een kop espresso. Het glas muntthee wordt tot de rand gevuld met flink geurende muntbladeren. Ze steken er zelfs opzichtig bovenuit als een indianentooi. Voor ons op het plein is het nog vrij rustig. Vrouwen staan op busjes te wachten. En zo nu en dan rijdt een broodjesverkoper langs met zijn karretje. De onvermijdelijke schoenpoetser is ook al gesignaleerd. Aan de linkerkant, bij het toegangshek van de haven, staan grote Spaanse en Marokkaanse opleggers op hun beurt te wachten om ingescheept te worden. Ze zitten barstensvol fruit en groenten. Bestemming: Europa.

Tanger ligt op een heuvel die uitmondt in het water van de Staat van Gibraltar, aan een van de mooiste baaien van de Middellandse Zee. Het is de enige stad in Afrika die je de gelegenheid biedt om zowel in de Atlantische Oceaan als in de Middellandse Zee te zwemmen. Tegelijkertijd is het een smeltkroes van culturen en talen: Arabisch, Frans en Spaans, je hoort het constant om je heen alsof het zo hoort. En toch is de invloed van de islam, en dus van het Arabisch, sterk aan het toenemen. De tijd dat bekende schrijvers, kunstenaars en musici als Burroughs, Kerouac, Bowles, Delacroix, Matisse, The Rolling Stones en vele anderen hier bivakkeerden ligt al decennia terug. Ook de Nederlandse scheepsarts en schrijver Slauerhoff en de schilder Van Dongen waren gecharmeerd van de uitstraling Tanger, en woonden er een tijd.

Dat mag allemaal zo zijn, maar op dit ogenblik lopen we door een van de stadspoorten het oude Tanger, maar wel van 2008 binnen. De meeste rolluiken van de Rue Jma el Kbir, die bij de Grote Moskee begint, zijn nog gesloten. Op straat is het rustig. Zelfs op het kleine pleintje van de Petit Socco (Kleine Markt) is er nauwelijks beweging. Maar de kleuren en de geuren verraden de functie van het intieme pleintje. We lopen daarom maar verder, de Rue Semmarine af. Tot aan de Grand Socco (ook Place du 9-Avril-1947 genoemd). Dit plein, met veel stinkend en ronkend verkeer vanwege de rotonde, vormt de overgang tussen het oude en het nieuwe Tanger. Donderdags en zondags wordt hier een grote markt gehouden. Het plein dankt zijn officiële naam aan sultan Mohammed ben Youssef die op 9 april 1947 een toespraak hield waarin hij opriep tot de onafhankelijkheid van Marokko, en het verdrijven van de kolonisator, de Fransen dus.

Ondertussen valt mijn blik op het levensgrote affiche van bioscoop RIF, aan de overzijde van het plein. Hier wordt de film LOLA (un film de Nabil Ayouch) vertoond. Om het publiek te lokken is een sappige, geblondeerde buikdanseres afgebeeld. Certaines rencontres peuvent changer votre vie, schreeuwt het affiche. Maar als ik om me heen kijk, staat dat ver af van de wereld van de huidige inwoners van Tanger. Of Ayouch kan concurreren met Bertolucci, waag ik ook te betwijfelen. En Paul Bowles zal hij zich ook niet meer weten te herinneren. Ook dat zullen we zelf spoedig door eigen ervaringen ondervinden.