Tarifa: Les Paradis Artificiels van Dos Mares

Die is inderdaad zo krachtig dat we na een paar minuten maar besluiten in een beschutte duinpan te gaan liggen. Gezandstraald worden kan altijd nog. Een uur of wat houden we het vol. Boven ons een strakblauwe azuren lucht. Voor ons een reep wit fijn zand, en daarachter de Estrecho van Gibraltar met kleine schuimkoppen. Een enkele strandwandelaar. En verder een weldadige rust. En warmte.

Hotel Dos Mares heeft veel meer te bieden dan we in deze paar dagen aan kunnen. Morgen zijn we bijvoorbeeld de hele dag in Tanger. En de dag daarna gaan we al weer weg, om ’s middags vanuit Málaga het vliegtuig naar huis te nemen. We kunnen dus niet of nauwelijks gebruik maken van het redelijke grote, en tegen de wind beschutte zwembad, de massage- en fitnessvoorzieningen, en de verschillende bars. Ook rij ik geen paard of ga ik me te buiten aan kitesurfen. Maar dan is er altijd nog het restaurant. En eten moet je toch. 

Omdat ook in onze bungalow de elektriciteit is uitgevallen, geeft de oberkelner ons nog een paar kaarsen en lucifers mee. En toch blijft er een probleem. Paspoorten en creditcards heb ik in de elektrische bediende kluis opgeborgen. En die is dus met geen mogelijkheid open te krijgen. En morgenvroeg is het om acht uur inchecken geblazen voor de oversteek naar Tanger. Wat nu?

Cádiz: peepshow vanaf de Torre Tavira

De Torre Tavira, op de hoek van de calle Sacramento en de Calle Marqués del Real Tesoro, is een 18^e-eeuwse wachttoren die hoog boven de stad uitkijkt  over stad, land en zee. In het verleden (18^e eeuw) waren er meer dan 125 van deze torens (miradores genoemd) in de stad. Meestal waren ze gebouwd op de huizen en paleizen van de rijke reders van Cádiz.. Ze hadden vooral de functie om de eigen schepen in de gaten te houden, maar ook om vroeg alarm te slaan wanneer er piraterij vanuit zee dreigde. Er zijn er momenteel nog een tiental over. De 45 meter hoge Torre Tavira is er daar één van; en is te bezoeken. Voor 4 euri per persoon. Dat doen we dus.

We staan in het pikkedonker te luisteren naar haar standaard afgedraaide toelichting, terwijl ze met de periscoop jongleert om ons de hele stad, tot in detail, te laten zien. Een kuise peepshow vanaf de Torre Tavira, want de geobserveerde vrouwen van Cádiz hangen keurig de waste drogen op hun grote terrassen op de huizen, of geven de planten water. Verder is het siësta, weinig activiteit dus. Zelfs niet in de slaapkamers. 

Allereerst het Parque del Genovèse. In het weekend (dus vandaag) is het een van de plekken waar de inwoners van de stad graag flaneren. Vlak bij het park ligt – met uitzicht op zee – Hotel Atlantico, een van de schitterende paradores van Spanje. De bomen (veel coniferen) in het park zijn in allerlei vormen gesnoeid en lijken op surrealistische vormen uit de schilderijen van De Chirico.

Het stadspark aan de Alameda Apodaca  is eigenlijk nog fraaiere, althans gevarieerder van inrichting. Gigantische ficusbomen, waarvan de omtrek van de stam zo’n tien meter bedraagt staan verspreid tussen de waterbassins, de fonteinen en de met azulejos betegelde banken. Tussen het groen door is er zich op de zee. En het licht van de zon speelt zijn spel van clair en obscur. Een oase van rust, op deze zaterdagmiddag. Of achter die façade van al die kleuren groen toch de zindering van Bunuel?

Buenas Noches in Hostellería Las Cortes de Cádiz

En groen blijft het, zeker in het gebied tussen Tarifa en Cádiz. Roestbruine, dik bevachte koeien grazen in dat groen dat het een aard heeft. En zo nu en dan heb je een snelle doorkijk naar de brede zandstranden van Barbate en andere Atlantische paradijzen. Aan de overzijde van de Estrecho doemen de vage contouren op van een volgend continent. Afrika. De kust van Marokko. En de Spaanse wachtpost daar ter plekke. Ceuta.

Cádiz is een overzichtelijke stad van zo’n 160.000 inwoners, en ligt aan het uiteinde van een smalle landtong die een kilometer of tien uitsteekt in de Atlantische Oceaan. Via de brede Avenida de Andalucía passeer je aan weerszijden het opgepoetste nieuwe Cádiz. Helder en transparant. Maar wat wil je ook met aan alle kanten lucht, licht en water.

Pas na de monumentale oude stadpoorten van de Puertas de Tierra maakt Cádiz zich weer breed, en rijd je de oude stad in. Uiteraard wordt ook de oude stad volledig omringd door water. In de verte hoor je de zware hoorns van scheepstoeters.

Omdat het vinden van een goede plek onderhevig is aan een embarras du choix, lunchen we gewoon – na wat omtrekkende bewegingen – op twee plekken. De eerste keer op een terras een kleine tostada met kaas en ham. En de voortzetting op de Plaza de las Flores, waar de zaterdagse bloemenmarkt nog in volle gang is. Het is er gezellig druk. Geen, of nauwelijks toeristen. Bijna alleen de autochtonen die ook hun maag willen vullen. We hebben vanaf ons terras zicht op het merkwaardige postkantoor aan de linkerkant. Even verderop waren we al langs de uit 1836 stammende Mercado Central gelopen, een van de weinige oude markten van Spanje die niet overdekt zijn. Overigens: we kunnen er niet naar binnen, omdat de oude markt volledig wordt gerestaureerd. Ad hoc is er vlak bij een kleinere markt van plastic en multiplex opgetrokken. Wel druk, maar haalt het niet bij de bijna twee eeuwen oude mercado. 

En dan nu verder Cádiz in, want daar kwamen we voor. Maar Cádiz voelt vanmiddag klef aan vanwege de hoge luchtvochtigheid die blijft hangen in de smalle straatjes.

Competa: maar de dag eindigt in

 De weg er naar toe zigzagt behoorlijk; na Torrox aan de kust klimt de weg snel omhoog. Al bij de eerste serieuze haarspeldbocht is het raak. Een donkerblauwe Renault Laguna ligt ondersteboven op het talud, een paar meter naar beneden. Op de weg staat een man te bellen. De eigenaar of de ontdekker van de vier in de lucht stekende wielen? Omdat achter ons een auto rijdt, zijn we verplicht door te rijden.

Ik parkeer mijn auto aan de rand van het dorp. In het kleine gebouwtje van de Tourist Information dat vlakbij ligt, worden we ontvangen door een jonge, vriendelijke Andalusische die ons van het nodige materiaal voorziet. Onder andere over de aanstaande Día del Níspero op 4 mei in Sayalonga, het centrum van de níspero-cultuur, op een paar kilometer van Cómpeta. Helaas zijn we op die datum al weer terug in Nederland. Als troost krijg ik nog wel een affiche mee. En een paar nísperos, om de dorst te lessen. 

Toch maar even de Iglesia de

Om een uur of half twee zijn we terug aan de kust, in Torre del Mar om precies te zijn. De donkerblauwe Renault Laguna ligt nog steeds op zijn rug te spartelen bij Torrox. Nu staat er een andere kerel, druk gesticulerend, midden op de weg te bellen, met politie of een of andere hulpverleningsinstantie. Erg snel zijn die blijkbaar niet. Hebben hun siësta. 

We eten in

Voor nog geen 35 euri eten we met zijn tweeën het volgende weg. Berenjenas (aubergines) con miel vooraf. Daaena een Sopa de Picadillo (bouillonsoep met baco en ei), en als hoofdgerecht een Rosada Plancha (gegrilde vis). Rioja tijdens, café solo na. Het is smakelijk bereid, en het is dorp is volledig aan het weekend begonnen, als we naar buiten stappen. Het geluid dat normaal door de openstaande ramen van Bar Paco naar buiten golft, wordt nu overstemd door de treurmarsen van de plaatselijke fanfare. Ik had het kunnen weten: vrijdagavond is de wekelijkse repetitieavond.

In juli zat de minsten 125 kilo wegende drummer-dirigent nog badend in het zweet, in zijn blote dikke pens, achter zijn drumstel de maat te slaan. Vanavond houdt hij de kleren aan, maar gaat niet minder enthousiast te keer. Als we naar binnen stappen, herkent hij me. Stopt de muziek om me de hand te reiken. Daarna spoort hij de in bus-opstelling zittende fanfareleden weer aan om verder te gaan met het vals spelen van hun Siciliaans klinkende dodenmarsen. Ik maak foto’s en zelfs een filmpje. Zodat we weer thuis er ook nog een keer van kunnen genieten. 

Málaga: Nostalgias en blanco y negro in Meson Caudiles

Om half elf uit El Borge vertrokken, nagestaard door een paar oudjes, die zich onder een strohoed in de schaduw van een boom neer geplant hebben bij de dorpspoort. Voor de rest van de dag. En die duurt nog wel even. 

De Peugeot 307 Azul Oscuro parkeer ik op de laatst overgebleven plek bij het Malagueta strand, dicht bij de vuurtoren, aan de rand van het centrum. Ook bij vorige bezoeken aan Málaga lukt het steeds mijn auto hier kwijt te raken. En vandaag voor nul euri zelfs. Vanaf deze plek is het hoogstens een minuut of tien slenteren naar de kathedraal.

Maar eerst wordt het de arena aan de Plaza de Toros. Steeds voorbij gelopen, maar nu komt het er toch van. Het is zeker niet de mooiste arena van Spanje (die van Ronda vind ik nog steeds het mooist), maar helemaal te verwaarlozen is hij zeker niet. De toegangsdeuren staan wijd open. En je kunt zonder iemand te treffen naar binnen lopen. Dat doe ik dus ook. Eerst snuffel ik wat rond bij de hokken waarin normaal gesproken de zwarte stieren hun hoeven scherpen en hun neusgaten schoon blazen. Nu is er geen spoor van opgehitst toro-vlees te zien. Dan maar door de hoofdingang naar binnen. Ook daar kun je vrijelijk naar binnen. In de passages die naar de tribunes leiden is het koel en stil. In de arena zelf is een torero net klaar met wat droog-oefenen. De felle zon spat uiteen in het gele zand van de ronde arena, verblindt me. Geen waas van stierenbloed. De tribunes zijn oorverdovend leeg. Geen golven van gejoel of schetterende muziek die de entree van de matadores aankondigt.

Hoewel er ook nog een museo taurino in de arena gevestigd is, zie ik af van verdere inspectie. Misschien vanmiddag terugkomen voor de muerte en la tarde? Maar Hemingway kan ik het niet meer vragen. Hem doodde geen stier, maar een kogel uit zijn eigen geweer, a shotgun bast to his head. Idaho, 2 juli 1961. Dan is het toch nog altijd beter als weldoorvoede stier te sterven in een arena in Andalusië. Zelfs die van Málaga leent zich er voor. 

Via de botanische tuinen van de Jardines de Pedro Luís Alonso (bloemen, waterbassins, sinasappelbomen, cypressen, kruiden etc.) lopen we naar het centrum. Daarnaast staan er een paar gebouwen van allure in het groen: het stadhuis (Ayuntamiento de Málaga), de Banco de España en het Rectorado de

Drie maal is scheepsrecht: deze keer is de Iglesia del Sagrario open voor publiek. De kerk is kleiner en intiemer dan het zich van buitenaf liet aanzien, maar wel sfeervol. Meer een grote kapel. Met een van kurkbast gemaakte Lourdesgrot op een centrale plek in het midden. Net als veel kerken is ook deze door de reyes católicos gebouwd. Uiteraard op de plek waar eerst een moskee stond: wéér een overwinningstrofee op de Moren!

Zelfs aan de bar staat het vol met ambtenaren en andere werklui die in hun middagpauze snel wat raciones tapas naar binnen slaan. Met wijn, uiteraard. Want na tienen drinkt de Spanjaard geen sloten koffie meer.

Vlak bij de ingang zit een wat ouder stel, waarvan de vrouwelijke helft doet denken aan Sofia Loren en hij Marcello Mastroïanni speelt. Beiden natuurlijk met een oversized zonnebril. En uitbundig gekleed. Even weg van de set. Una Gionata Particolare in Málaga.  Of toch Nostalgias en blanco y negro? Maar in dit geval dan in dit geval niet als posterpresentatie in de Marqués de Larrios, maar gewoon in het wild, etend en drinkend aan een kleine houten tafel op drie meter afstand.

Even relaxen op een bank, of gewoon wat bloemen en bomen fotograferen. En dan doorlopen tot aan het einde van de Paseo de España. De vuurtoren laten we rechts liggen, lopen door tot het Malagueta-strand. Het is er niet druk, ondanks de uitbundige zon en het felgele warme zand. Op een van de strandterrassen laat in een gekoelde fles San Miguel aanrukken. En dan terug naar El Borge, via de kustweg en El Palo. Voordat we het bergland in zwenken nog even bij hypermercado Eroski in Velez Málaga langs. Fourageren.

Het aperitief nemen we op ons voorterras, met uitzicht op El Borge, dat zich opmaakt voor een rustige avond en nacht. Alleen de zwaluwen weten van geen ophouden.

Granada met de morsdode Reyes Católicos in de Cappilla Real

In de straten is het zeker niet overvol, laat staan dat het lijkt op een koopzondag op een willekeurige Nederlandse meubelboulevard. En bovendien gaat alles in een tempo dat een paar versnellingen lager ligt dan bij ons. Geen nerveus gejaag om maar om zes uur voor de warme prak te zitten. Een weldadige rust eigenlijk.

Nog even dit over het Plaza Isabel

De kathedraal van Granada laat een ratjetoe aan bouwstijlen zien. Gotische elementen uit de 16^e eeuw worden in de hoek geduwd door het geweld van de Renaissance en de Barok. Alles in deze kerk is dik aangezet en straalt macht uit. Kerkelijke macht. Maar ook in Spanje is die behoorlijk tanende. Ondanks het vasthouden aan rituelen, feestdagen, processies en andere uiterlijke verschijnselen van de katholieke religie.

Eigenlijk valt de protserige kerk wat tegen. Maar dat komt waarschijnlijk ook, omdat je al te zeer verwend bent geraakt door het vele spectaculairs dat je intussen al gezien hebt in al die van goud kolkende kerken in Spanje. Dan maar naar de Capilla Real.

Deze koninklijke, laatgotische ‘kapel’ (entree 3,50 euri), gebouwd in het begin van de 16^e eeuw, is bedoeld als grafmonument voor de Spaanse Katholieke Koningen. In gigantische marmeren tombes, fraai gebeeldhouwd en omheind door een eveneens fraai vormgegeven ijzeren hekwerk, overwinteren ze daar voor de eeuwigheid. Niet allen Isabel

In een de ruimtes opzij van het mausoleum is het eigenlijk nog meer genieten. Een kerkelijk museum met kerkelijke topkunst. Vlaamse primitieven uit de 15^e eeuw strijden hier als idols om de ereprijs met vertegenwoordigers van de Brusselse en Hollandse School. Om met hun hybride kunstbroeders van de Nederlands-Spaanse School, of de Spaanse en Italiaanse renaissance- en barokkunstenaars. En daar presenteren ze zich dan: Rogier van der Weyden, Dirk Bouts, Hans Memling en vele andere, soms minder bekende kunstenaars. Of De Geboorte van van der Weyden nu virtuoser geschilderd is dan De Kruisafname van Memlink, is me om het even. Wat mij betreft eindigen ze beide ex aequo bovenaan. Integere en ingetogen kunst. What you see is what you get. Voor de huidige toeschouwer verdient het de nodige toelichting om alles te begrijpen en naar waarde te kunnen schatten. Ondanks mijn katholieke opvoeding, kost het me moeite. Maar ik kom er uit, uit deze artistieke à la recherche du temps perdu. Maar verloren tijd is het zeker niet, in deze Capilla Real. 

Granada zonder Generalife, maar met veel Albaicín

Het wordt Granada. Wat we toch al van plan waren. Volgen de rondweg oostwaarts en komen zonder probleem aan op de parkeerplaats van het Alhambra. Het is de bedoeling de tuinen van de Generalife te gaan bekijken. Op dat idee zijn meer mensen gekomen, want er staat een rij van wel honderd meter voor het loket. En wat erger is: er zit totaal geen beweging in de tuin-slang. Even later wordt omgeroepen dat het quotum kaarten voor het Alhambra bereikt is en dat er geen nieuwe entreekaarten meer verkocht worden deze dag. Wat de tuinen betreft, daar zijn nog entradas voor beschikbaar. Maar hoeveel wordt er niet bij verteld. Maar om nou als een debiel tot na het middaguur staan te wachten… 

Ik houd een taxi staande en geef aan dat we naar het Plaza Nueva willen, aan de rand van de oude Moorse wijk, de Albacín. De rit verloopt redelijk snel, maar eerst moeten we afdalen naar de benedenstad (het dal van de Darro), waarna het weer omhoog gaat. Albaicín ligt op een even hoge heuvel als het Alhambra, en het Plaza Nueva ligt aan de voet daarvan.

Het Albaicín is een wijk met steile en smalle straatjes, witgekalkte huisjes met tuinen vol geurige bloemen in potten. Veel herinnert hier aan de Islamitische oorsprong van Granada. Het Albaicín dateert uit het begin van de tiende eeuw. De Nazridische Koning Zawi (de Nazriden bouwden ook het Alhambra) was op zoek naar een veilige woonplek voor het volk. In de vlakte was dat lastig. Maar vanaf de heuvel van het Albaicin had je een goed uitzicht op de omgeving en eventuele aanvallers, een ideale plek dus. Hij bouwde er verdedigingsmuren, en binnen de stad werden talrijke moskeeën en paleizen opgetrokken. In de eeuwen daarna veranderde het karakter van de wijk meermaals.

Na de inname van Granada door de Reyes Católicos Isabella en Ferdinand (15^e eeuw) veranderde het Albaicín grondig. De moskeeën werden afgebroken en tot kerken omgebouwd. De bevolking moest zich bovendien bekeren tot het Christendom. De moren werden zo moriscos. Maar hun bekering was grotendeels schijn, want ze bleven hun tradities behouden. 

Dan maar de lunch. Een snelle dit keer. Op een van de vele terrassen. Een döner kebab, om de oriëntaalse sfeer er in te houden. Maar ook omdat het een snel geserveerde hap wordt. Met een glas cerveza. En even relaxen. Met in de rug het schitterende gebouw van de Real Canillería, de Koninklijke kanselarij van de reyes católicos Isdabel en Ferdinand. Het is momenteel gerechtgebouw en de strenge bewaking wil ons niet toelaten tot de prachtige patio.

Dan maar de nauwe trapstraatjes in. Om helemaal boven op de bult te komen ben je wel even bezig, maar het blijft een sfeervolle, en tegelijkertijd pittige klim. Vlak voor je naar de hogere gedeeltes van het Albaicín gaat, kom je op de Paseo de los Tristes. Daar tref je een gezellig plein met een fonteintje en aangename terrasjes. Van hieruit heb je al een prachtig uitzicht op het Alhambra. Ideaal voor een rustpauze voor je aan de klim naar de apotheose, de Mirador de San Nicolás begint. Het is een van de mooiste miradores van Spanje en biedt een weergaloos zicht op het Alhambra en de stad. En vandaag ook nog eens op de besneeuwde toppen van de Sierra Nevada.

Op het plein voor de kerk zitten de gelegenheidsalpinisten rustig te genieten van het uitzicht. Er wordt op een gitaar getokkeld door een donkere rastazanger. Er worden sieraden van eigen goedkoop fabricaat verhandeld. Er wordt lichtjes gevreeën of gewoonweg wat wezenloos rondgelummeld. Kortom: de taferelen die je op dit soort plekken kunt verwachten.

Wij lopen door. Voorbij de Iglesia de San Juan de los Reyes. En even verderop een moskee. De ingang voor de vrouwen flink gescheiden van die van de mannen. Bij het afdalen heb je in ieder geval alle tijd voor al het moois en intiems van de wijk: de groene binnentuinen, de geglazuurde borden aan de witgekalkte muren, maar ook de graffiti die hier en daar van de witte muren spatten. Rabia Mierda! Blijkbaar is de strijd met de Moren nog steeds gaande. Evenals elders in Europa.

We schampen de oude zigeunerbuurt Sacromonte, maar veel zigeuners wonen er niet meer. Wel zie je ze – met name bedelende vrouwen – op andere plekken in de stad. Vooral op plekken waar veel toeristen rondslenteren. In hun voormalige grotwoningen hebben zich te obligate flamencobars gevestigd.

We vallen neer op een terras, gelegen aan de overzijde van de Darro. Moeten dus eerst een van de vele boogbruggen over, de Puente de Cabreza. De tweede cerveza van de heilige Miguel van de dag smaakt minstens zo goed als de eerste, een paar uur eerder. Het bakje gekneusde olijven met knoflook dat tegelijkertijd op het tafeltje geschoven wordt, doet de smaak van het bier geen geweld aan. Integendeel.

Torre del Mar: genieten van de Spaanse zon

• Het dak van de hemel (The Sheltering Sky) van Paul Bowles
• De lange zondag van de verloving (Un long dimanche de fiançailles) van Sébastien Japrisot

De vertaling van het boek van Bowles heb ik nog geen week geleden tweedehands gekocht bij de Slegte in Maastricht. Een deel van het verhaal speelt zich af in Tanger. Omdat we volgende week over zullen steken naar Tanger. En daar onder andere van plan zijn de Paul Bowles Room in het gebouw van de Amerikaanse Legatie te bezoeken. Ook de gelijknamige film van Bertolucci heb ik al een paar keer gezien. Dat geldt ook voor de film Un long dimanche de fiançailles, en daarvan had ik het boek ook nog niet gelezen. De omgedraaide wereld eigenlijk. Maar terug naar Andalusië.

Na een uur of wat slenter ik wat trapstraatjes op en af om wat foto’s te maken met de digitale camera. In zo’n pueblo blanco is altijd wel wat verrassends vast te leggen. Dat is ook op deze rustige, zonnige ochtend weer het geval. Het leven lijkt hier zonder versnellingsbak te verlopen. Zo nu en dan schiet een kat aan je voorbij, of kwispelt een hond die lamlendig ligt te zijn op de drempel van een voordeur, je in het voorbijgaan ongeïnteresseerd tegemoet. De jongeren zijn naar school of aan het werk. De oudjes scharrelen wat rond in de schaduw voor of achter hun huis. Doen een paar nutteloze boodschappen, of hangen wat wasgoed aan de lijn. Zwaluwen schieten gevaarlijk zwenkend op je af, en katapulteren vervolgens de blauwe lucht in. Ik mis het balken van de ezel. Afgelopen zomer wist hij van geen ophouden, en nu houdt hij zich al een paar dagen muisstil.

 De lunch wordt naar binnen gewerkt in Torre del Mar, in een van de visrestaurants tussen boulevard en strand. Een groot bord boquerones fritos (sardines) met een salade en een glas tinto. Daarna staan voor de siësta een parasol en twee blauwe ligbedden klaar: 7 euri voor de hele middag, voor twee personen. Er zijn nog nauwelijks badgasten die het gewaagd hebben om zich aan de vloedlijn te leggen. Een volledig uitgedijde Française denkt nog even dat haar lobberende memmen meedoen in de ‘competitie voor het volle pond’, maar wat mij betreft had ze er gewoon twee jute puntzakken over heen moeten trekken. Als natuurliefhebber lijkt me haar vleespresentatie niet overeen te komen met het toppunt van strandesthetiek. Ik kan mijn ogen beter laten vallen op The Sheltering Sky van Paul Bowles. Hij zag zichzelf niet als een toerist: hij was een reiziger. Het verschil zit hem voor een deel in de tijd, legde hij dan uit. Terwijl een toerist zich in het algemeen na een paar weken of maanden terughaast naar huis, trekt de reiziger, die niet meer op de ene plaats dan op de andere thuishoort, langzaam, over een periode van jaren van het ene gebied op aarde naar het andere. De monologue intérieur van Paul Moresby, dwangmatig reiziger op zoek naar verlossing. Diep in de woestijn van Afrika. Noodlot. Fatum. 

 Als muilezels sjouwen we de spullen weer de trapstraatjes op. In de verte waakt onverstoorbaar de nog besneeuwde Manoma (2065 meter), onderdeel van de Sierra de Tejeda, aan de rand van de Axarquía.

Ik laat de nog warme avond rustig als een deken over me heen vallen. Met een glas tinto, olijven en een droge Pozo-worst is dat geen vervelende tijdspassering. Integendeel. In de diepte van het dorp blaft een hond. En uit het café van Paco klinken de opgewonden stemmen van de gasten aan de bar. Die hebben na een lange dag werken, in Malaga of elders, ook een onbeschrijflijke dorst opgelopen.

De woestijn van Tabernas revisited: no country for old men

Vandaag is het 26 graden. En er schuurt een stijve bries over het desolate Nieuw Mexico van Spanje. Omdat het vorig jaar – we waren er in juli – ons te heet onder de voeten werd, zijn we toen niet verder doorgereden naar het plaatsje Tabernas. Dat maken we dit keer goed. Niet dat Tabernas een spetterende plek is die je ooit in je leven gezien moet hebben, maar gewoon om de plek te zien die symbool is voor alles wat met de Spaanse woestijn te maken heeft.

Tabernas is een wat rommelig woestijndorp. Een lange straat waar het stof doorheen waait. Afgebladderde huizen. Ongeschikt om de lunch te gebruiken. We slenteren dus even doelloos rond. Om alvast een buffer te hebben kopen we bij een van de plaatselijke kruideniers wast fruit, mineraalwater, een droge Pozo-worst en nog wat knabbelspul. Een overlevingspakket. En de Pozo-worst blijkt ook nog een weekaanbieding en levert als extra’s een aardewerken kommetje en een fles mierzoete limonade op. Het vrouwtje achter de toonbank overhandigt me de prijzen alsof ik de lotto gewonnen heb.

Maar dan hebben we nog steeds geen restaurant. Ik schiet een autochtone desperado aan met de vraag of hier ergens een fatsoenlijke warme maaltijd te krijgen is. Hij verwijst me naar een restaurant, een kilometer of wat buiten het dorp. ‘Vlak bij een benzinestation’, voegt hij er nog aan toe. ‘Je kunt het niet missen’. Hij heeft gelijk, en meer dan dat.

Restaurante des Areas is drukbeklant. Een bonte mengeling van passanten en arbeiders die in de buurt in de bouw bezig zijn. Niks pakje brood mee van thuis. Hollandse tuttigheid. Hier eet je gewoon een volledige, warme maaltijd. Voor 10 euri (geen rekening, het bedrag wordt gewoon op het papieren tafellaken geschreven) krijg je er een voortreffelijk menu del día. Snel geserveerd. Een voortreffelijke gazpacho, een grote kom salade, een geroosterde merluza (vis) met friet, uiteraard flan en café solo na. Inclusief een consumptie. Dat wordt een glas koud bier, een San Miguel, want zo’n woestijntocht maakt dorstig.

Dan opnieuw de woestijn in. Fotoshoot, want dat is er voor de lunch niet echt van gekomen. Dus de auto uit en over droge stukken akker, droge sloten en al verdorde ‘akkers’ het barre landschap in. De grote partijen cactussen ogen nog lenteachtig. En hier en daar bloeit zelfs een schichtige bloem boven het stoffige geel. Afgestorven bomen staan als zielloze, grijze decorstukken klaar voor de volgende take. Het cowboydorp van Mini Hollywood haal ik met de lens van de Canon aardig dichtbij. Maar ook dit is verlaten. Geen coyote te zien in de stoffige straten. Imponerend is de enorme uitgestrektheid van het landschap. Alsof het er al millennia ongenaakbaar ligt te zijn. Spaanse hoogmoed. Maar ik blijf erbij: No country for old men. Geschikt voor de gebroeders Coen. Of de spaghettiwesterns van Sergio Leone. Of de nazaten van Indiana Jones.

Dan naar Almería. Een stad zonder de flair van Sevilla, Granada of Cadiz. Almería is de hoofdstad van het droogste deel van Spanje, en ook misschien wel de hoofdstad met het hoogste werkloosheidspercentage van het land. Ondanks de intensieve tuinbouw.

Net als vorig jaar is het lastig een parkeerplaats in het centrum te krijgen, als ik via de brede Rambla de Belén, aan beide zijden geëscorteerd door de Avenida Federico Garcia Lorca, arriveer. Maar uiteindelijk lukt het, bij het Parque Nicolas Salmerón en de Paseo de Coches, aan de havenzijde. Centraal. Nog gratis ook.

Het in principe fraaie Plaza Vieja is een rommeltje. Verschillende gebouwen – o.a. het stadhuis – worden gerestaureerd: terug komen in betere tijden dus. Maar ook op plekken waar niet gerestaureerd wordt, is het smoezelig. Veel vuil en graffiti. Oude gebouwen worden afgewisseld met oerlelijke nieuw- en betonbouw. Hoe heeft iemand hier toestemming voor kunnen verlenen?

Dan maar naar de 16^e-17^e-eeuwse kathedraal. Ook daar is men weliswaar bezig (vooral aan de buitenzijde, en op het binnenhof) met restauratiewerkzaamheden. Dit ten gevolge van een grote brand in 1996. Maar binnen is het imponerend. Leek de kerk aan de buitenzijde meer op een onneembaar fort (om de piraten van zee buiten de poort te houden), in de serene rust van het hooggewelfde interieur is daar helemaal niets van terug te zien. Het koor staat midden in de gigantische ruimte en bestaat uit fraai houtsnijwerk (notenhout). Twee struise Spaansen zijn bezig het geheel weer te laten glimmen. Ad majorem dei gloriam.

Op de Paseo de Almería vinden we een uitnodigend terras bij Molly Malone. Dublin in het brandende zand van Almería. De Ierse pub is gevestigd in en gigantisch oud theater (Cervantes). Binnenin is de donkerbruine Ierse sfeer enigszins verstoord doordat de muren bekleed zijn met bonte Spaanse azulejos. Maar de combinatie werkt.

Het wordt echter geen stevig glas donker Guinness, maar een ordinaire Spaanse copa de tinto. Smaakt bij een in kracht afnemende zon minstens zo goed. Met hernieuwde kracht de auto in en naar El Borge. Nog bijna twee uur rijden. Maar gelukkig heeft Paco bij aankomst de tafel snel gedekt. Een voortreffelijke salade (met ei, vis en avocado) gevolgd door gegrilde moten vis en vlees (waarbij friet) en een fles donkerrode Arrios ranselen de vermoeidheid van de lange rit snel uit het lijf.

Nerja: flamenco met de Academia de Baile van Elena

Op deze nog zonnige zondagmorgen sta ik met Gemma al om half elf op het Balcón de Europa van Nerja. Dit balcón is een ovale, over zee uitstekende promenade in het hart van het stadje. De ontspannen zondagse drukte wordt veroorzaakt door een prettige mengeling van autochtone, katholieke klanten van de El Salvador kerk en nog dromerige, matineuze toeristen. Opzij van het kerkplein speelt een orkest van Zuid-Amerikaanse indianen op meer dan dubbelloopse panfluiten. De terrassen die gerangschikt zijn aan de rechterzijde van het balcon beginnen zich te vullen. De deprimerende beelden van Rik Zaal (‘Engelse toeristen in korte broek die over de boulevard van het balcón slenteren’; zie zijn ‘Spanje, een reisgids’) blijven op deze zondagochtend gelukkig buiten mijn gezichtsveld.

Strategisch nestel ik me in een rieten stoel op het terras van Hostal Marissol, tussen de musicerende Indianen en de calèches met suffige paarden, die klaar staan om je zonder pek en veren door de stad te vervoeren. Ik bestel een kop Cioconat, een stroperige chocolademassa met stukjes kastanje: chocolate con avellanas. Het is ook in combinatie met andere vruchten te bestellen. De kaart maakt de gesuggereerde goddelijke smaak helemaal waar: avellanas picadas y cremoso cacao, una combinación tradicional de la pastellería. Een Italiaanse verrassing in Spanje. In Nederland helaas nog niet verkrijgbaar.

De lunch gebruiken we in Almuñecar. Een fraaie kustweg heeft ons er moeiteloos heen geleid. Almuñecar heeft zelf weinig fraais te bieden. Maar de zon schijnt inmiddels uitbundig. En vanwege de nogal forse wind wordt het een plek achter glas van een van de strandrestaurants, direct aan het water. Het is even geduld oefenen, voordat de dampende pan op tafel staat, maar de paella marisco smaakt voortreffelijk. De gele rijst is weldadig gevuld met grote stekken kreeft, krabscharen, langoustines, mosselen en andere mij onbekende schelpdieren. De witte tierra blanca smaakt er voortreffelijk bij.

Als digestief vervolgens een flinke wandeling tussen de op het keienstrand uithijgende vissersboten en de lange brede boulevard en het Playa de San Cristobal, voordat we verder rijden langs de kust naar Motril. Motril is niet alleen op zondag een rommelige stad. Ook hier heeft de bouwdrift van megalomane projectontwikkelaars, evenals in Almuñecar, zijn verwoestende werk gedaan. Ik krijg spontaan nostalgische gedachten over de tijd toen Spanje nog niet in de vaart der volkeren was meegenomen. Rechtsomkeert dan maar. Voor straf klettert binnen tien minuten een forse hoosbui over de voorruit van de Peugeot azul oscuro. Maar als we opnieuw in Nerja arriveren is alle leed weer geleden. Het natte wegdek droogt snel op door de warme stralen van de zon. Een herkansing op het Balcón de Europa, maar zonder cioconat. Gewoon een glas tinto.

’s Middags al heb ik gezien dat er ’s avonds in het Centro Cultural de

Zonder pauze draaft het programma op flamencoritme tot kwart over tien door. Uitbundig en kleurrijk. Optredens van nog wat stuntelige bijna kleuters tot wat strammige, maar nog steeds enthousiaste abuelas. Maar gelukkig meer dan in voldoende mate gelardeerd met volbloed meiden die de flamenco hebben binnengelaten, van hun tenen tot hun vingertoppen. Het driftige geroffel van hun hakken op de planken van het theaterpodium overstemmen met gemak de mechanisch de zaal in gespoten flamencomuziek. De kleding is zoals die moet zijn: dynamisch van kleur en vorm. Het golft en beweegt caleidoscopisch op en neer. Soms neemt het tempo wat af, maar al snel gaat het ritme crescendo. Andalusische volbloedmeiden. Als apotheose eindigt de avond in een confettiregen over de dansende meiden. Want ook hier is de mannelijke bijdrage spaarzaam.

De nachtelijke rit over de kronkelige wegen het bergland van de Axarquia in is minder. Niet vanwege het pikkedonker, maar vooral vanwege de niet aflatende stortbui die uit de donkere hemel omlaag klettert. Niks sheltering sky. Nee, onweer en bliksem en striemende regen. Geen hand voor ogen te zien. El Borge bereiken kost een uur. En daar aangekomen rij ik al bijna voorbij. In deze omstandigheden zou keren op de slalomweg die om het dorp loopt, pure zelfmoord betekenen. Het water klots in gorgelingen als een woeste waterval over het wegdek omlaag. Ik laat de auto staan bij de toegangspoort van het dorp. Te voet verder dan maar. Eerst omlaag, en dan de volgende trapstraatjes omhoog. En ondertussen blijft de douche vanuit het zwarte gat boven ons doorsproeien. Kletsnat bereiken we ten slotte Casa Garcia Lorca. De natte kleren uit. En snel een glas rioja om de thuiskomst te vieren. Middernacht is al ruim gepasseerd. Buiten gaat de nachtelijke moesson nog een tijd door. Het einde er van maak ik niet meer mee. Want dan lig ik al in een Andalusisch coma. Elena met haar Academia de Baile doet het zonder geluid nog een keer dunnetjes over.

Zware luchten boven El Borge

De Duitse vliegmaatschappij heeft de bordjes verhangen. Als ik ruim op tijd op Airport Düsseldorf  arriveer blijkt LTU ineens Air Berlin te heten. Ik had het al vermoed, omdat een volgende trip die ik bij LTU wilde boeken (New York), in één klik werd doorgelinkt naar Air Berlin. Ook het vluchtnummer is dus veranderd. LT0138 is getransformeerd in AB8062. Het maakt niet uit. De vlucht wordt pünktlich Duits uitgevoerd. Om vijf over half een ’s middags zien we Rheinland-Westfalen langzaam onder ons wegzakken, oplossen in de grijze nevels die boven het dichtbebouwde landschap hangen. De Boeking 737-800 klimt snel naar een hoogte van ruim elfduizend meter. Het kleine schermpje dat onder de bagagelockers hangt wijst dan op een temperatuur van -53º C. Daaronder verschijnt met enige regelmaat de snelheid van de roodwitte Duitse vogel: 925 kilometer per uur.

In Malaga is de bewolking al even grauw. Start- en landingsbanen glimmen nog kletsnat na een recente hoosbui. Het is kwart voor vier als ik aan de belt op mijn koffers sta te wachten. En een minuut of wat later vangt meneer Malagacar mij op. Stopt me in een shuttlebusje. Dat amper twee minuten later de hal van het autoverhuurbedrijf binnen rijdt. Het wordt een Peugeot 307 Diesel, kleur azul oscuro. Voor nog geen zestien euro per dag. En all risk verzekerd. Vooroorlogse prijzen. En daar komt de benzine (diesel) nog eens bij. En die is ook nog eens veertig cent goedkoper dan in dat zompige land aan de Noordzee.

Om half zes rij ik de bakstenen toegangspoort van El Borge voorbij. Van de in maart door een infernale hagelbui aangerichte schade is niks meer te zien. Ik rij verder naar boven de Avenida Che Guevara af. Mijn vertrouwde parkeerplaats, een honderd meter voor het kerkhof, is nog vrij. Celina heeft ons al opgemerkt, en schommelt met haar vijfennegentig kilo het nog natte trapstraatje af. Corazón onder een dreigende, zware lucht. Maar we bereiken droog ‘ons’ Casa Garcia Lorca. Het aperitief staat al klaar op de lage tafel in de woonkamer: Vino Dulce Natural. Om in de stemming te komen.

De koffers zijn snel geleegd. En ook mijn maag heeft ruimte. Vanuit de diepte van het pueblo blanco hoor ik de vertrouwde geluiden van Bar Paco. Zaterdagavond. Ook in het dorp is het weekend begonnen.

Het is nog niet druk aan de bar. Een drietal bekende plakkers. Nog niet in bad geweest, schat ik in. Maar binnenin heeft koning alcohol zijn reinigende werk al gedaan. Bar zit schrijlings over een stoel, met de rug naar me toe, als we binnenstappen. De tv vergt zijn volle aandacht. Maar hij veert op, als ik hem op de schouder tik. Een Spaanse big hug. Ook zijn oude vader komt al op ons af. De eerste familienieuwtjes worden al uitgewisseld. Zuslief (in september bevallen van een zoon) is opnieuw in verwachting. Nu van een tweeling. El Borge blijkt een vruchtbaar dorp. Veel pasas (rozijnen) eten. Schijnt goed te zijn voor de voortplanting.

Inmiddels heeft Paco zijn orders aan de keuken doorgegeven. En nog geen kwartier later verschijnen de eerste gegrilde raciones op onze tafel. Borden met kleine vis: bacalao en rosado. Smakelijk en warm. Maar ook bordjes met kruidig draadjesvlees, friet, salades met avocado en andere vruchten verschijnen op de krappe houten tafel. Gelukkig is er nog plek voor een fles Rioja Arrios. Niet slecht. Meteen een tweede fles besteld om mee te nemen. Voor dadelijk in het casa. Als aperitief komt Paco ten slotte aanlopen met twee glazen ponche caballero, een geslaagd mengsel van witte wijn, sherry en ijs. De totale averij bedraagt iets meer dan 37 euri.

Thuis komen is nat worden in dit geval. Want inmiddels is het fors gaan regenen in El Borge. Het water stroomt als een waterval over de trapstraatjes naar beneden. Het gelige licht van het floodlight dat op de kerk geprojecteerd wordt, glimt als in een hologram over alle gladde keitjes, boven en onder ons. Benen op tafel. En muziek. Vreemd, maar de keuze valt op de cd O Fado. Nostalgie à la carte. Madalena Iglesias zingt Tudo Isto è Fado. Of is het Maria Ana Bobone met Fado de Cada Um? Wat maakt het uit? Voor dit tijdstip is aan het Fernweh een einde gekomen. De Sheltering Sky van deze nacht is zwaar en regenachtig. En morgen is er zon. Corazón. Ik heb niet voor niks 2400 kilometer gevlogen.

De elfdaagse trip naar Andalusië zit er weer op. Binnenkort zal ik in afleveringen het verslag publiceren. Opnieuw veel gezien, en nieuwe ervaringen opgedaan. In El Borge, Malaga, Almeria, Granada, de Woestijn van Tabernas, Nerja, Cadiz, Tarifa en nog veel meer andere plekken. Zelfs een oversteek naar Tanger (Marokko). Ook daar is het nog een beetje Al-Andalus. Maar de azuurblauwe sheltering sky is er van dezelfde kwaliteit. Ik heb het geverifieerd bij Paul Bowles, in zijn cabinet van de Amerikaanse Legatie aan de rand van de Medina. Kortom, veel te vertellen opnieuw.