Natuurlijk kan het niet zonder A Brasileira
 

Eerst wat noodzakelijke ochtendboodschappen. Je moet toch overleven, niet. Dus maar snel 3 harde broodjes, bolos, gehaald. Voor 48 euricent. Maar omdat mevrouw de bakker niet terug kan geven van een biljet van tien euri mag ik ze op de pof meenemen. Morgen maar betalen. Daarna in een van de andere ministores in de Rua dos Remédios nog wat presunto (ham) en fruit gekocht. Ontbijt dus. Ondanks de lekkende percolator.

 

Het aanvankelijke plan om eerst de Santa Engrácia te bezoeken gaat niet door: dicht op maandag. Geen Portugese zeevaarders dus vandaag. Geen Pantheon.

Omdat de gele eléctrico 28 hier vlak voorbij spoort naar beneden, springen we een minuut of wat later in deze oude rammelkast. Met horten en stoten gaat het de heuvel af. En via de Baixa weer naar boven, naar het Largo do Chiado.

Tijd voor een bezoek aan de bronzen Fernando Pessoa. Tijd voor een café con leite bij hem aan zijn bronzen tafel. Hij verwacht ons, want de tafel bij hem heeft hij vrijgehouden. De zon brandt al fel, en dus heeft hij ook nog zijn zonnescherm boven ons uitgespreid. Het is nog niet druk op het buitenterras van A Brasileira, misschien wel het bekendste café van Lissabon.

De Lissabonners zelf zitten binnen in deze donkerbruine, jugendstilachtige huiskamer van de hoofdstad. De zaak bestaat al sinds 1922 en is ontstaan uit een koffiezaak die daar 1n 1905 werd opgezet. De koffie in A Brasileira is nog steeds fameus. In het café zelf hangen nog slechts enkele schilderijen van oude kunstenaars (o.a. Almada Negreiros) die daar niet alleen een mogelijkheid tot exposeren kregen, maar er ook hun omzet mee vereffenden. Hun schilderijen zijn inmiddels overgebracht naar het Centro de Arte Moderna.

 

Fernando Pessoa kwam er bijna dagelijks. Niet alleen om er koffie of een stevige borrel te drinken, maar ook om er te lezen, boeken en tijdschriften. En ook maakte hij daar afspraken met klanten van het handelskantoor waar hij in dienst was. Of gewoon met vrienden, kunstenaars, dichters. Het lijkt me een wat aangenamere omgeving dan de steriele kantoorruimtes waar hij zijn dagen sleet. Of zijn lege huis in de burgerlijke Rua Coelho da Rocha.

Pessoa kwam er dagelijks, soms zowel ’s morgens, ’s middags als ’s avonds. Het werd bijna zijn huis. Soms was hij er getuige van ruzies: Toch eerst bij A Brasileira langs en daar een scène meegemaakt van een verbaal vuistgevecht, zeer onaangenaam, tussen João Correia en Alfredo Guimarães. Voor wie het allemaal zelf wil lezen: ‘Mijn droom is van mij’ (Privé Domein no. 204).

Natuurlijk kwam Pessoa niet alleen in A Brasileira. Zonder hem een echte kroegloper te willen noemen kun je zeker staande houden dat hij een frequent bezoeker was van meerde cafés in het centrum van de stad. Allemaal gelegen in de Baixa, de Benedenstad waar het handelskantoor gevestigd was waar hij zijn dagen sleet.

 

Pessoa beweerde over mediamieke gaven te beschikken. Het merkte dat voor het eerst toen hij terugkwam uit A Brasileira (of had hij gewoon een slok te veel op?). Plotseling werd, zonder dat hij het wilde, zijn rechterarm opgeheven en werd hij ‘gedwongen’ tot het opschrijven van allerlei rare boodschappen. Ook later bezochten de geesten hem, maar het waren, moest hij tot zijn spijt vaststellen, telkens boodschappen waar geen touw aan vast te knopen viel.

Voorts bespeurde hij bij zichzelf de gave van het ‘astrale zien’: ‘Eén keer heb ik op een gelukkig moment – ’s morgens in A Brasileira aan het Rossio – zelfs iemands ribben gezien, dwars door zijn pak en zijn huid heen’.

Vreemde verhalen. Het enige wat vaststaat, is dat bij deze bovennatuurlijke gebeurtenissen café A Brasileira een sleutelrol vervult. Of het allemaal waar is, is allemaal niet belangrijk. Maar Pessoa wilde er wel in geloven. De café con leite smaakt er op deze zonnige morgen absoluut niet minder om. Integendeel.

 

Vervolgens lopen we via het Praça Luís de Camões, via de Rua do Norte naar de Rua Atalaia, waar café A Capela van Pedro Silva ligt. Het is op dit ogenblik van de dag nog hermetisch gesloten. En ook van Pedro geen spoor.

In het winkelcentrum in het Armazéns do Chiado, Rua do Carmo,  koopt Gemma zich vervolgens nog twee paar opzichtige Braziliaanse schoenen van Carmen Steffens. Natuurlijk weer met het verhaal dat ze zo lekker zitten, en dat je er zo geweldig mee kunt lopen. Dat geldt in ieder geval niet voor het paar met de hoge hakken, want daar zijn die trottoirsteentjes in Lissabon niet geschikt voor. Het geld glijdt je in ieder geval als zonnestralen door de vingers. De lunch in het Casa dos Sandes in het centrum blijft derhalve aan de sobere kant. Maar de zeevruchten die in het broodje gepropt zijn smaken er niet minder om.

 

Terug in Cascais, terug op de Feira do Livro
 Omdat we toch al in de buurt zijn besluiten we even door te sporen naar Cascais, amper vijf minuten van Estoril. Het is zelfs te lopen. Vorig jaar hebben we hier een week gelogeerd in de bruidssuite van hotel Vila Galé, met riant uitzicht over zee.

Vanaf het station loop je in een paar minuten naar het centrum waar alles weer vertrouwd aandoet. Alsof er geen jaar voorbij gegaan is. Het verschil met Lissabon is dat je hier bijna uitsluitend toeristen tegen het lijf loopt. Ook op deze hete, en dus landerige zondagmiddag lopen ze in trossen door de winkelstraatjes. Uiteraard zijn ook de terrassen druk bezet. Goed voorbeeld doet goed volgen. En zo zit je dan, voordat je het goed en wel in de gaten hebt, te lebberen aan een koel glas vinho branco.

 

Langzaam nadert de avond. En na een wandeling langs strand en haven slaan we de weg in omhoog, de kustlijn volgend. Doel is ons vertrouwde ‘vuurtorenrestaurant’ Esplanada Santa Marta. Het ligt even buiten het centrum van het dorp, vlak tegenover ons ‘oude’ hotel. Het terras van het eenvoudige restaurant ziet uit over zee. Bovendien ligt het aan de monding van een klein riviertje. Rechts voor ons staat nog steeds de waakzame vuurtoren. Helaas verpest een bouwkraan daar opzij van het romantische uitzicht met rotsen en palmen.

 

Eerst een vinho tinto. En daar nemen we de tijd voor. Totdat het tijd wordt om het avondeten op tafel te laten zetten. De ober van vorig jaar heeft ons al herkend en kent het menu: sardinhas assadas en bacalhau assado. In combinatie met een uitgebreide salada mista en wat entradas vooraf. Voor Gemma een half fles rode wijn, ik keer terug naar de vinho verde. Zo heb ik vandaag zowat alle mogelijke kleuren van de wijn gehad.

Inmiddels is de nacht al aardig dichterbij geslopen. Opnieuw valt de prachtige purperen lucht als een zachte nachtdeken over het water van de Oceaan. Fernando Pessoa zou er de kleur van de dood in zien: Deze hemel is blauwachtig en gaat speels van groenig over in lichtgrijs; aan de linkerkant, achter de bergen van de andere oever van de Taag, verdwijnt een bruinachtige nevel, die de kleur van doods roze heeft. Maar hij bekeek diezelfde lucht vanaf in Terreiro do Paço, hartje Lissabon. Geen mij de plek van de Esplanada Santa Marta maar.

 

 

Op de terugweg naar het station (we moeten helaas nog terug naar Lissabon en het is al compleet nacht) lopen we nog even de Feira do Livro op, de boekenmarkt die elk jaar hier bij de overgang van juli naar augustus gehouden wordt. Er zijn weer meer boekenstallen dan vorig jaar. Ik kan het niet laten weer op zoek te gaan naar boeken of documentatie over Fernando Pessoa, waarvan ik zo langzamerhand alles heb. In vertaling in ieder geval, en ook al behoorlijk wat in het Portugees. Vorig jaar heb ik er de nieuwste editie van ‘Het Boek der Rusteloosheid’ aangeschaft, Livro do Desassossego (editie Assîrio & Alvim). Vanavond kan ik het niet laten Fernando Pessoa, imagens de uma vida aan te schaffen (eveneens uitgegeven door Assîrio & Alvim). Het is een uitgave met veel documentatie, foto’s en kopieën van brieven en ander persoonlijk materiaal van de auteur: os afectos, amizades e curiosidades  da vida de Fernando Pessoa. De Feira geeft je ook nog eens extra feira-korting. Voor 30 euri gaat het over de toonbank. De juffrouw van de boekenstal beschouwt het als een eer dit aan een buitenlander te kunnen overhandigen.

 

Tegen middernacht zijn we terug op het station Cais de Sodré in Lissabon. Bus 28 laat nogal op zich wachten, zodat we maar besluiten een taxi te nemen tot aan het Museu do Fado. Vandaar is het maar een dikke honderd meter lopen naar ‘ons huis’ in de Beco da Lapa. Vanuit de wat stiller geworden restaurants golft nog de saudade van een late fado. Het Largo Chafariz de Dentro is al verlaten. Zelfs de Calypso van de Taverna d’El Rey is in geen velden of wegen te zien. Opgelost in het zwarte gat van Alfama.

 

Sea – Sun – Sand in Estoril
 Na een aantal dagen stevig door Lissabon gesjokt te hebben is het zondag: rustdag. We hebben blijkbaar hetzelfde idee als horden Lissabonners, want de bus naar Cais de Sodré en vervolgens de trein (comboio) naar Estoril zit vol families die met grote badtassen en parasols richting strand reizen, waar dan ook. Ook wij. Een dag naar Estoril.
De trein (voor een paar euri ben je retour) is er in een minuut of twintig. Omdat ik vergeten ben een zwembroek mee te nemen, duik ik gelijk een van de vele beachshops in. Stapels zwembroeken. In vijf minuten heb ik een bont en blauw geval te pakken. Passen kan tussen hoog opgestapelde dozen in een soort bezemkast, waar ook nog de stofzuiger staat. Het kost me een kapitaal van 7 euri. Zo hoef je tenminste niet met je blote snikkel in de zon te braden. Als je dat al van plan was.
 

Voor 12 euri huur je voor de hele dag een grote parasol van stro (of olifantengras) plus een paar ligbedden, want we zijn niet van plan ons plat te laten branden door de Portugese zon. Lekker met een boek of krant (zelfs de Volkskrant heb ik inmiddels in een strandkiosk kunnen kopen). Zo kom je de zondag wel door.

Zo nu en dan sleep je je even naar het water om af te koelen, want het is behoorlijk heet. Hoewel het zeewater aanvankelijk ijskoud aanvoelt, is het na een paar minuten goed te hebben. De branding mag geen naam hebben, zodat je tenminste niet binnen een paar tellen met een mond vol zout staat. Tegen een uur of één nemen we een snelle lunch op een van de terrasjes van de strandboulevard.

 

Als je de hele dag bijna wezenloos voor je uit ligt te kijken (strandpret is vooral kijkpret) heb je alle tijd om de tijdelijke bevolking van zo’n strook heet zand te observeren. Hoewel het absoluut geen Costa Brava genoemd kan worden. Dus geen schelle discobeats uit een transistor (of is zo’n apparaat al weer uit de tijd?), geen voetballende of beachballende tieners die het alleen maar doen om de andere sekse te imponeren, geen blèrende kinderen die de Nederlandse stranden tot een hel maken, en geen diepe kuilen gravende Duitsers die elk hun eigen Atlantikwal willen oprichten. Nee, de Portugezen zijn een bedaagd, ingetogen volk. Geen wild en dynamisch strandleven. En toch blijft er nog genoeg te zien. Een paar voorbeelden.

 

Halverwege de middag strekt een gespierd en kaalgeschoren Salazartype (vierkante kop, strenge generaalsblik) zijn handdoek op zo’n drie meter afstand voor ons uit. Zijn vriendin, modieuze zonnebril en een scherp gesneden zwarte Braziliaanse tanga vleit zich krols naast hem. Maar de kale Salazar heeft geen oog voor haar. Maar dan een uur hangt hij als een Italiaanse playboy aan zijn mobiele telefoon te leuteren. En zijn vriendin maar verveeld kijken. Totdat ook haar vriendin naast haar in het zand ploft, in een minstens even strak gesneden tanga. Schoenvetertype. En ook nog haar minuscule beha in het hete zand laat vallen. En de kale kop van Salazar maar bellen. Strandpret.

 

Achter ons ineens een kabaal. Alsof er een vos door het kippenhok raast, op zoek naar vers kippenbloed. Blijkt er plotseling een complete Koreaanse familie te zijn uitgestort over het strand. Opa en oma stevig in de nette kleren, en een roedel kleinkinderen die maar niet kunnen besluiten of ze in of uit de zon zullen gaan liggen, op een handdoek of toch maar een matje, of ze daarbij een petje, muts, zonnebril of ander zonnewerend materiaal zullen gebruiken, en wat er uit de strandtassen gehaald moet worden om de inwendige Koreaanse mens van voedsel te voorzien. En dat gaat zo een half uur door. Strandpret.

 

Halverwege de ochtend schommelen een paar Kaapverdische negerinnen de trap af naar het strand. Het lijkt wel of ze beide een stapel bontgekleurde tentzeilen over zich heen gedrapeerd hebben. En ook de veelkleurige hoofddeksels doen nogal exotisch aan, Caribisch of toch gewoon Kaapverdisch. Je mag het zeggen. Met hun dikke reet vleien ze zich neer op een van ligbedden. Maar die blijkt door een andere badgast gehuurd te zijn. Zodat de beide negerinnen zich weer op moeten tillen. Gewoon een kwestie van proletarisch uitrusten, zullen we maar zeggen. In ieder geval kunnen ze het Portugees goed lezen: aluguer espreguiçadeiras e chapeis de sol. Dat is ook voor Kaapverdische negerinnen geen Chinees. Strandpret.

 

Fado op zee in de Taverna d’El Rey 

Na een aantal avonden rondgezworven te hebben in Alfama wordt het nu toch echt tijd om de fado live te ervaren. De keuze maken is lastig, want met name rondom het Chafariz de Dentro wemelt het van de fadorestaurants. Ook Pedro Silva heeft ons een authentiek fadorestaurant aanbevolen, in de buurt van het Chiado, midden in de binnenstad. Maar wat zou je weer terug gaan de stad in, als over bijna elke drempel hier de fado golft, live en mechanisch.

We gunnen de in wederom in een spannend avondtoilet gestoken fadopoes die op het pleintje klanten probeert te werven dit keer het voordeel van de twijfel. Ook vanavond staan de randen van haar oversized onderbroek stevig afgetekend op haar glimmende jurk. En terwijl haar nepveren achter haar aan waaien op de lichte Atlantische bries die aan beide zijden langs het tegenover gelegen Museu do Fado Alfama blaast, gaat ze ons voor naar de Taverna d’El Rey. Aan de wat vergeelde zwart-wit foto’s te zien die naast de ingang hangen, wordt hier al tientallen jaren de fado gezongen. Oude sterren uit Alfama, verbleekt door de tijd. Letterlijk.

 

Aan de muren en aan het plafond van het restaurant zijn stukken van de voorstevens van Portugese karvelen bevestigd. Zo te zien is het namaak, maar wat let het. We zijn op de fadoboot gesprongen en het land raakt al langzaam uit zicht. En de nacht is gevallen. We zijn overgeleverd aan de krachten van de natuur. Over de oceaan komt de nachtwind aanzetten. Alfama op zee. Wie had dat ooit kunnen denken?

 

No coração de Alfama, onde o Fado é mais Fado! Todas as noites, das 18h às 3h da madrugada. Niet dat we het zo laat zullen maken, maar de tijd vordert al aardig. Negen uur, en de nacht valt nu snel. Sedert 1979 is de taverna eigendom van de fadista Maria Jô Jô. Daarvoor was het een winkel waar steenkolen en wijn verkocht werden.

We krijgen een soort viploge toegewezen: recht tegenover de ‘bühne’, op nog geen meter van de artiesten die gaan optreden. Bij de gebruikelijke entradas, zoals camarão al ajillo en pasteis de bacalhau, drink ik een sterk gekoelde witte port. Gemma houdt het opnieuw bij vinho tinto. De serveerster beveelt ons wat typische gerechten aan die volgens haar niet alleen typisch zijn maar ook nog goed smaken. Wat betreft de bacalhau-schotel heeft ze gelijk, wat het andere goedje betreft (een soort door de shredder gehaalde kabeljauw met ei en groetsnippers) zit ze er goed naast: het goedje is zo droog als een bak zaagsel en is slechts met flink wat vinho verde weg te werken. De schade bedraagt na afloop 81 euri. Inclusief de fado, natuurlijk.

 

Het eerste optreden veegt als een orkaanwind op de oceaan over je heen. En dat alles uit de wijd opengesperde mond van de pikzwarte Angolese fadozangeres Ana Maria (Angolana de voz pura), begeleid door de oude Americo Silva en de jonge Miguel Pedro, fadista vencedor
de duas grandes noites do Fado. De enorme klankast van Ana Maria staat garant voor een overdonderende fado. Maar je moet even wennen aan het volume. Maar dan raak je tenslotte verzeild in het oog van de orkaan en word je gewiegd op woorden van saudade:
Zangei-me com o meu amor
Não o vi em todo o dia
À noite cantei melhor
O fado da Mouraria

Het licht gaat weer aan. De storm is gaan liggen en we keren weer terug tot ons bord. Ik spoel de nog aanwezige saudade weg met een stevige slok vinho verde. Ook aan de andere tafeltjes komt men weer even op adem, na dit hachelijk zeeavontuur. Men eet voor slechtere tijden. En voor scheurbuik hoef je niet bang te zijn.
 

Dan is het de beurt aan de twee mannelijke fadistas. Maar alleen de jonge Miguel Pedro zingt. Een prachtige stem. Niet verwonderlijk dat hij als aanstormend talent beschouwd wordt. Hij zal het nog ver schoppen. Na de orkaan van Ana Maria strijkt er nu een warme mediterrane bries over je heen, a brisa do coração. En begeleidt zichzelf daarbij op de gitaar. De oude Americo Silva blijft onverstoorbaar zijn 12-snarige guitarra portuguesa bespelen. Het instrument schijnt zijn oorsprong te vinden in de Congolese luit. In de 15^e eeuw door Afrikaanse slaven meegebracht naar Brazilië, ook een van de Portugese koloniën.
En ondertussen zingt Miguel Pedro gewoon door. Een fado op tekst van Fernando Pessoa. Waar je hem al niet tegen komt? Luister maar:
Como inútil taça cheia
Que ninguémergue da mesa
Transborda de dor alheia
Meu coração sem tristeza
Het is de dans van het verdriet, vanavond gezongen door een fadista die nog niet getekend is door de tijd. Het is een dance of sorrows, zegt de serveerster. Luister maar. Ondertussen staat mijn bacalhau af te koelen, maar de fado zorgt voor een nieuwe warmte.
 

Er volgen nog meer optredens, uiteraard. En ook de sobremesas, de nagerechten, zijn nog niet gerriveerd. Zelfs de nu al bijna bejaarde stichteres van de Taverna, Maria Jô Jô, is het kunstje nog niet verleerd. Stevig geblondeerd legt ze al haar gevoel in de drie fado’s die ze zingt. En ver daarna is het weer de beurt aan de Anglolese orkaan. Hoewel dit keer de storm aardig is geluwd. Slechts een stevige bries, meer niet, is het geworden. Ook een Angolese fadozangeres komt wel eens in rustiger vaarwater terecht.

Voor meer info, klik op: www.tavernadelrey.com

 

Het Parque das Nações, Calatrava’s droom
 

In het Parque das Nações werd in 1998 de Wereldtentoonstelling gehouden, gewijd aan de Oceanen. Het park (een aanduiding die je op het verkeerde been zou kunnen zetten) ligt aan de oostkant van Lissabon aan de oever van de hier wel erg brede Taag. Het is een tegelijkertijd knooppunt van vervoer, commercieel en cultureel centrum, maar ook gewoon een plek waar de inwoners van Lissabon naar toe gaan om te relaxen. Er is relatief veel groen, en naast de Taag zijn er ook veel andere waterpartijen.

 

Wereldberoemde architecten hebben zich hier eens fors uit kunnen leven. Als cultureel erfgoed is met name het Pavilhão de Portugal, van Álvaro Siza, interessant. Daarnaast vind je op het uitgestrekte terrein het grootste zeeaquarium van Europa (Oceanário de Lisboa), het Pavilhão Atlântico en een groot evenementencomplex, het Teatro Camões, waar ook deze middag weer een concert plaatsvindt. Er vinden tevens tv-opnames plaats, want er staan nogal wat opleggers van een Portugese  tv-zender voor de deur.
Maar de binnenkomst in het Parque das Nações is misschien wel het meest indrukwekkend. We nemen daarvoor de metro bij Cais de Sodré. Een keer overstappen (station Alameda) en je staat op station Oriente, een van de concreet geworden dromen van de Spaanse architect Santiago Calatrava. Een symfonie van staal, glas en beton, zo zou ik station Oriente willen noemen. Ongelooflijk dat iemand met deze materialen zoveel sierlijke elegantie weet te creëren.
 

Omdat Gemma liever het winkelcentrum Vasco da Gama afstruint (een soort Hoog Catharijne, maar dan ruimtelijker), en ik daar nou niet echt op zit te wachten, kies ik er voor een fotoshoot te doen op het voormalige Expo-terrein. Over een uur of twee hebben we afgesproken bij de uitgang aan de Taagzijde. Lijkt me een goeie deal.

Ik loop tot voorbij de Torre Vasco da Gama, en heb vandaar een prachtig uitzicht over de brede Taag en de 17 kilometer lange Vasco da Gamabrug daar overheen. Wat een ruimte, wat een licht!
Gelukkig is er op de meeste plekken in de schaduw te lopen, want het is behoorlijk heet op deze zaterdagmiddag. De witte kleuren van de gebouwen steken scherp af tegen de staalblauwe lucht daarboven. Ook het water van de Taag doet er nog een extra schepje bovenop.
 

Als we elkaar weer treffen ze we koers naar de Taag voor een tocht met de teleférico, een kabelbaan over het water van de Taag. Voor 5,50 euri per persoon kun je hoog boven het spiegelende water van de brede rivier blikken werpen op het Parque das Nações, met het station van Calatrava, de wolkenkrabbers (nou ja, misschien een te groot woord, want het is natuurlijk gewoon hoogbouw) in de vorm van een scheepsboeg, de Torre en de Ponte Vasco da Gama, en natuurlijk de eindeloze Taag. Soepel glijdt de afgesloten cabine over de armdikke stalen kabels. Zelfs de ‘hobbels’ worden bijna onopgemerkt gepasseerd. Geluiden dringen nauwelijks tot de cabine door. Het lijkt wel een ruimtecapsule die na een lange vlucht terugkeert in de atmosfeer. Soms vallen je gedichten in, zoals van Pessoa of Slauerhoff. Hoewel hun gedachten ver af staan van de zon en de warmte die je op deze zaterdagmiddag doorstromen. Gewiegd een cabine boven het water van de Taag.

 

Pessoa dan toch maar, en fragment:

De Taag is mooier dan de rivier die stroomt door mijn dorp,
Maar de Taag is niet mooier dan de rivier die stroomt door mijn dorp
Want de Taag is niet de rivier die stroomt door mijn dorp
 

De Taag heeft grote schepen
En op haar water vaart nog steeds,
Voor degenen die in alles zien wat er niet is,
De herinnering aan de galjoenen.
 

Het gedicht heeft hij geschreven onder naam van een van zijn heteroniemen, Alberto Caeiro, in de bundel O guardador de rebanhos (De hoeder van kudden).

Of moet ik me maar op Slauerhoff richten, gezongen door Cristina Branco (O engeitado), een fragment:

Ik voel mij van binnen bederven,
Nu weet ik waaraan ik zal sterven:
Aan de oevers van de Taag.
 

Dat sterven aan de Taag lijkt me op deze middag nog behoorlijk ver weg. Vanavond wil ik eerst nog de fado meemaken. In een van de vele restaurantjes in de buurt. In het hart van Alfama. Sterven met een lege maag en zonder je te hebben overgegeven aan de saudade van de fado, dat lijkt me niks. Maar dadelijk eerst nog een gewoon glas bier, als we bevrijd zijn uit de cabine. En terug op aarde zijn. En ook Calatrava’s droom hebben verlaten. En gewoon weer terug zijn in de Beco da Lapa.

 

 

Van Portugese dieven en Portugese koningen

 Dinsdags en zaterdags is er in het hart van Alfama ‘dievenmarkt’, de Feira da Ladra. Wat soepeler vertaald als: vlooienmarkt. Maar de oorsprong van de markt is duidelijk. Geef mij maar de Portugese benaming. Hoewel die eigenlijk slaat op ‘dievegge’. De markt die wordt gehouden op het pleintje, het Campo de Santa Clara, achter het pompeuze Pantheon van de Santa Engráçia en in de straatjes er omheen, bestaat al sinds 1881. Maar al voor dij tijd werden hier markten gehouden. De inwoners van Alfama beweren dat de markt al sinds de 12^e eeuw bestaat.

De Feira da Ladra ligt slechts een paar straatjes hogerop van onze woning. Vanwege de al helse zon (en het is pas half tien in de ochtend) arriveer ik al bijna badend in het zweet. Gelukkig is het op de markt redelijk horizontaal, zodat er geen energie meer in het klimmen gestoken hoeft te worden.

 

De gebruikelijke prullaria die je op een Nederlandse koninginnemarkt aantreft zie je hier ook. In veelvoud. Echte koopjes, waardevolle artikelen, die zijn er al lang niet meer te vinden. Bovendien richten de verkopers zich in de zomermaanden nog eens extra op toeristen. Maar wie van oud gereedschap houd kan hier terecht. Dat geldt ook voor de amateurs van oude videobanden (meest softporno), glas- en aardewerk, oude munten, en – uiteraard – potten en pannen, uitgevoerd in koper, aluminium, tin en andere metalen.

De boekenliefhebber komt hier niet echt aan zijn trekken. Naast de keurig op een rij gezette keukenmeidenromans, liggen er stapels slordig uit hun zak geschudde boekenbergen. De enige die een ereplaatsje verworden heeft zijn de Obras de Eça de Queiroz, uitgegeven in de jaren veertig van de vorige eeuw de Edição do Centenariote te Porto, Lello & Irmão, Editores.

Even verderop zijn er de vaste gebouwen van de antiquairs en de antiquariaten. Hier zijn wel wat waardevollere spullen te vinden. Maar die zijn dan tegelijkertijd stevig aan de prijs. Ik neus wat, in boeken, tussen oude foto’s en ansichtkaarten, maar voorlopig houd ik het bij kijken. Een aantal zeer fraaie oude foto’s gaan mijn neus voorbij, omdat een wat snellere Portugees zijn buit als een Cerberus beschermd. Ook een aantal oude fotoboeken zijn me te prijzig (75 euri). Maar, toegegeven, het was een fraai album met oude foto’s van het Kremlin, de Poolcirkel, Manhattan en andere aansprekende plekken op de wereld. Een fotoalbum van een niet onbemiddelde familie, zo te zien.

 

Uiteenlopende werelden, ze liggen in Alfama op een paar passen van elkaar. Nog geen vijftig meter van de Feira da Ladra ligt de Igreja de São Vicente da Fora, bestaande uit een prachtige kerk en het befaamde Mosteiro, waar een aantal Portugese koningen in hun marmeren tombe van de voorbij strijkende eeuwen ligt te genieten.

Het complex ligt hoog op een van de heuvels van Alfama en is genoemd naar de heilige Vincentius; ja, die van de verloren voorwerpen. Niet zomaar toevallig dus, die ‘dievenmarkt’ hier vlakbij. In Portugal is Vincentius de beschermheilige van de zeevaarders en de wijnbouw. Bovendien heeft hij zich een plek veroverd in het wapen van Lissabon. Geen heilige die zich zomaar opzij laat zetten, dus.

Het complex is grotendeels gebouwd in de 17^e eeuw, met strenge symmetrische gevels. Die vandaag spetterend wit het zonlicht weerkaatsen. Veel wit marmer in het interieur van de kerk waar op deze zaterdagmorgen nog een mis bezig is. De kerk zit halfvol en zingt stemmig mee. Veel jongeren, maar het blijkt dan ook een Taizé-bijeenkomst te zijn. In ieder geval kun je dus niet zomaar door de kerk banjeren en de eredienst verstoren.