Hoewel het gisterochtend fors sneeuwde, was dat geen belemmering om Luik te rijden. Gemma en Jo gaan mee. Tot en met 31 december woedt daar, zoals elk jaar, nog het Village de Noël dat zich door het hele centrum slingert. Een aaneengeschakeld lint van houten chalets vanaf de Féronstrée via het Place Saint-Lambert naar de Place de la Cathédrale, waar ook de traditionele ijsbaan volop klandizie trekt. En overal eten en drinken, we zijn immers in België,  van vin chaud tot de Luikse péket (een soort jenever), van wafels tot dikke fritten bedolven onder aioli of pikkels. Daarnaast is er uiteraard de ordinaire kerst-bric-à-brac die je op alle kerstmarkten tegenkomt, en waarvan ook hier menig chalet is volgeplempt: geurkaarsen, mini-kerststallen, houtsnijwerk, kerst-cd’s.

Het meest traditionele gerecht dat hier vanuit tientallen chalets staat te dampen is de tartiflette, een mengsel van Zwitserse smeltkaas, aardappelschijfjes, gebraden spekreepjes, veel kruiden en witte wijn. In grote giga-pannen -  die het midden houden tussen een wok en een paëllapan - staat het te fermenteren, en weg te smelten, of in te bakken, hoe je het ook wilt noemen. En het is lekker, zeker na een paar stevige trappisten. Dus ook voor ons (Gemma is inmiddels aan het winkelen geslagen), is er geen ontkomen aan. Voor 6 euri per bakje ben je het mannetje. Zo wordt het fundament onder het vijvertje trappistenbier in de maag alleen maar steviger.

Het bezoek aan Luik in deze tijd van het jaar is inmiddels een traditie geworden die al jarenlang aanhoudt: tussen Kerstmis en Nieuwjaar moet ik naar Luik. Je hoeft maar een alibi om wat kroegen af te lopen, en hier en daar wat vette versnaperingen naar binnen te werken. Toegegeven, het is geen bezoek dat bol staat van de culturele activiteiten, maar om de locale zeden en gebruiken wat beter te leren kennen, is het uitermate geschikt. Gelukkig sneeuwt het niet meer, alleen staat er een snerpend koude wind. Maar als je zo nu en dan een warme kroeg opzoekt, overleef je deze barre omstandigheden ook wel weer.

Gestart in het volledig in kerstsfeer omgetoverde Café Richelieu (waar overigens ook goed te eten is), eindig je steevast, na veel omzwervingen, in de Taverne Saint-Paul, waar het tegen half vijf nog niet echt vol zit. Dat wordt tegen zessen wel anders; dan stroomt het vol met dorstige Walen die - moe van het sjokken door het Village de Noël - ook nog wel eens wat anders willen. Net als wij (want Gemma is ondertussen ook weer aangeschoven, inclusief een zak nieuwe kleding). Nog maar een stevige Ciney Brune, dus.

Tegen middernacht thuis. Het sneeuwt dan al weer. En de Napoleonsbaan is aardig glad (nog geen pekel gestrooid), zodat de snelheid van de auto noodgedwongen behoorlijk zakt.

Op de valreep toch nog sneeuw vandaag. Mosterd na de kerstmaaltijd. Niet iedereen viert kerstmis onder de kerstboom thuis, hoewel ook de nieuwe statistieken weer uitwijzen dat het overgrote deel van het volk dicht tegen de familie aanklit. De huiskamer dampt van gebraden wild, rollades en vetgemeste kalkoenen. En binnen no time kleeft er een vette aanslag op de kerstballen. En een witte kerst is al geen jaren in velden of wegen meer te vinden. Gelukkig zijn er ook nog mensen die van een witte kerst verzekerd willen zijn, en niet deze derde kerstdag afwachten. Ik ga het niet hebben over het volk dat massaal de Duitse autowegen afjakkerd om in zich in Oostenrijk in een nooit eindigende polonaise van de ene après ski in de andere te storten. Dan is lekker thuis doordrinken een stuk goedkoper. En hoef je ook niet dagenlang de penetrante zweetlucht van je mede-wintersporters (waar slaat die naam eigenlijk op?) over je heen te laten golven. Gelukkig zijn er andere, betere voorbeelden. In HP/De Tijd staat in de dubbeldikke kerstraflevering een verhaal over drie Nederlandse onderzoekers op Antarctica. De buitentemperatuur is daar 45 graden onder nul. Je moet wel tegen de eenzaamheid kunnen, anders hou je het er niet vol. Een van hen is Dirk van As (28) evenals de andere twee verbonden aan het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek van de Universiteit Utrecht. Dat je goed tegen sociaal isolement moet kunnen, dat is duidelijk: "De kick is het besef dat je iets extreems doet, iets dat bijzonder is, iets dat veel mensen ook wel zouden willen doen. Daar komt bij dat de omgeving ongelooflijk mooi is. Dat je honderd kilometer in een sneeuwmobiel kunt rijden en al die tijd hetzelfde uitzicht hebt." In De Gazet van Antwerpen tref ik een nog ander artikel. Het gaat over een Spaanse expeditie op Antarctica. Ook deze ploeg is van een witte kerst verzekerd.

Lees het bericht: Spaanse expeditie legt 311 km af in één dag op Antarctica Een Spaanse expeditie heeft op één dag 311 kilometer afgelegd in het Zuidpoolgebied op een "poolcatamaran". Het team breekt daarmee het vorige record van 271 kilometer, dat de Belg Alain Hubert in 1997 heeft gevestigd. De drie Spanjaarden haalden het nieuwe record op 16 december in het hart van het witte continent, niet ver van de Russische basis Vostok, zo maken de organisatoren bekend op de website "www.tierraspolares.es". Ramon Larramendi, Juanma Viu en Ignacio Oficaldegui gebruiken voor de oversteek een slee die is ontworpen als een catamaran en die voortgesleept wordt door vliegers in de vorm van valschermen. Op de dag van hun record hebben ze voordeel gehaald uit het gunstige terrein en een wind die die dag uitzonderlijk hevig was. De Spaanse expeditie is op 12 november vertrokken op de Russische basis Novo. De bedoeling is om het oosten van Antarctica te doorkruisen, een verlaten gebied van ongeveer 5.000 kilometer, dat nog maar weinig verkend is.

Kijk, dat is nou eens een andere manier om de kerstdagen door te brengen. Die met veel alcohol aangemoedigde polonaise laat je daar wel uit je lijf. Niks van Anton aus Tirol. Of welke Hazes-, Bauer-, Gordon-klonen dan ook. Die polonaise kun je gerust overlaten aan al die pinguins. Die doen dat het hele jaar al. En nemen zo nu en dan nog een verfrissende duik. Ook al is het buiten 45 graden onder nul.

Om nog maar even op de contrasten tussen de tijd van Frits van Egters in DE AVONDEN en de tijd van nu terug te gaan, is het zinnig om de voorbije eerste kerstdag een te evaleren op culinair gebied. Allereerst het ‘bacchanaal’ dat bij de familie van Egters wordt aangericht. Het blijven spaarzame aanwijzingen:

* Frits snijdt het koude ei op zijn boterhammen; hij eet er vier van

Voor de rest blijven aanwijzingen over overvloedige kerstmaaltijden achterwege. Nadat de hele dag de familie wat rondgescharreld heeft in de buurt, duikt ma Egters al vroeg het nest weer in: ?Ik ga naar bed. Ik ben niet van plan langer op te blijven?. En dat was het dan. De dag kan maar voorbij zijn. Tussendoor wordt er nog wel naar een hoorspel op de radio geluisterd. Bestaan die overigens nog?

fase 1: drie kilo naakte waarheid, wel koud in deze decemberdagen

Niet dat we het zelf thuis ongelooflijk op een slempen gezet hebben, maar het is toch iets anders georganiseerd. Traditioneel, dat wel. Want als ‘pièce de résistance’ staat kalkoen op het menu. Geen beest van een kilo of acht, zoals het in Engeland nog als eens voorkomt, maar een beestje van bijna drie kilo volstaat ook om de magen te vullen. Van die magen zijn er zeven van, als we tegen zes uur ’s avonds aan tafel schuiven.

De verschillende stadia van ontbinding van de desbetreffende kalkoen zijn hierbij afgebeeld. De officiële menukaart van het kerstdiner is gefabriceerd met behulp van PhotoShop door Lucien. Hij is er wel even mee bezig geweest om alles op de juiste manier te knippen en te plakken. Hij heeft alleen vergeten er de wijnen bij te vermelden. Ter aanvulling, dat waren:

* een witte chardonnay Aliwen Reserva, Chili 2004

* een rode merlot Casillero del Diablo, Chili 2004

Het kon allemaal slechter. Als digestief nemen Raymond en ik nog een cognac: Remy Martin Grand Cru.

fase 2: een beetje aankleden en opvullen; het is immers kerstmis

De opmaat naar de tweede kerstdag in DE AVONDEN mag er ook zijn. Frits van Egters sluit zijn eerste kerstdag af:

Hij deed het keukenlicht uit en betrad zonder geluid zijn kamer. “Nu heb ik weer vergeten mijn schoenen en kousen achter de kachel te leggen,” dacht hij, “morgen weer die klamme dingen om aan te trekken. Wacht eens, morgen is het weer kerstmis.”

En dat is het vandaag dus ook: tweede kerstdag.

fase 3: gebruind op het strand van de tafel: een korte vakantie voor de kalkoen

Toen hij smorgens om kwart voor acht wakker werd, dacht hij onmiddellijk: “Het is eerste kerstdag.” Op de ramen zag hij geen bloemen. “Misschien is het begonnen te dooien,” dacht hij, draaide zich om en sliep tot half negen door. “Niet langer dan een half uur blijven liggen,” dacht hij, toen hij weer wakker was. Hij sliep echter weer in en ontwaakte pas om tien voor half tien, toen zijn moeder de deur opende en zei: “Zou je niet opstaan. Ik ga de eieren koken.” 

  

Hij kwam half overeind, maar ging weer liggen en trok de dekens over zijn gezicht. Hij snoof de slaaplucht van zijn lichaam op en dacht: “Zou iemand anders die lucht net zo ruiken als ik?” Het werd half elf. “Nu moet ik eindelijk opstaan,” dacht hij. Om vijf minuten over elf duwde hij de dekens langzaam af.

 

foto: Klaas Koppe 

Geen groter contrast is er denkbaar dan tussen de tekst van Gerard Kornelis van het Reve (nu: Gerard Reve) uit DE AVONDEN en de Kerstshow die gisteravond door André Rieu op de tv werd uitgezonden. Tegen de grauwheid van de wereld van direct na de Tweede Wereldoorlog steekt de kleurrijke, overdadige schittering van de show van Rieu wel ongelooflijk af. We zijn dan ook nagenoeg 60 jaar later. En de wereld is veranderd. Moet Frits van Egters zich behelpen met een gammele radio, waarvan de lampen eerst warm moeten worden om enig geluid te kunnen voortbrengen, nu zap met je afstandsbediening in een minuut langs wel dertig of veertig zenders. En alles glimt.

 

De wereld van Frits van Egters is de wereld van de kolenkachel die ’s ochtends moet worden gevuld en door de dag heen moet worden bijgevuld om warmte te blijven afgeven. Alleen een kapot gesprongen stadsverwarmingsbuis in het centrum van Rotterdam (gisteren) kan ons weer terug in de tijd plaatsen. En dan is er paniek. Want je zit toch maar mooi uren in de kou. Nog een geluk dat de winters van tegenwoordig enkele graden warmer zijn dan de winters in de jaren veertig van de vorige eeuw.

André Rieu gooit alle remmen los. Het in een enorme Duitse entertainmenthal in Duitsland optreden Straussorkest van Rieu wordt afgewisseld (geld speelt geen rol!) met het vertederende Japanse kinderkoor The Boys and Girls from Nagasaki. En daarnaast zijn er nog de fantastische sopranen Suzan Erens (Nederland), Carla Maffioletti (Sicilië) en Carmen Monarcha (Spanje). Zien er goed uit in hun fraaie jurken. De hele kersthitparade wordt vervolgens afgewerkt: van Kling Glinn Kling tot White Christmas, van ‘Minuit Chrétiens’ tot ‘Rudolph the red nosed Reindier’. Glitter, goud en neerdwarrelende kunstsneeuw.

 

Er wordt overigens fantastisch gezongen, op hoog niveau. Kwaliteit is Rieu wel toevertrouwd. En zo dat niet het geval is, dan wordt het onder een behoorlijk laag onversneden show-elementen bedolven, zodat je in ieder geval het idee krijgt dat het van topniveau is.

Terugkeren naar de wereld van Gerard Kornelis van het Reve is bijna belanden op een andere planeet. Niet alleen de kolenkit (staat die nog in de Van Dale?), maar ook de muntjes die je in een kastje moet werpen om gas of licht te krijgen, de divan waarop pa meestal de zondag doorbracht, en dat alles in zwart-wit. Want dat zijn de kleuren die we er van over hebben. Op foto’s en op oude films. Soms wat getint als de beelden zijn uitgevoerd in sepia of chamois. Grijs en grauw. Alle tinten zwart en wit. Een heldere wereld, eigenlijk. Toch? En de enige glinstering kwam van de brillantine die je met dikke klodders over je haar streek. Toch iets anders dan die Extreme Gels van tegenwoordig.

DE AVONDEN (’een winterverhaal’) van - toen nog - Gerard Kornelis van het Reve heeft nooit de populariteit bereikt van de Christmas Carol van Charles Dickens. Terwijl het toch een typisch kersverhaal is, en zelfs typisch Nederlands, ondanks het feit dat het al in de jaren 1946-1947 geschreven is.

Op Tweede Kerstdag 1946 is de jonge schrijver (onlangs is hij 82 geworden) begonnen met het ‘winterverhaal’. Vijf maanden lang zal hij er stug aan doorwerken. Hij schreef het op aanraden van zijn psychiater, Dr. Schuurman, bij wie hij al een aantal jaren in behandeling was.

Het verhaal van de jonge Frits van Egters begint op een grauwe (de donkere dagen voor Kerstmis!) zondag, 22 december en eindigt op de overgang van het oude naar het nieuwe jaar. Bij de inburgering van allochtonen zou dit verplichte literatuur moeten zijn, ook al heeft het tijdsaspect zijn werk gedaan. Maar om enig inzicht te krijgen in het karakter van de Nederlande geest, en als het dat niet is: in de na-oorlogse stemming wanneer de wederopbouw nog niet echt begonnen is, daarin is de sfeertekening van DE AVONDEN ongeëvenaard.

Elk jaar tussen Kerstmis en Nieuwjaar neem ik het even uit de kast om het weer te lezaen; indien niet helemaal, dan toch een aantal hoofdstukken of saillante fragmenten. Inmiddels heb ik verschillende edities in huis, waarvan de meest markante zijn:

* een facsimile-uitgave van het manscript en typoscript (De Bezige Bij, 2001)

* in Verzameld Werk, deel 1 (L.J. Veen, 1998)

* De Avonden, de stripversie van Dick Matena (4 delen, De Bezige Bij, 2003-2004)

foto: de eerste pagina uit de facsimile-uitgave van 2002

Het is jammer dat de oude meester nu dement, en dus al buiten de wereld, is opgeborgen in een of andere inrichting in België. Dat had hij vanwege zijn scherpzinnigheid van geest, zijn ongelooflijke taalgevoel en humor niet verdiend.

Ik vind eigenlijk dat elke Nederlander de beginregels van DE AVONDEN uit zijn hoofd zou moeten kennen. Dergelijke zinnen behoren tot de literaire canon van onze literatuur. Nu het memoriseren steeds minder aan de orde is (we kunnen alles immers opzoeken, en parate kennis lijkt een echte aberratie geworden), zal er dit wel nooit meer van komen. Voor degenen die het toch willen proberen volgt hier het begin van het boek.

Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de twee en twintigste December 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte. Hij keek op zijn lichtgevend horloge, dat aan een spijker hing. “Kwart voor zes” mompelde hij, “het is nog nacht.” Hij wreef zich in het gezicht. “Wat een ellendige droom,” dacht hij. “Waar ging het over?” Langzaam kon hij zich de inhoud te binnen brengen.

foto: de eerste bladzijde uit de stripversie van Dick Matena (2003)

Anderhalf jaar geleden viel de brochure ‘Literaire Zomer 2004′ in de bus. In de brochure stond het programma afgedrukt van een jaarlijks terugkerend grensoverschrijdend cultureel programma, georganiseerd door de steden Krefeld, Mönchengladbach, Neuss, Venlo, Roermond en Hasselt. De Euregio, dus. In het kader van dit programma werd de Nederlandse fotografe en schrijfster Arita Baaijens drie avonden achtereen geïnterviewd, respectievelijk in Rheydt, Hasselt en Roermond. Helaas zaten we toen in Egypte. Ik had haar graag gehoord, want Arita is als geen ander een kenner van dit land.

Ongeveer 15 jaar geleden was ze voor het eerst in de Egyptische woestijn, en tot op heden is het een van de weinige vrouwen die alleen door de woestijn reisden. Haar ervaringen waren zo indrukwekkend dat ze van dit soort leven haar beroep maakte. Elk jaar reist ze vier tot acht maanden door Afrikaanse woestijnlandschappen. Ze heeft al verschillende boeken over haar ervaringen geschreven, o.a. ‘De woestijn als passie‘.

Nauwelijks een maand later las ik van haar een artikeltje in NRC Handelsblad onder de titel “Sexy in Cairo“. Ik neem een stukje tekst over:

“Staande voor een lingeriewinkel wijst een Egyptische man zijn gesluierde vrouw op een kanten bh met gewaagd slipje en bijpassend negligé”Dat setje is leuk”, wijst de man. De vrouw bekijkt het frivole ondergoed aandachtig, de kleuter op haar arm kijkt mee. Het is moeilijk te kiezen uit het grote aanbod in de etalage.”

Want daar liggen de meest opzwepende slipjes, kanten niemandalletjes en tijgerpakjes te concurreren met scherp gesneden strings, erotische pikanterieën en andere libido-opwekkende ‘kledij’.

In een streng islamitisch land zou je anders verwachten. Maar blijkbaar mag binnen de muren van de beschermde woning heel veel. Zijn de vrouwen buitenshuis gesluierd, eenmaal binnen gaan de remmen los, als je het artikeltje mag geloven.

Ghazali, een beroemde imam uit de elfde eeuw, schreef dat de man verplicht is de seksuele verlangens van zijn vrouw te vervullen. Doet hij dat niet, dan komt haar deugdzaamheid in gevaar en is de ellende niet te overzien. Ja, en als je dat kunt verhinderen met de aanschaf van een stel glimmende strings of een paar zwarte netkousen, dan is de keuze snel gemaakt. Zodra het Egyptische kroost naar bed is wordt - volgens Arita Baaijens - in de huiskamers van de gegoede middenklasse het deksel van de erotische put gelicht. Kaarsjes gaan aan, parfum wordt op de intieme delen gespoten en de buikdansen volgen elkaar in een razend tempo op. Imam Ghazali waarschuwt haastig ingestelde mannen het voorspel niet te vergeten.

Dat het niet iedereen in Egypte het met deze perverse imam eens is, stond eveneens te lezen in het artikel. Volgens de hoogste geestelijke autoriteit, het Al-Aznar instituut, zet de imam vrouwen aan tot obsceniteiten. Ja, en dat is natuurlijk niet de bedoeling in een streng islamitisch land. Mohammed zou er voor uit zijn graf opstaan. De farao’s niet, want hun graven zijn al lang geleden geplunderd. En ook de mummies zijn uit hun graven gelicht.

 

De Egyptische godenwereld is een van fenomenen die in het moderne Egypte niet of nauwelijks meer zijn terug te vinden. De moslimstaat van nu staat in schril contrast tot het hoge niveau van beschaving dat duizenden jaren geleden het land kenmerkte.

Gisteren in de NRC een bericht over het feit dat het oude, stoffige Egyptische Museum midden in de centrum van de stad gesloten gaat worden. Dichtbij de piramides van Gizeh zal een nieuw Egyptisch Miseum verrijzen, voor 550 miljoen euro. Hopelijk worden daar de schatten van de farao’s en de talrijke godenbeelden beter bewaard dan in het ongelooflijk ouderwetse museum van nu. Terug naar het oude Egypte.

 

foto: Anubis 

In veel piramides, grafkelders en tombes vind je afbeeldingen van Anubis met zijn jakhalskop. Hij waakt er over de mummies van de overleden farao’s. Ook op het graf van farao Toetanchamon waakt een zwart en goud gelakte Anubis: hij zit op een eveneens zwart en goud gelakte, en met goud en edelstenen versierde schrijn. Anubis gold oorspronkelijk als de vierde zoon van de Egyptische zonnegod Ra. Later ging men hem beschouwen als een kind van de vegetatiegod Osiris en Nephthys, de zuster van Isis. Na Anubis’ geboorte verborg Nephthys hem in de moerassen bij de Nijl om hem te beschermen tegen haar man Seth. Daar werd hij gevonden door de moedergodin Isis die hem grootbracht.

Zijn er overigens wel begrafenisondernemingen in de islamitische wereld? Want bij een begrafenis op tv zie je de islamieten meestal hossend, en met de dode in een open kist boven hun hoofden, in een snel gedolven kuil deponeren. Zand erover. Daar is in ieder geval in Egypte genoeg van.

Na het intermezzo van gisteren, reis ik vandaag weer terug naar Egypte. Egypte heeft altijd een zekere exotische aantrekkingskracht uitgeoefend, niet alleen op literaire schrijvers of reisspecialisten als Michael Palin. Ook voor striptekenaars leverde het inspiratie op. Zodat ook jongere lezers, want strips worden -  ten onrechte, overigens - nog altijd teveel geassocieerd met een wat jeugdiger leespubliek, op een speelse wijze kennis kunnen maken met land en volk. Voor het gemak kies maak ik de keuze voor niet de meest onbekende strips. Ongetwijfeld zijn er meer te vinden waarin farao’s, sfinxen en piramides een rol spelen. En als het deze zaken al niet waren, dan was er nog altijd de woestijn die tot de verbeelding sprak.

Met Kuifje en Asterix naar Egypte? Het kan. De Belgische striptekenaar Hergé tekende en schreef al in 1955 ‘De sigaren van de farao’. En het Franse duo Goscinny (tekst) en Uderzo (tekeningen) leverde in de Asterix-reeks het deel ‘Asterix en Cleopatra’ (1963). foto: Hathor De twee strips vergelijkend kun je zeggen dat er van Egypte in ‘Asterix’ meer te zien is dan in ‘Kuifje’. Hergé laat alleen wat woestijn zien, en dat kan evengoed in welk woestijngebied dan ook zijn. Slechts de piramides van Gizeh zijn enigszins herkenbaar. Nadat een geheime stenen toegangsdeur achter Kuifje is dichtgevallen ontdekt hij een aantal sarcofagen gevuld met mysterieus verdwenen egyptologen. Tevens staan de (nog lege) sarcofagen van hemzelf en zijn hond Bobby klaar voor ontvangst. De rook van een bedwelmende Flor Fina sigaar zet het woestijnavontuur in gang.

 De twee strips vergelijkend kun je zeggen dat er van Egypte in ‘Asterix’ meer te zien is dan in ‘Kuifje’. Hergé laat alleen wat woestijn zien, en dat kan evengoed in welk woestijngebied dan ook zijn. Slechts de piramides van Gizeh zijn enigszins herkenbaar. Nadat een geheime stenen toegangsdeur achter Kuifje is dichtgevallen ontdekt hij een aantal sarcofagen gevuld met mysterieus verdwenen egyptologen. Tevens staan de (nog lege) sarcofagen van hemzelf en zijn hond Bobby klaar voor ontvangst. De rook van een bedwelmende Flor Fina sigaar zet het woestijnavontuur in gang.Bij ‘Asterix’ krijgen we meer van Egypte te zien. En dan heb ik het niet alleen over de legendarische Cleopatra. De Sfinx bij Gizeh wordt door de onvoorzichtige Obelix zwaar beschadigd, omdat hij een stuk van de neus afbreekt. “En nu weten jullie waarom de Sfinx geen neus heeft” becommentarieert Goscinny. Blijkbaar staan de piramides van Gizeh zowel bij Hergé als Goscinny symbool voor Egypte.
foto: Nefertem
Er wordt (uiteraard) over de Nijl gevaren, en we zien schepen volgeladen met steenblokken bestemd voor piramides en tempels. Onze Gallische helden arriveren tenslotte bij het tempel- en paleizencomplex van Luxor waar ze worden ontvangen door Cleopatra.

Er wordt (uiteraard) over de Nijl gevaren, en we zien schepen volgeladen met steenblokken bestemd voor piramides en tempels. Onze Gallische helden arriveren tenslotte bij het tempel- en paleizencomplex van Luxor waar ze worden ontvangen door Cleopatra.Uiteraard treedt er een Egyptische schurk op die de hele zaak besodemietert; zijn naam: Plurkis (architect).Of het lievelingsontbijt van Cleopatra (parels geweekt in wijnazijn) ook in onze door Djoser gereserveerde hotels geserveerd wordt, moet ik nog zien. We maken ons geen illusies.

Even een onderbreking in de Egypte-reeks. Want vandaag wordt in Dagblad De Limburger het vorige week door Paul Seelen afgenomen interview gepubliceerd. De foto die erbij staat afgedrukt, is een dag later gemaakt door L頇iesen. De datum van 1 januari komt nu wel heel erg dichtbij. Dze week nog een gewone werkweek, met als afsluiting a.s. vrijdag een plenaire sectorvergadering over het herontwerp van de onderbouw en de presentatie van het definitieve ontwerp van het nieuwe Juniorcollege. Diezelfde morgen vindt de aanbesteding plaats. Een goede afsluiting. Op 9 januari vindt het offici묥 afscheid plaats.

Gerard Staals, prominent schoolleider in het Venlose voortgezet onderwijs, neemt afscheid. Tijd voor enkele laatste bespiegelingen.

Op zijn bureau ligt een rood boekje: ‘Met de mond vol tanden. Het failliet van het vreemde talenonderwijs in Nederland’. Geschreven door A. Sciarone. In 1988. Het gaat Gerard Staals, sectordirecteur aan het Blariacumcollege in Blerick, na aan het hart.

[foto": meer tijd om te eten en te drinken (niet alleen in M?)]

Sciarone, hoogleraar toegepaste taalkunde aan de Technische Universiteit in Delft, luidde in de jaren tachtig de noodklok. Ook Nederlanders die op school jarenlang vreemde talen hebben geleerd, staan in het buitenland met de mond vol tanden, constateerde hij. Om daar verandering in te brengen introduceerde Sciarone de zogenaamde Delftse methode. Hiermee leren buitenlanders binnen de kortste keren Nederlands om op de Technische Universiteit de colleges met succes te kunnen volgen. Staals, van oorsprong leraar Frans: “Sciarone liet hen louter woordjes leren, duizenden woordjes. Ze bleken daarmee automatisch een taalgevoel ontwikkelen. En ingewikkelde teksten te kunnen begrijpen. Een geweldige vinding.” In feite, vindt Staals, is er sinds Sciarone niet veel veranderd. Het onderwijs in vreemde talen is nog steeds niet jé ¶an het. Met twee keer 50 minuten per week kom je er niet. En aan de inhoud kan, vindt hij, ook nog wel wat verbeteren. Als stille wenk heeft hij voor de taaldocenten van het Blariacum een uitdraai van de methode-Sciarone laten maken. Als afscheidscadeau. Gerard Staals ten voeten uit. In zijn 33-jarige carrière, waar hij een punt achter zet, heeft hij als docent - en vooral als schoolleider bij Venlose middelbare scholen - altijd gevraagd en ongevraagd adviezen gegeven. En altijd gezegd wat hij vindt. Met de mond, maar ook met de pen. Onder andere onder het synoniem Robertus Nurks in het personeelsblad van de Onderwijsgemeenschap Venlo & Omstreken. Over het talenonderwijs, over de schaalvergroting in het onderwijs (die, denkt hij, ten koste gaat van de geborgenheid), over het oprukken van de computer in het onderwijs…

Wat dat laatste betreft; Staals is een echte computerfreak. “Begin jaren 80 had ik thuis al een grote Apple kloon”, vertelt hij. “Toen ik zag hoe snel mijn kinderen via de computer uitgedaagd werden en zich kennis eigen maakten, realiseerde ik me dat deze een belangrijke plaats in het onderwijs moest krijgen.”

[foto: meer tijd voor de tuin (niet alleen bij mijn tweede woning in het buitenland)]

In 2000 bezocht Staals de School of the Future in San Francisco. De leerlingen kregen er geen les in klassen of jaarlagen, maar in willekeurige groepjes. Het grootste deel van de dag in een grote gezamenlijke ‘leerhal’. Met veel pc’s. Het idee liet hem niet los. Samen met docent informatiekunde Sander Kuik zette Staals op het Blariacumcollege de CyberCl@ss op, waarin een geselecteerde groep havo-leerlingen zoveel mogelijk met laptops werken, binnen en buiten de klas. Na de CyberCl@ss introduceerde hij de ICT-route, een vergelijkbaar project voor de bovenbouw van het vmbo. Staals is er van overtuigd dat deze ontwikkeling door zal zetten. “Het duurt geen jaren meer of er wordt niet meer met boeken gewerkt”, voorspelt hij. Maar toch, ook een kritische kantekening: “De computer is niet heilig. Je moet er kritisch mee omgaan. Met name op internet wordt veel onzin aangeboden. Het internet wordt tegenwoordig vaak als de pastoor van vroeger beschouwd: alles wordt klakkeloos voor waar aangenomen.De laatste jaren was Gerard Staals als schoolbestuurder actief en met name met organisatorische zaken bezig. Ook dat ging hem goed af. De moeilijkste problemen weet hij volgens collega’s op te lossen. “Och”, bagatelliseert hij, “eigenlijk is het allemaal heel simpel. Er is niet één waarheid. Je moet altijd ook op de stoel van de ander gaan zitten, om vanuit een ander perspectief hetzelfde probleem te bekijken. Als alle gesprekpartners dat doen, kom je er altijd uit.” Die levensopvatting blijkt ook uit de schilderijen die Staals - al jaren - maakt. “Vroeger was mijn werk nogal realistisch. Ik ben daar bewust van afgestapt. Ben meer gaan werken in de geest van de virtuele werelden zoals de Argentijnse schrijver Luis Borges, die beschrijft.” De werkelijkheid bestaat niet alleen uit zwart en wit. Er zijn oneindig veel varianten. Dat is misschien wel het belangrijkste wat Staals in zijn lange loopbaan geleerd heeft. Hij wil het doorgeven.

[foto: meer tijd voor de kunst (niet alleen die van mezelf)]
[foto: meer tijd voor de kunst (niet alleen die van mezelf)]

De reisbeschrijvingen van Flaubert zijn zeer vermakelijk, en voor wie de schrijver nog niet kent: ze doen zeer eigentijds aan. Niets verhullend proza van een scherp observator. En hij beschrijft werkelijk alles, Laten we bedenken dat het om een tijd gaat dat er nog geen sprake was van radio, televisie of internet. Om de lezers een waarheidsgetrouwe indruk te geven van wat hij allemaal op zijn weg tegenkomt moeten de beschrijvingen wel zeer realistisch zijn. En Flaubert laat absoluut niets aan de verbeelding over.

 

De reis naar Egypte is, volgens mij, niet alleen begonnen uit culturele belangstelling, maar minstens ook om onder de vleugels van zijn waakzame Normandische moeder uit te komen. In de brieven die hij haar regelmatig schrijft, staat helemaal niets te lezen over zijn seksuele ervaringen, laat staan over zijn geslachtsziekten die hij oploopt tijdens zijn reis. Die ervaringen laat hij alleen weten in brieven die hij schrijft naar zijn Normandische vrienden. Laten we zeggen dat hij minstens zo geï®´eresseerd is in Egyptische vrouwen als in de piramides van de farao?s.

Op de website www.gandhi.demon.nl/restaurants geeft een aantal buikdanseressen hun mening over het dansen in een (Nederlands) Egyptisch restaurant. Het betreft danseressen die er volgens mij van de baas voor moeten zorgen dat de eter warm en het diner koud wordt. In veel gevallen worden de klanten uitgenodigd mee te dansen met de golvende en rinkelende buik van de danseres.

De buikdanseressen kunnen hun commentaar kwijt op deze site. En doen dat ook. Hier een beperkte selectie.Tamar: “Wanneer de klanten bekend zijn met de dans is het meestal niet moeilijk om ze mee te krijgen. Maar bedenk je dat jij de leiding hebt. Wanneer iemand de show over probeert te nemen, wees dan niet bang om te stoppen met dansen, naar het publiek te kijken en applaus te vragen (is deze man/vrouw niet fantastisch?) om vervolgens die persoon naar zijn/haar plaats te brengen.”Kay: “Ik dans niet meer vaak in restaurants. Het is over het algemeen gemakkelijker een etende groep te vermaken met moderne muziek. Zeker wanneer de gasten niet gewend zijn aan Arabische muziek. Ik begin meestal met een of twee vrolijke Egyptische popnummers om iedereen op het gemak te stellen. Op dit moment is mijn favoriete CD ‘Saher el Accordeon’ van Hasan Abou El-Saoud. Op deze cd staan vrolijke popsongs met een baladi-sound. Of ik neem popmuziek en een drumsolo”.
Joanna: “Het kan zijn dat jouw muziek geschikt is voor optredens waar veel techniek vereist is, maar niet geschikt is voor een restaurant. Probeer popmuziek. Ik heb gemerkt dat Egyptenaren graag dansen op snelle en energievolle muziek. Wanneer het klassiek klinkt, willen ze enkel luisteren.Wanneer je langs de tafels danst, kun je een aardig overzicht krijgen wie wel en wie niet wil dansen. Wanneer iemand oogcontact maakt, ook al nader je die persoon, dan wil die persoon zeker in zijn/haar stoel dansen”.

Flaubert in Egypte (foto genomen door Maxime du Camp).
Op veel plaatsen, zelfs in ‘ restaurant Amon’ in mijn eigen woonplaats, is er zogenaamd Egyptisch eten te krijgen. In de meeste gevallen beperkt het assortiment zich tot een broodje of schotel shoarma. Hoewel de Egyptische keuken niet wereldberoemd is, is het toch te hopen dat er in de hotels en restaurants een gevarieerde keuze wordt geboden.Daarnaast is het natuurlijk aan te raden om de week, voorafgaande aan de reis, elke dag voor het avondeten een jonge, goed gevulde, golvende (Egyptisch is niet per se noodzakelijk) buikdanseres aan te laten treden. Dat moet - wat ruimte betreft - kunnen in onze keuken. Zo kun je geleidelijk aan je nieuwe leefomstandigheden wennen. Egypte blijft een uitdaging. Niet alleen voor Flaubert