Vandaag aandacht voor een wat vergeten Nederlandse schrijver-dichter: Jan Jacob Slauerhoff. Tien jaar geleden verscheen in de reeks ‘Open Domein’ van De Arbeidersperseen biografie, gaschreven door Wim Hazeu, getiteld: SLAUERHOFF, EEN BIOGRAFIE.

J. J. (Jan Jacob) Slauerhoff werd door veel van de mensen die hem gekend hebben, en met name ook door zijn literaire collega’s, "een rotvent", "een klier" en "een zwervende catastrofe" genoemd. Om het zover te schoppen in het Nederlandse literaire koninkrijk moet je veel misdaan hebben.
Wie leest nog Slauerhoff tegenwoordig? Zijn honderden gedichten, tientallen verhalen of zijn beperkte aantal romans? Weinigen, denk ik. Maar dat neemt niet weg, dat - ook al is de kwaliteit van zijn literaire werk niet altijd onomstreden - zijn leven althans boeiend genoeg is om er een biografie aan te wijden. Dat heeft Wim Hazeu gedaan. En die biografie is fors uitgevallen : 865 pagina’s dik is ie.

Ik moet bekennen, dat ik zelf heel weinig van Slauerhoff gelezen heb. Een aantal gedichten (waarvan ik, toegegeven, ook niet altijd kapot ben) en zijn verhalenbundel SCHUIM EN AS. Niet erg indrukwekkend, dus. Ik herinner mij nog het begin van dit boek : O, Allah! de zielloze aarde zendt Gij na een tijd van droogte en verschroeiing toch eindelijk lafenis : Uw bevruchtende regen.
Het lijkt wel of Slauerhoff de afgelopen zomer heeft meegemaakt, en de langverwachte regen van de laatste dagen. Maar dit terzijde. Deze beginzin van het verhaal DE ERFGENAAM is nou niet de meest aanlokkelijke openingszet. Ik heb me echt moeten vermannen om door te lezen. Van de vijf verhalen die in SCHUIM EN AS staan, maakte dit inderdaad niet de meeste indruk. DE LAATSTE REIS VAN DE NYBORG en SUCH IS LIFE IN CHINA bevielen me een stuk beter. Beide titels hebben dan ook alles te maken met datgene wat Slauerhoffs leven bepaald heeft : het per schip bevaren van de wereldzeeë® en het bezoeken van al die exotische landen, waarvan de mensen van toen (de wereld wordt tegenwoordig hoe langer hoe kleiner) alleen nog maar van konden dromen.

J (Jan Jacob) Slauerhoff (1898 - 1936) was een romanticus pur sang. Zijn korte, hevige, en vaak ziekelijke leven voldeed dan ook aan alle clichés die men zich bij een dergelijk rusteloos zwerver kan voorstellen. Zijn gedichten getuigen van een groot (maar vaak ook grillig) liefdesverlangen. Lang hield hij het meestal niet vol, want voelde hij zich al snel weer opgejaagd door een alles verterend Fernweh.

WIM HAZEU : SLAUERHOFF, EEN BIOGRAFIE
Naar aanleiding van het verschijnen van Hazeu’s biografie verscheen in NRC/Handelsbladan 16 juni een boeiende recensie van Benno Barnard (tussen haakjes: een auteur die in Nederland wordt onderschat). Hij schrijft daarin het volgende Hazeu is met zo’n uitputtende zin voor acribie te werk gegaan, dat hij zijn onderwerp bedolven heeft onder de beuzelarijen. Geen kusje of kuchje van de meester is hem ontgaan. geen artikeltje blijft onbesproken. Hazeu lijkt wel een made die in zijn eentje een lijk heeft verorberd. Zijn boek is van een vraatzuchtige volledigheid, van een biografische boulimie zoals die in Holland nog maar één keer eerder is vertoond, namelijk door dezelfde Hazeu. Barnard doelt hier op de Achterberg-biografie van dezelfde schrijver. Maar is het nou zo erg om zo veelomvattende te werk te gaan? Nee, denk ik.

Wil je "snel" (in 865 pagina’s, dus) een uitstekend beeld krijgen van het leven en het literaire werk van Slauerhoff, dan moet je deze biografie beslist lezen. De tekst, verdeeld over 12 hoofdstukken, die op hun beurt weer zijn onderverdeeld in overzichtelijke subhoofdstukken, leest als een trein. Het geheel zit degelijk in elkaar en de bijgevoegde literatuurlijst mag er zijn.

In sneltreinvaart voert Hazeu ons mee door de jeugdjaren van Slauerhoff : geboorte in 1898 in Leeuwarden, zijn vakanties op Vlieland, de Eerste Wereldoorlog. Uitvoeriger wordt hij al in zijn beschrijving van Slauerhoffs studentenjaren in Amsterdam, en zijn eerste schreden op het literaire pad. Maar natuurlijk komt Slauerhoff pas echt tot leven als hij zich als scheepsarts meldt voor zijn verre reizen naar Nederlands Indië, China en Japan. Zijn hele leven zal Slauerhoff een zwak blijven houden voor deze landen in het Verre Oosten, niet in de laatste plaats omdat hij daar een van de andere aantrekkelijkheden van die landen ontdekte, die later zich lichamelijke constitutie zou ondermijnen : de opium.
Soms dwingt zijn zwakke gezondheid (Slauerhoff lijdt aan astma, en vertoont een constante bevattelijkheid voor tuberculose) hem aan wal te blijven. Maar als het even kan probeert hij weg te komen uit het benauwende sfeertje in Holland.
Wat langer houdt hij het voor in Tanger, maar ook daar is het geen vetpot, en hij wordt weer gedwongen andere bezigheden te zoeken. Zuid-Amerika dan maar. Maar de Eldorado’s die hij daar aantreft zijn ook allen van korte duur.

Zijn omgeving, familieleden en kennissen, kunnen het nog altijd niet verklaren dat hij bijna terloops in 1930 trouwt met de danseres Darja Collin. Hun huwelijk zal geen succes worden, daarvoor leiden beiden een te verschillend leven : Slauerhoff wil haar niet steeds volgen op haar danstrips, en Darja op haar beurt is weinig gecharmeerd van het ruige zeemansleven. Toch wordt uit hun huwelijk een zoontje geboren. Maar Slauerhoff lijkt voor het noodlot geboren. Het kindje overlijdt bijna onmiddellijk na de geboorte. De scheiding die later volgt is dan ook niet meer dan vanzelfsprekend.

Tijdens zijn reizen over de wereld maakte Slauerhoff veel vriendinnen. Toch kon hij er niet é©® aan zich binden, wilde dat misschien ook niet. Zijn laatste geliefde was een Costaricaanse, Caridad Rodriguez, die hij mijn meiske, schone troost van mijn eenzaamheid en van mijn paludistische en andere smarten noemde. Hij hield echt van haar. Maar hij moest al weer terug naar Europa. En daar overvielen hem weer de ziektes, die bij hem steeds op de loer lagen. De tubercu?lose vrat hem van binnen uit leeg. Zijn brieven aan de Costaricaanse werden spaarzamer; tenslotte was hij zelfs te zwak om de pen te hanteren. Hij sterft, op 39-jarige leeftijd. Gewoon, in Hilversum.

Wat zocht Slauerhoff eigenlijk in China, Zuid-Amerika, Afrika, Portugal, Spanje? Een panacee voor zijn lichamelijke kwalen, Zijn droomvrouw’ Na het lezen blijven de antwoorden uit. Maar net als voor Wim Hazeu is Slauerhoff voor mij de zwerfzieke zoeker die nergens thuiskomt; de man die zich soms een tijdje thuis voelt bij de melancholieke fado en de energieke flamenco; de scheepsarts die in en achter de havens op avontuur gaat; de man die lijdt aan een verterend heimwee naar zoveel gelukzalige streken die nooit echt bereikt zullen worden; de man die het geluk altijd zoekt achter de einder, in de verte en in den blinde; de man die steeds twijfelt aan de zin van het bestaan, niet intellectualistisch, maar emotioneel, soms zelfs masochistisch. Maar altijd tragisch. Het is de dichter die de Chaos behoort en nooit de Orde.

En nu heb ik nog klaarliggen: HET VERBODEN RIJK, Slauerhoffs verbeelding over het leven van de Portugese ontdekkingsreiziger en zeevaarder Camoes.

Gisteravond gekeken naar de film Chocolat met Juliëtte Binoche en Johnny Depp (bekroond met 5 Oscarnominaties). De film speelt zich af in een ingeslapen Frans dorp. Dat verandert met de komst van de mooie en jonge Vianne Rocher (Binoche). Ze opent in het ingedutte dorpje een chocolaterie (in de Vastentijd nog wel). Ze blijkt over de magische gave te beschikken voor iedereen de juiste soort chocolade te kiezen. De streng gelovige, stugge dorpsbewoners gaan langzaam voor haar door de knieën.

Hun verborgen verlangens komen naar buiten en een aantal van hen wordt duidelijk opener en vrijer, met name op het gebied van de (lust)gevoelens. De liefde begint welig te tieren in het geestelijk verwrongen dorp. Het libido loopt op. Alleen de conservatieve burgemeester ziet het met lede ogen aan. Hij ziet zijn macht ineenschrompelen en probeert het tij te keren, zelfs met illegale middelen. Als ook nog een troep zigeunerachtige zwervers het dorp aandoet (met Johnny Depp) breekt pas goed de pleuris uit. Alle intimidatie ten spijt gaat de schijnheilige burgemeester natuurlijk uiteindelijk voor de bijl. Hij belandt - bijna chocolade-bronstig - in de etalage van de chocolaterie. Gesmolten voor de kracht van de chocolade en voor Vianne Rocher / Juliëtte Binoche.

En dan lees je vandaag een artikel waarin nog een andere kwaliteit van de chocolade bezongen wordt. Het zou een gunstige werking hebben op de bloeddruk. Eén van de stoffen die chocolade bevat, zogenaamde flavonoïden, zorgen ervoor dat de bloedvaten makkelijker hun werk kunnen doen, wat ervoor zorgt dat de kans op hartkwalen kleiner is.

"Eerdere onderzoeken wezen wel al uit dat flavonoïden-rijk voedsel, zoals fruit, groenten, thee, rode wijn, etc., goed waren voor het lichaam, maar dit is het eerste onderzoek dat volledige moest uitwijzen hoe flavonoïden in verband staan met de bloeddruk", aldus Jeffrey Blumberg van de Tufts Universiteit in Bosten. "Overigens zegt deze studie niet dat je meer chocolade moet eten, het toont alleen aan dat de chocolade stimulerende werking heeft op de bloedvaten." Overigens kunnen onderzoekers nog geen aanbevelingen doen om meer chocolade te eten, op basis van dit onderzoeken. Wel moesten zij al waarschuwen voor de hoge mate van vet, suiker en calorieën in chocolade.

De onderzoekers lieten tien mannen en tien vrouwen met een te hoge bloeddruk vijftien dagen een speciaal ontworpen chocoladereep van honderd gram opeten. De ene groep van vijf mannen en vijf vrouwen kreeg de pure chocolade met flavono拉n en de andere groep kreeg witte chocolade zonder flavonoïden. Halverwege het onderzoek werd dit omgedraaid om te kijken of het niet gewoon toeval was. "Witte chocolade bevat alle stoffen die pure chocolade ook bevat, alleen geen flavonoïden. Daarom is witte chocolade het ultieme vergelijkingsmateriaal." Uit de resultaten blijkt dat de systolische druk gemiddeld afnam met 12 mm Hg en de diastolische druk afnam met 9 mm Hg.

Wim Wenders houdt van Lissabon. Hij filmde er twee keer eerder en nam daarom met plezier de opdracht aan om de stad zelf tot onderwerp te verheffen. De gemeente financierde de film via het promotieproject Lisboa 94. Wenders zal het niet vaak zo makkelijk hebben gehad: "think that it is my most entertaining film". Lichtvoetig is het is inderdaad. In het begin. Ik heb wat met Wim Wenders en met Lissabon. Vandaag deze log vandaag.

Wim Wenders opdrachtfilmer? Lisbon Story zou een documentaire worden, gewijd aan de Portugese hoofdstad. De regisseur werd betaald en geheel vrijgelaten in zijn keuzes. Wie leest hoe die beslissingen tot stand zijn gekomen, houdt zijn hart vast. Na een paar dagen rondslenteren in Lissabon besloot Wenders een verhaallijn in de film te weven. Hij schreef het scenario tijdens de opnamen; in de eindmontage is de volgorde van de opnamen vrijwel gehandhaafd.
Ook de rolbezetting getuigt van de combinatie plezier en gemak. Voor de achtste keer werkte Wenders samen met Vogler. Bovendien is het karakter dat Vogler speelt al bekend uit andere scenario’s van Wenders: Philip Winter, een ‘loner’ met een gezonde dosis zelfrelativering. Dit keer is hij geen detective maar een geluidsman. Ook de spelvorm hoefde Wenders niet meer te verzinen: Winter gaat op zoek naar zijn goede vriend, de filmmaker Friedrich Monroe (gespeeld door Patrick Bauchau, oude bekende uit Der stand der Dinge). Als de re?aar is, zitten we in de situatie van Im lauf der Zeit: twee mannen en een auto.

Lisbon story is dan ook vooral een ode aan het filmmaken. Als rode draad fungeert de fascinatie voor de werking van de technische middelen: beeld en geluid brengen gezamenlijk het afgebeelde tot leven. Wenders’ methode om dit over te brengen is gelaagd, en tegelijkertijd eenvoudig te realiseren. Laag een: geluidsman Winter treft korte filmpjes aan, door zijn verdwenen vriend Friedrich schokkerig geschoten in zwart-wit. De stomme filmpjes tonen pittoresk Lissabon. Laag twee: Winter gaat met hengel en richtmicrofoon de stad in om alvast geluidopnamen te maken bij de filmpjes. Wenders hoeft slechts met zijn camera te volgen om eigentijds Lissabon in kleur in beeld te krijgen. De beide lagen blijken precies op elkaar te passen.
Het heeft er alle schijn van, dat dit project Wenders op een presenteerblaadje werd aangeboden. Misschien dat hij daarom wat lichtzinnig is omgesprongen met de mogelijkheden. In wezen was de opdracht een reclamefilm voor Lissabon. Daarom treffen we Winter aan op een rinkelende boerenkar, in een rammelende tram, tussen klapwiekende duiven, bij de klotsende haven en meer van dit soort strelingen voor oog en oor.
Een regelrechte pauze valt er in de film, als Winter op de bovenverdieping van het oude huis een complete muziekgroep aantreft. Madredeus, de populaire Portugese band die traditionele fado’s vermengt met moderne muzikale thema’s, hoort blijkbaar net zo bij Lissabon als de rivier de Taag, en wordt als in een videoclip door Wenders opgenomen. In het verhaal wordt deze prominente positie gerechtvaardigd door Winter verliefd te laten worden op de zangeres en door de musici de begeleidende klanken van Friedrichs filmpjes te laten maken. Het eerste overtuigt niet doordat de zangeres (Teresa Salgueiro) acteert als een blokfluit. Het tweede werkt niet omdat het snelle gitaargetokkel bij de flikkerende beeldjes niets anders dan het onbedoelde slapstick-uiterlijk versterkt. Het is net het Eurovisie folksongfestival.

De bewuste filmpjes zijn gedraaid in de stijl ‘Dziga Vertov meets Buster Keaton’. En ook hier loopt Wenders te hard van stapel. Zijn geï­°roviseerde film begint aangenaam lichtvoetig, met milde humor in een sterke opbouw, als Winter door verschillende culturen rijdt op weg naar Portugal. Helaas wordt het komische al snel flauw.
Betreurenswaardiger is het, dat Wenders de verleiding niet heeft kunnen weerstaan om een bijdrage te leveren aan de discussie over de volgende honderd jaar van de cinema. Waarom heeft Friedrich (lees: Wenders) het huidige Lissabon gefilmd in sepia tinten, met iris (zo’n rondje dat als een lensopening wordt toegeknepen op een persoon in beeld) alsof het in het Oostblok ligt? Ten eerste omdat het er zo uitziet. De Portugezen leven graag in het verleden, zo luidt het cliché; vandaar natuurlijk ook die weemoedige muziek van Madredeus.
Ten tweede omdat de maker heeft getracht de objectief registrerende camera te hervinden: het onschuldige beeld dat niet is bedorven door de voorkennis van honderd jaar cinema bij filmer en kijker. Daarom heeft hij bij het filmen niet door de lens gekeken. Interessant idee, maar het klopt niet.

Wenders laat Friedrich dit mislukte streven met veel Himmel Über Berlin-epigonisme (is dit een correct woord?) theoretisch onderbouwen. Ook grootmeester Manoel de Oliveira mag (als zichzelf) wat in de lens hijgen over God, de kunstenaar, het creëren van de werkelijkheid door de camera etcetera. Een film met een prachtig geluidsbeeld wordt zo verbaal gedwarsboomd. Wenders is echter vaak te intellectualistisch bezig om onbekommerd - op zijn Portugees - te genieten.

De zomer woedt in alle hevigheid verder. Hitterecords zoals een paar jaar geleden zijn echter nog niet gebroken. En ook de duizenden extra hitte-doden zoals ze met name in Frankrijk vielen in de zomer van 2003 zijn nog niet geteld, maar we zitten pas in juli.

Sinai-woestijn / Egypte / augustus 2004: they shoot horses, don’t they…

De zomer hier nodigt in ieder geval uit om ?s avonds lang buiten te zitten. Met een goed glas koele Gew?miner. Boven je zwiepen dan honderden gierzwaluwen door de lucht, een scherp geluid makend en fel omhoog en omlaag duikend. Over een paar weken vangen ze hun odyssee aan naar Egypte. Later op de avond worden ze opgevolgd door kleine vleermuisjes die al even grillig hun patronen in de donker wordende lucht tekenen.

Maar terug naar de hitte van de dag. Mijn landerijen staan aardig te verdrogen. Het grote vat water ter plekke is al lang leeg. En de nieuwe bonen die hun scheuten boven de grond uitsteken worden letterlijk afgefakkeld door de felle zon. Daar is niet tegen op te boeren.


Sinai-woestijn / Egypte / augustus 2004: for a few dollars more…

In de landen rond de Middellandse Zee lopen de temperaturen regelmatig op tot woestijnwaarden, zeg maar tot een graad of veertig. Verfrissing in het water zoeken is er ook niet echt bij, want de temperatuur van het water van de Mediterrann饠varieert op dit ogenblik al tussen de 25 en 29 graden.
Met name in Spanje en Portugal is de situatie alarmerend. Het Iberisch schiereiland zucht onder de ernstigste droogte sinds zestig jaar. Daardoor zijn ook, vroeger dan in andere jaren, hevige bosbranden aangestoken. Alleen al in Portugal ging bijna dertigduizend hectare bos in vlammen op. Benieuwd overigens wat we daar straks van te zien krijgen. Het land kampt bovendien met de ernstigste watertekorten in 62 jaar. Bijna veertig gemeenten zitten inmiddels zonder drinkwater. Tankwagens zorgen voor het dagelijks rantsoen van de inwoners. Op veel andere plaatsen geeft de kraan maar een beperkt aantal uren per dag water. Het betekent dat we straks steeds vers water bij ons zullen moeten hebben tijdens de rondreis.

Milieudeskundigen voorspellen al jaren dat de verwoestijning vanuit Noord Afrika op zal rukken naar het Europese vasteland. Zuid Itali묠Spanje en Portugal zullen dan als eerste ten prooi vallen aan de zogenaamde desertificatie. Maar ook hier zal het grondwater verder zakken, en zullen grotere perioden van droogte afgewisseld worden met moessonachtige dagen die zullen zorgen voor grote wateroverlast. De aanstaande reis door Portugal zal overigens nog gewoon per auto gaan; die kameel is voor over een decennium of wat.


Sinai-woestijn / Egypte / augustus 2004: it’s a long way…

Terwijl de zomer in alle hevigheid woedt, zit je op je eerste vakantiedag onder de parasol uit te hijgen met een boek dat de grauwheid van bijna een eeuw geleden terughaalt. In de sepia-kleuren van de Eerste Wereldoorlog. Wat voor boek?
Een boek dat landelijke door de pers inmiddels is uitgeroepen tot ‘de literaire sensatie van het jaar’ (ik heb het over 2004). Daar moet dan wel iets speciaals mee aan de hand zijn. En dat is ook zo. De scheidingslijn tussen literatuur en thrillers is al flinterdun en bijna niet meer te definiëren. GRIJZE ZIELEN van de Fransman Philippe Claudel is daar een voorbeeld van. Het is absoluut hoogstaande literatuur, maar het prachtige verhaal bevat tevens alle elementen die passen in een diepzinnige en spannende detectiveroman.

Tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog neemt Claudel je mee naar een Frans provinciestadje dat dicht bij het front ligt en waar de kanonnen vrijwel iedere minuut van de dag te horen zijn. Het contrast is enorm groot, aangezien enorme ladingen gewonde soldaten in het stadje worden afgeleverd, terwijl de bewoners zelf hun leven in betrekkelijke veiligheid kunnen doorbrengen. Maar de ellende is niet alleen op het slagveld te vinden, want ook in de kleine gemeenschap gebeuren genoeg dingen die levens kunnen verwoesten. In de winter van 1917 wordt langs de waterkant het gewurgde lichaam gevonden van een tienjarig meisje. Het lukt de plaatselijke politieman niet om de dader te vinden en lange tijd lijkt de moord onopgelost te blijven.

De verteller van het verhaal is de genoemde politieman die twintig jaar later terugkijkt op zijn eigen leven en alsnog probeert helderheid te brengen in de zaak. Daarbij komt ook de zelfmoord aan bod van een mysterieuze onderwijzeres, terwijl eveneens het persoonlijke verdriet van de politieman haarfijn in beeld wordt gebracht.
”Ik heb nog nooit een schoft of een heilige gezien. De dingen zijn nooit helemaal zwart of helemaal wit, alles is grijs. Mensen en hun zielen ook?”. De uitspraak van een vriendin van de politieman, die mogelijk informatie bezat over de dader van de moord op het meisje, maar die door de gezaghebbers in het stadje niet werd geloofd. Of waar in ieder geval niets mee werd gedaan, maar ook op die vraag weet de politieman op oudere leeftijd het antwoord te vinden.

GRIJZE ZIELEN is werkelijk een magistrale roman, maar met zeer veel elementen die ook zeer gewaardeerd zullen worden door de liefhebbers van detectives. De spanning die bij het laatstgenoemde genre gewoon is, zal je in dit boek echter niet tegenkomen. Maar wel het speurwerk, zowel naar fysiek bewijs als binnen in de ziel van de toeschouwers. Laagje voor laagje weet de politieman de informatie van alle mysteries af te schrapen, om vervolgens te schrikken van alles wat hij uiteindelijk ontdekt. Ook zijn eigen nachtmerries worden blootgelegd en duidelijk wordt dat zelfs de op het oog meest rechtschapen mensen vaak vreselijke geheimen met zich meeslepen.

Het plot van het boek zit weergaloos verpakt in de laatste pagina?s van het verhaal en doordat de auteur het constant laat schakelen tussen heden en verleden ontstaat er een boeiend en zeer fascinerend geheel. Langs allerlei zijwegen en doormiddel van verschillende - soms op het eerste oog overbodige anekdotes - ontstaat er haast een warme deken van ontroerende woorden die van GRIJZE ZIELEN een boek maakt dat zal bijblijven. Philippe Claudel heeft een klassieker geschreven die door zoveel mogelijk mensen gelezen zou moeten worden en die misschien wel een brug kan slaan tussen verschillende genres.

Volgende maand verschijnt bij De Bezige Bij de door Barber van de Pol vertaalde biografie (door Edwin Williamson) BORGES, EEN LEVEN. Volgens de Zuid-Amerikaanse auteur Mario Vargas Llosa “een adembenemende en nauwgezette biografie van een van de allerbeste critici van Zuid-Amerikaanse literatuur”.

Zelf heb ik nogal wat vertaald werk van Borges. En zelfs een cassette-opname met een nog levende Borges die gedichten voordraagt (in het Spaans), bijvoord gedichtend gewijd aan zijn geliefde Maria Kodama.

 

 

 Daarnaast heb ik naar aanleiding van verhalen uit De Zahir en De Aleph, beiden eveneens uitgeven bij De Bezige Bij, een zestal schilderijen gemaakt en titels meegegeven uit de genoemde bundels. De schilderijen hebben als basis manuscriptachtige, labyrintische vormen die in het werk van Borges vaak voorkomen.

Terug naar de biografie van Edwin Williamson. In The Washington Post stond al eerder een recensie. De onderstaande tekst is voor een deel daarop gebaseerd.

Jorge Luis Borges wordt in de biografie van Williamson neergezet als iemand die zijn hele leven wanhopig en tevergeefs naar een vorm van spirituele eenwording met zichzelf op zoek was. De paradoxen in het leven van Borges zijn talrijk. Als een kind wordt hij heen en weer geslingerd tussen bewondering voor zijn krijgshaftige voorouders en een even grote bewondering voor het romantische geweld van losbandige messentrekkers en kleine criminelen. Als jongen zit hij gevangen tussen het voorbeeld van zijn vader, een erudiete rokkenjager die de kunstenaar uithing, en zijn overheersende moeder, die hij altijd gehoorzaamde, ook al werd hij door haar aandacht verlamd en door haar adoratie verstikt.

Als volwassene vergaat het Borges niet veel beter. Regelmatig probeert hij verhoudingen aan te gaan met fatsoenlijke vrouwen, en overigens ook met onfatsoenlijke, maar ook al is op die momenten de geest gewillig, zijn vlees was blijkbaar altijd zwak. Het is niet helemaal duidelijk waaraan het lag - misschien was hij getraumatiseerd door een desastreus verlopen bezoek aan een prostituee in zijn puberjaren, of zat zijn almachtige moeder hem in de weg - maar het staat volgens Williamson vast dat het Borges nooit gelukt is ook maar met iemand een seksuele relatie aan te gaan.

Het wordt de lezer van deze biografie dan ook al vrij snel duidelijk dat de belangrijkste Zuid-Amerikaanse schrijver van de 20e eeuw in wezen een slappeling was. Waarschijnlijk was hij impotent. In ieder geval was hij besluiteloos en onzeker, vol zelfmedelijden, en kon hij verrassend rancuneus zijn.

En er zijn nog andere merkwaardige zaken. In veel culturen is het de gewoonte dat volwassen kinderen in hun ouderlijk huis blijven wonen, maar Borges ging hierin wel heel ver? toen hij al over de zestig was deelde hij nog steeds een klein flatje met zijn moeder. Een professor uit Harvard hoorde ooit hoe tijdens een diner een serveerster de beroemde schrijver vroeg of hij wat wijn wilde; tot zijn verbazing antwoordde de ontzagwekkende moeder van Borges: ´Nee, deze jongen krijgt geen wijn`.

Vaak komt Williamson met rake interpretaties. Zo stelt hij dat het beeld van Borges zoals dat uit zijn laatste levensjaren is overgeleverd, het beeld van de blinde visionair en vriendelijke magiër niet het complete verhaal is. Borges richtte literaire bladen op, zette zich in voor avant-gardistische kunst, vertaalde Joyce en Kafka. Hij had een hekel aan het fascisme, en nazi´s en aan dictator Peron, en nam veel slechte beslissingen zoals de steun die hij verleende aan het dictatoriale Argentijnse bewind dat ervoor zorgde dat veel Argentijnen spoorloos verdwenen.

Ondanks zijn bijziendheid, die uiteindelijk op blindheid uitliep, moet Borges toch over speciale charmes beschikt hebben. Het was niet alleen zijn belezenheid die hem aantrekkelijk maakte. Borges viel steevast voor het soort vrouwen waar zijn moeder niets van moest hebben. Zo knoopt hij een relatie aan met de losbandige Estela Canto die aanbood met hem naar bed te gaan, maar hij weigerde. Ze verbrak de relatie toen ze ontdekte dat Borges tijdens hun afspraakjes stiekem wegsloop om zijn moeder te bellen.

 

 

En dan is natuurlijk nog Maria Kodama. Op hoge leeftijd raakte Borges gefascineerd door deze veel jongere Japans-Argentijnse vrouw, die al gauw zijn reisgenoot werd, en uiteindelijk zijn tweede vrouw zou worden. Ze erfde de gehele nalatenschap van de schrijver, tot grote woede van zijn familie. Over de ware aard van Kodama´s relatie met Borges heeft altijd veel onduidelijkheid bestaan. Volgens Williamson is hij bij het schrijven van deze biografie geholpen door deze Maria Kodama. We moeten het boek echter niet beschouwen als een geautoriseerde biografie. Toch krijg je als lezer de indruk, dat het leven van Borges zijn vervulling vond in zijn relatie met Maria Kodama. Williamson beschrijft deze liefdesverhouding als warm en teder, een plotselinge, onverwachte idylle die de blinde schrijver overkwam in zijn laatste jaren. Anderen koesteren echter een flinke dosis wantrouwen tegen deze vrouw. Zelfs Adolfo Bioy Casares, die regelmatig met Borges samenwerkte, had een grondige hekel aan haar. Als reactie daarop verbrak Borges alle contacten met zijn oudste en beste vriend.

De biografie besteedt uitgebreid aandacht aan Borges´ openbare, politieke leven, en volgt de interessante ontwikkeling van een politieke, zelfs radicale activist tot een conservatief icoon van het establishment. Ik zie uit naar deze biografie.

Gisteren bracht André me het zevende deel van de speciale reeks door August Willemsen vertaalde Pessoa-teksten, steeds in dezelfde fraaie donkerblauwe omslag uitgegeven. Dit keer een kloek brievenboek: ?Brieven 1921-1935?, 450 pagina?s dik. Daar zijn we wel effe aan bezig. Maar de vakantie en Portugal staan voor de deur, dus dat moet lukken.
Na zijn tragische relatie met Ofélia stort Fernando Pessoa zich in allerlei tot mislukken gedoemde avonturen. En ook de dood van zijn moeder, in 1925, vergroot zijn persoonlijk drama.. Hij raakt ten prooi aan een zenuwinzinking. In deze brieven is een en ander zijdelings te volgen. De neerslag van zijn laatste periode van zijn leven laat echter ook een geniale, antidemocratische literator zien die worstelt met het sociale masker dat hij zichzelf uit zelfbescherming heeft aangemeten. Pessoa’s boeiende correspondentie toont dat hij, auteur van de fraaiste Portugese zinnen die ik ken, een dromer was die de wereld in wilde, maar daarvan werd weerhouden door zijn door hem zelf gemaakte masker.
Ik stort me weer op Pessoa, dus. En op Lissabon, waar we over een paar weken hopen rond te lopen.
Met een geel trammetje steil naar boven: om Lissabon te leren kennen moet je naar de buitenkant kijken. Een tekst van Philip de Wit.

]
Weer zie ik u terug,
Stad van mijn kinderjaren zo angstig verloren…
Trieste en blijde stad, weer droom ik hier…

De dichtregels zijn van Fernando Pessoa, (in de vertaling van August Willemsen), de stad waar hij over schrijft is Lissabon. Het is ook de plek waar dichteres en vertaalster Mila Vidal Paletti de eerste 20 jaar van haar leven doorbracht, voordat zij met haar man in 1970 in Amsterdam arriveerden als politieke vluchtelingen. Haar man Fernando was gevlucht voor het dictatoriaal bewind van Salazar en weigerde mee te vechten in de koloniale oorlog die zijn land in Afrika voerde. Met Mila Vidal Paletti lopen we, in een dag en een lange avond, door de hoofdstad van Portugal. De stad die zij met de jaren steeds meer is gaan missen.
,,Als je Lissabon in korte tijd wil leren kennen, moet je naar de buitenkant kijken, naar de mensen op straat. Ga naar de uitzichtpunten (miradouros in het Portugees), en zie de stad vanuit verschillende perspectieven”, aldus Mila. Want Lissabon heeft verschillende gedaantes, met een boven- en een benedenstad (a Baixa). De stad staat op zeven heuvels. De lichtroze en gele kleuren van deze metropool, de ruimte, de relaxte sfeer, het caf鬥ven, de terloopse gesprekken op straat; slenterend en trammend kan de bezoeker het allemaal proeven.
Begin bij een van Lissabons bekendste café A Brasileira, in de Rua Garrett, op loopafstand van Rossio en in het hart van Chiado (de winkelgalerij op de hellingen van de binnenstad), stelt Mila Vidal Paletti voor. Ooit, begin vorige eeuw, was dit café een van de pleisterplaatsen waar dichter Pessoa en andere kunstenaars, bohémiens en intellectuelen zich ophielden. Begin daar je dag, met een bica, zoals een espresso in Lissabon wordt genoemd. ,,En daar hoort dan ook de traditionele pastel de nata bij, een deegkuipje gevuld met een gelige, zoete room. Wie er overigens ’s middags komt, bestelt een prego, een warm broodje biefstuk met mosterdsaus. A Brasileiro is een café waaraan geen bezoeker van Lissabon ontkomt, maar ook nog steeds een plek waar vooral inwoners van de stad komen.

Vlakbij A Brasileira is een tramhalte, lijn 26, naar de benedenstad. Richting het kasteel en de antieke volkswijk Alfama met zijn smalle, steile straatjes, met huizen en balkonnetjes waar de was buiten hangt. Verlaat de tram bij het kasteel (Castelo). Op loopafstand, in Campo de Santa Clara, heb je een grote rommelmarkt, Feira da Ladra (op dinsdag en zaterdag), met van alles en nog wat, van kleding tot antiek. Je bent nu praktisch is Alfama, waar de Arabische en joodse invloeden nog duidelijk zichtbaar zijn. Hier tref je kleine restaurants waar je kan lunchen op z’n Portugees, met bijvoorbeeld caldo verde (een soort boerenkoolsoep), peixe grilhado (gegrilde vis) of carne a jardineirha (gestoofd vlees met aardappelen en groente). Bij de koffie drink je een oude of jonge aquardente (gedistilleerd) of een ginginha (lokale kersenlikeur).

Vanaf Alfama loop je binnendoor naar Rossio in de Baixa (de benedenstad), de oude binnenstad met statige panden en veel winkels en warenhuizen. Je gaat op weg naar Praça dos Restauradores, het plein waar je de Elevador da Gl󲩡 pakt, een geel trammetje, steil naar boven. ,,Je hebt daar boven meteen een mooie parkje, de Jardim de Sao Pedro de Alcantara, vanwaar je stad weer vanuit een ander perspectief kan zien”, zegt Vidal Paletti.
De volgende stop is Bairro Alto, ook een oude volksbuurt, met nauw straatjes, waar je overdag nog oudere vrouwen met krulspelden en op slippers ziet lopen. Daar zijn ook de trendy winkeltjes met nieuwe en tweedehands kleding. ’s Avonds verandert de wijk in een druk uitgaanscentrum, met veel barretjes, restaurants, enkele nachtclubs en natuurlijk, niet te vergeten, de beroemde Casas de Fado. De nauwe straatjes puilen uit, want iedereen staat buiten, tot in de late uurtjes. Portugezen gaan niet voor negen uur eten. In een populair restaurant en bierpaleis als Cervejaria da Trinidade, even buiten Bairo Alto, staan vaak tot elf uur ’s avonds enorme rijen te wachten op een tafeltje.

Hoe de avond af te sluiten? Mila Vidal Paletti raadt aan om toch een keer de taxi te pakken, naar de rivier de Taag, in de richting van Lissabons centraal station, Santa Apoló®©¡. Daartegenover is Lux, een nachtclub met verschillende verdiepingen, waar je kan snacken, loungen, zitten op de veranda met uitzicht op de rivier, swingen in de kelder, of afkoelen op het dakterras. ,,En dat is niet alleen voor jonge mensen. Alle leeftijden dansen in het rond.".

Ik eindig met wat beelden zoals de dag van vandaag begon. Om acht uur vanochtend nog een vrij dichte mist, maar tegen een uur of elf breekt de zon goed door. Dan krijg je de plaatjes zoals ik ze nu laat zien. Geen Lissabon, maar minstens even fraai. En zeker zo rustig. 

Vanochtend nog een paar vergaderingen afgewerkt. De laatste, kleine wijzigingen in de verdeling van het personeel, maar nog steeds een kleine vacature en een vervanging wegens ziekte die ingevuld moeten worden. Begin volgende week kan ik eventueel nog wat oplossen. Daarna staat het even stop. Een oplossing komt er, mar dan een aantal weken later.
De vermoeidheid is er nog steeds. Vandaar dat ik er vanmiddag om twee uur de stekker maar uitgetrokken heb. Maandagochtend zien we wel verder. Zoals het er nu uitziet heb ik nog voor een paar dagen werk. Doorwerken zal ook wel beter lukken, omdat iedereen van de werkvloer is verdwenen. Zaken kunnen dan in je eigen tempo worden afgewerkt. En dat is een voordeel.

Als oppepper naar de echte vakantie: de koffers! In dit geval ontilbaar, want in brons. De foto is genomen op het Atocha Station in Madrid. Net als Londen gisteren, al eerder getroffen door verschrikkelijke terreuraanslagen.

Wat de temperaturen van de laatste dagen betreft: de natte moesson is inderdaad wel wat minder geworden, mar elke dag zijn er wel een paar keer hevige stortregens. De temperatuur haalt de twintig graden amper, dus zomers is het allemaal niet. Voor volgende week is de terugkeer van de zon aangekondigd. Midden Nederland (waar de schoolvakanties al een week aan de gang zijn) heeft al een flinke lading regen over zich heen gehad: ondergelopen campings en ingezakte tenten, kortom het gehalte kindermishandeling (opgepropt in een benauwde, kleffe tent bij elkaar en de hele dag maar mens-erger-je-nieten) zal de afgelopen dagen fors zijn toegenomen. Nog een wonder dat er nog geen berichten zijn van overspannen huisvaders die in blinde woede hun kroost en echtgenote op gewelddadige wijze hebben uitgeroeid, nadat het rode waas voor hun ogen getrokken was. Want de hele dag veinzen dat je het gejengel niet hoort, dat hou je niet vol. En ook door het in halfnatte kledij op je caravanbank liggen de hele dag word je snel agressief, wanneer Woef zijn natte haren en vlooien ook nog eens over je uitschudt. En dan staat de pruttelende koffiepot of de kokende ochtendeitjes ook nog eens je ruiten te bewasemen. En het meegevoerde boek heb je ook al uit. Een doffe woede maakt zich van je meester.

De Partij voor Dieren meldt eenzelfde soort door-het-lint gaan. Maar wat bij dieren kan gebeuren slaat gauw over op mensen. Wat is er aan de hand?

Militairen van het 17e Pantser Infanterie Bataljon uit Oirschot hebben eind juni in de Ardennen een bloedbad veroorzaakt onder 150 tamme konijnen. De rekruten werd opgedragen de konijnen te doden en op te eten, ‘als oefening voor oorlogstijd’. Ze hadden echter geen idee hoe ze dit moesten aanpakken.
"De konijnen werden op de kop geslagen met geweerkolven en houten stokken, maar niet alle konijnen raakten bewusteloos. Toen het mes erin werd gezet, was het gegil van de konijnen tientallen meters verder nog te horen", meldt een aanwezige, die anoniem wil blijven uit angst voor represailles. De Partij voor de Dieren heeft in een brief aan minister Kamp van Defensie om opheldering gevraagd. Volgens de partij kregen militairen die weigerden aan de oefening deel te nemen een boete opgelegd.

En dan nu de zon; zoals in Avila afgelopen november(1): strakblauw en van de vroege ochtend tot de late avond. Dat moet in juli toch kunnen.

Opnieuw heeft het internationaal terrorisme toegeslagen. Dit keer in Londen. Na de euforische stemming van gisteren in de Britse hoofdstad (Londen werd door het OIC gekozen voor de Olympische Spelen van 2012) is er vanochtend de verschrikking van zes terroristische aanslagen in de metro en op een dubbeldekker. Op dit ogenblik meldt het nieuws op tv minstens 33 doden, 45 zwaargewonden en minstens 1000 gewonden. De aanslagen zijn nog niet opgeëist. De eerste explosies deden zich voor om tien voor negen plaatselijke tijd in een treinstel van de Metropolitan Line tussen de stations Liverpool Street Station en Aldgate. Een deel van het treinstel werd vernield. Later volgden de andere explosies.

Na New York en Madrid is nu dus Londen aan de beurt. Het moest er een keer van komen. En het tijdstip zal ook niet willekeurig gekozen, want de wereldleiders (Bush, Blair, Chirac en anderen) waren aanwezig op de driedaagse conferentie van de G8 in Gleneagles (Schotland).

Op tv weer de gebruikelijke beelden (hoewel minder ‘spectaculair’ dan in New York of Madrid, omdat het meeste leed zich ondergronds afspeelt, en dus onzichtbaar voor de camera’s) van af en aan rijdende ziekenauto’s, gewonde en bloedende burgers die het overleefd hebben. Volgens sommige ooggetuigen was er ondergronds een enorme paniek en raakten veel passagiers in ademhalingsmoeilijkheden. Beelden van toegetakelde passagiers, onder het stof, roet, en bloed. De enige plek die goed in beeld gebracht kan worden is de dubbeldekker, waarvan het dak compleet is weggevaagd. Hoeveel doden hierin gevallen zijn is onbekend, maar dat het er veel zijn is wel zeker: de bus zat tjokvol, want het was spitsuur. Uiteraard ligt het hele openbaar vervoer (metro, bussen etc.) al de hele dag stil.

Even een artikel van de NRC-internetsite geplukt:

Met bebloed gezicht uit de metrostations

Veel mensen kwamen in shock uit de metrostations na de aanslagen van vanochtend in Londen. Onder de grond was volgens getuigen sprake van enorme paniek.

Met bebloed gezicht, bedekt in roet, soms in paniek, zo stroomden honderden forensen vanochtend uit de Londense Underground na de reeks aanslagen. Ooggetuigen in de omgeving van metrostations vertelden hoe passagiers uit de stations tevoorschijn kwamen. Velen waren in shock.

Brandweermannen trokken chemische pakken aan voordat ze de stations binnenrenden. Honderden agenten zetten de omgeving rond de explosies af. Tientallen ambulances verzamelden zich bij de bus en de getroffen stations.

Om iets voor negen lokale tijd meldde de Britse politie een ,,incident” bij het metrostation Liverpool Street. Iets daarna kwamen de eerste berichten binnen van explosies. Een half uur na de eerste explosie legde de politie de oorzaak bij stroomstoringen op het net, waarschijnlijk veroorzaakt door een treinbotsing. Om half tien (lokaal) meldde de Underground een tweede ,,incident”, direct daarna werd het hele metronet stilgelegd. Vijf minuten later waren er al vijf ,,incidenten” gerapporteerd. In Tavistock Place blies een explosie de bovenste helft van een toeristenbus. Maar het duurde nog een uur voor ook de busexplosie algemeen bekend werd.

In de getroffen treinstellen hoorde reizigers een harde knal, en vielen de lichten uit. Reizigers hoorden over de luidsprekers dat er vanwege een stroomstoring geen metroverkeer meer mogelijk was. Simon Tonkyn, 51, vertelde Associated Press dat hij in een van de getroffen treinstellen zat. ,,Er was een enorme knal en heel veel rook. Een groepje pakte brandblussers en kon daarmee de deuren inslaan. Ik voel me volkomen verdwaasd.”

Volgens sommigen was er onder de grond sprake veel geschreeuw, ademhalingsmoeilijkheden en van ,,enorme paniek”. Anderen prezen juist de rust van hun medepassagiers.

Conrad Murkitt schreef aan de BBC: ,,Ik wil graag de mensen in mijn wagon complimenteren, en eigenlijk die in de hele trein: iedereen bleef zo kalm, ondanks de angst die iedereen gevoeld moet hebben. Nadat we misschien 15 minuten hadden gewacht, werden we bevrijd door reddingswerkers.” Veel forensen proberen alternatieve reismogelijkheden te regelen.

Terwijl aan het begin van de ochtend de politie nog sprak over ,,lopende gewonden”, veranderde dit beeld naarmate de ochtend vorderde en hulpdiensten meer zwaargewonde mensen bereikten die dichter bij de explosie waren geweest. Bij de stations werden bussen gebruikt als behandelcentra voor de tientallen gewonden die van onder de grond kwamen. Ziekenhuizen in de hele stad hielden zich gereed voor de aanvoer van gewonden.

De eerste explosie in de metro had vlak voor acht uur Nederlandse tijd plaats bij het station Aldgate East. Aanvankelijk was er veel verwarring. Reizigers kregen veel tegengestelde berichten van het vervoersbedrijf over stroomstoringen, opgeheven treindiensten en gesloten stations. Sommigen vertelden dat ze een half uur in hun treinstel hadden zitten wachten.

Op tv-beelden was te zien hoe het dak van de bus op Tavistock Place van de romp was afgescheurd. ,,Ik zat op de bus. Toen ik omkeek waren de stoelen achter me verdwenen”. Meer wilde een inzittende van de vernietigde bus niet tegen Reuters zeggen. Belinda Seabrook zat in de bus voor het getroffen voertuig: ,,Ik hoorde een ongelofelijk knal, ik keek om en zag een halve dubbeldekker in de lucht. Het was een gigantische explosie en allerlei rommel en een halve bus vlogen door de lucht! Het was bus 205 geloof ik. Er moeten veel doden zijn gevallen, want de bussen zaten tjokvol. Wij waren er twintig meter vandaan.”

In de stad raakte mobiele netwerken overbezet, in winkels vroegen voorbijgangers of ze de telefoon konden gebruiken. In de buur van de bus zocht de politie de omgeving af voor meer bommen. De ongebruikelijke afwezigheid van verkeersgeluid werd onderbroken door de loeiende sirenes.

Vrij snel na de melding van de metro-explosies zetten de autoriteiten de Underground in heel Londen stil. Toen bleek dat ook bussen een doelwit waren, werden ook alle busdiensten in de stad opgeschort. Het verkeer in de stad liep volledig vast, alleen fietsers en voetgangers konden zich nog door de stad begeven. De politie waarschuwde dat al het verkeer in Londen was stopgezet, en dat iedereen moest blijven waar hij was. Verschillende gebouwen werden geëvacueerd, zoals het Great Eastern Hotel, waar een conferentie over de Israëlische economie plaatsvond.

Veel betrokkenen spraken hun waardering uit voor de snelle en massale inzet van hulpdiensten. Binnen een kwartier waren de Britse hulpdiensten ter plekke. Alle ziekenhuizen in Londen staan paraat.

Direct na het bekend worden van de ontploffingen daalde de Londense beurs scherp. De Zwitserse franc, traditioneel een toevluchtshaven voor beleggers, bereikte zijn hoogste niveau in zes jaar.

In deze hectische dagen waarin je meer geleefd wordt dan dat je nog oog hebt voor de wereld om je heen, is het een verademing te grijpen naar teksten van de Japanse haiku-meester Matsuo Basho. Een paar weken geleden verscheen in de serie Priv� Domein no 256: ‘De smalle weg naar het verre noorden‘, reisbeschrijvingen, korte puntdichten en zelfs tekeningen van de beroemde Japanse schrijver. Al eerder, in 2001, was in dezelfde serie al ‘De herfstwind dring door merg en been’ van dezelfde schrijver uitgegeven.
Niet dat het mediteren in mijn aard ligt, maar iets van Basho�s geestesinstelling proberen aan te leren, zou zo nu en dan welkom zijn. En als dat niet zou lukken, dan zou het na te streven zijn de geserreerde vorm van de haiku te benaderen.
Een haiku is een Japanse dichtvorm die bestaat uit drie regels van vijf, zeven en weer vijf lettergrepen. Traditioneel bevat hij een verwijzing naar het seizoen waarin hij wordt geschreven. Pas toen Matsuo Basho en zijn navolgers zich voor de haiku gingen interesseren, werd de haiku geassocieerd met Zen. Voor Basho was het de perfecte manier om uitdrukking te geven aan de boeddha-aard zoals hij die had ervaren.
Voorbeelden:

 

een eenzame
kraai op een kale tak
herfstavond

langs deze route
geen reizigers
schemering in de herfst

Mocht ik de haiku niet in me hebben, dan zou ik een gedeelte van de voettocht van tweeduizend kilometer door het noordoosten van Japan willen voltooien. ‘De smalle weg naar het noorden’ is geen dagboek, maar een door en door literaire creatie waarin Basho zijn oorspronkelijke belevenissen op ingrijpende wijze heeft verwerkt. Het sublieme en het aardse wisselen elkaar af. Hij gaat op zoek naar tal van tempels en shinto-schrijnen, en bekijkt met eigen ogen afgelegen plekken waar drama’s uit de Japanse geschiedenis zich hebben afgespeeld. Op bevlogen landschapsbeschrijvingen volgen ontmoetingen met vlooien, hoeren en eenvoudige landlieden.
Ik kan niet nalaten het begin van ‘De smalle weg naar het noorden’ hier even te citeren, al was het maar dat de vakantie voor de deur staat. In ons geval een weg naar het zuiden, Portugal. Geen Japan, maar reizen heeft niks te maken met de richting waarin. Het is een zich losmaken van de hectiek van alledag. Reizen hoeft nog niet eens te betekenen dat je je daadwerkelijk in de ruimte verplaatst. Het reizen speelt zich gewoon af in je kop. Toch maar even de tekst van Basho:

"De zon en de maan zijn eeuwig op reis en ook de jaren die komen en gaan zijn reizigers. Wie zijn leven doorbrengt op een schip, of oud wordt met paardenteugels in de hand, is dag na dag onderweg en beschouwt het reizen als zijn thuis. Ook van de ouden zijn velen op reis gestorven".

Midden Nederland is al met zomerreces, hetgeen gisteren op weg naar Maasbracht al goed te zien was: veel auto’s tot de nok tot volgestouwd (inclusief jengelende kinderen), volgeladen met fietsen op het bumperrek, sleurhutten in alle soorten en maten en veel bermtoerisme, schransend dan wel luierend in een snel uitgeklapte tuinstoel. Over een week is het ook in Zuid Nederland zover. De temperatuur is er vandaag al weer naar, zo’n 27 graden, en vies benauwd vanwege de bewolking die de zon overigens nog wel even doorlaat.

Toen ik een aantal dagen geleden aandacht besteedde aan de Buena Vista Social Club, kon ik niet vermoeden dat in het Cultureel Supplement van de NRC van afgelopen vrijdag aandacht besteed zou worden aan Ibrahim Ferrer. De stokoude (92 jaar) Cubaanse zanger neemt dit jaar deel aan het North Sea Jazzfestival in Den Haag. Nog altijd trekt hij sinds zijn succes met Ry Cooder begon de wereld over. Pas na de pensoengerechtigde leeftijd aan een muzikale carrière beginnen, wie doet het hem na? En daar hoor ik hem alweer de magistrale bolero ‘Dos Gardenias’ inzetten, samen met zangeres Omara Portuondo.

Omdat het dorstig weer is nog even een bericht uit het FOK-journaal:

Op de website RateBeer.com is een Belgische trappist verkozen tot het beste bier ter wereld. Het gaat om de Westvleteren Twaalf, die wordt gebrouwen in de Sint-Sixtus abdij in Westvleteren, vlakbij de Belgische kust. Het bier bevat ruim 10 procent alcohol.

De paters in de abdij zijn niet blij met de uitverkiezing tot beste bier. Het bier wordt namelijk slechts in kleine hoeveelheden gebrouwen en is alleen te koop in de abdij. De paters vrezen een massale belangstelling voor hun zwaarste bier, waardoor er veel meer bier zal moeten worden gebrouwen.

Overigens is de Westvleteren Twaalf (waarbij Twaalf overigens van toepassing is op de bereiding) niet het enige Belgische bier in de top 10 van [b[RateBeer.com. Bij de eerste 50 genoemde bieren van deze rating staat geen enkel Nederlands bier: verschraalde troost!

De eerste tien:

1. Westvleteren Abt 12

2. Three Floyds Dark Russian Imperial Stout

3. Rochefort Trappistes 10

4. Kuhnhenn Raspberry Eisbock

5. Ale Smith Speedway Stout

6. Three Floyds Dreadnaught Imperial IPA

7. Norrebro Bryghus Horth Bridge Extreme

8. Bells Expedition Stout

9. Westvleteren Extra 8

10. Stone |Imperial Russian Stout

Op het einde van de middag met Raymond nog even geknutseld aan de bouw van mijn nieuwe website. Hij knutselt er natuurlijk meer aan dan ik.

Vanmiddag even met Gemma een uurtje of wat er uit, voor het eerst sinds heel wat weken. Het is niet echt heet en ook de zon is achter een redelijk dik wolkendek verborgen. Het doet allemaal wat broeierig aan. Later op de middag (maar dan zijn we al weer op de terugweg) zal het ook nog gaan regenen.

We rijden naar Maasbracht, waar Chantal Prevost ons heeft uitgenodigd voor de expositie ‘Art in Garden 3′ (3, vanwege het feit dat het de derde expositie is die ze gezamenlijk organiseren). Zelf is ze er die middag niet, haar man neemt de honneurs waar. Samen met een aantal andere kunstenaars wordt er geëxposeerd in de exotische tuin van Paul van Eijk, schilder en keramist. Naast de schilderijen en keramiek van Chantal is er werk van Pierre Wielders (beeldhouwerken in natuursteen), Bea Widdershoven (keramiek en brons) en Rob Brandt (sculpturen in verschillende staalsoorten). De tuin staat aardig vol, maar is groot genoeg om de relatief kleine werken de ruimte te gunnen die ze verdienen. We worden verwelkomd met een drankje, verder is het zelfbediening. Soms komt de zon een beetje door, en wordt het er zeer aangenaam.

Het meest bevallen me de keramiek van Paul van Eijk (grote beelden van keramiek, in twee delen gebakken), de keramiek van Bea Widdershoven en de recente schilderijen van Chantal (abstracten in warme, mediterrane kleuren). In het veelkleurig groen van de tuin, en soms weerspiegeld in de waterpartijen, komen de kleuren van de keramiek en de andere kunstwerken absoluut goed tot hun recht. De ambiance is er prima, het is redelijk druk, maar niet hinderlijk. De afwisseling van de diverse stijlen en werken betekent dat er voor een breed publiek wat te vinden is. Aardige gesprekken met de verschillende art-gardeniers.

Op de terugweg slaan we aan de havenkade van Maasbracht nog een portie Hollandse Nieuwe is, waarvan we er onmiddellijk een paar de keel in laten glijden.