Ongemerkt zijn de ervaringen van New York, in 2008 en 2009, mijn schilderijen binnen geslopen. Na het drieluik Big Apple Gates gaat het gewoon door. Het zorgt ook voor een verandering in het kleurenpalet: meer gebrande sienna en gebrande omber. Sombere tinten die alles te maken hebben met de afgelopen jaren die werden gekenmerkt door de snelle ineenstorting van het financiële systeem, The Great Depression van de 21^e eeuw, zou je er als overkoepelende titel aan kunnen geven.

Maar daarnaast staat New York natuurlijk als geen andere stad ter wereld symbool voor een enorme veerkracht en vitaliteit. De energie die de stad nog altijd weet los te maken is ongekend. Pas als je er rond loopt kruipt het onder je huid. En ik probeer er mijn eigen draai aan te geven op mijn doeken.

Burned! (2010, acryl, 90×90)

Burned!, was een van de krantenkoppen van de New York Post in oktober 2008: het begin van de nieuwe Wall Street Crash. De ineenstorting van de dollar, de aandelenkoersen, de banken. De Great Depression van de 21^e eeuw die nog steeds woedt. Het schilderij is opgenomen in de reeks Finis Terrae.

Eternal Sunshine of a Spotless Mind (2010, acryl, 90×90)

Zwarte gaten in de ruimte maken plaats voor het licht van de zon. En als een astronaut gaat de fantasie van de geest op zoek naar het onbekende. Zonder ooit een vaste plek te vinden. Eindeloze reis. De titel verwijst naar de gelijknamige film van Michel Gondry uit 2004. Het schilderij is opgenomen in de reeks A Space Odyssey.

See You at Nine Eleven (2010, acryl, 90×90)

11 september 2001 staat bij iedereen die de aanslagen op de Twin Towers en de ineenstorting ervan heeft meegemaakt, op het netvlies gebrand. Misschien wel de meest traumatische ervaring ooit. Naast de totale verschrikking leverde het hallucinerende beelden die in real time tot ons kwamen. Het schilderij is opgenomen in de reeks Finis Terrae.

Harlem Blues (2010, acryl, 80×80)

In dit geval gaat het mij om een nieuw soort Blues: het langzaam wegdrukken van de arme zwarte bevolking uit Harlem. De huizen worden steeds duurder en worden in genomen door een nieuwe toplaag: de rijkere blanken, hispanics en zwarten. De zwarte bevolking is een minderheid aan het worden in het traditioneel zwarte Harlem. Het schilderij is opgenomen in de reeks Finis Terrae.

zie ook: wwwgerardstaalsart.nl

Het ziet er niet erg zomers uit als Gemma en ik vanuit het Centraal Station naar buiten stappen. Uit de zware lucht valt een Hollandse moessonregen naar beneden. Maar na het ophalen van een stadsplattegrondje (2 euri; in het buitenland zijn die dingen gewoon gratis) in het Tourist Information Office annex Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis wordt het al droog. En dat zal de rest van de dag zo blijven. Sterker nog: ’s middags gaat de zon tekeer en is er een run op de Amsterdamse terrassen.

Alle reden dus om, in plaats van het openbaar vervoer te nemen (ik speur nog even naar de Stop and Go bus), via de financieel bodemloze Metrobouwputten gewoon het Damrak op te lopen. De verrommeling is er niet minder op geworden. Integendeel. De friet van Manneken Pis concurreert er minstens zo hevig met het opwekken van primaire lusten als het vlakbij gelegen Sex Museum. En bij de bliepende speelhalautomatenhallen zijn de koersverliezen minstens zo scherp als bij overbuurman Berlage. Welcome to the Netherlands! Voor me uit loopt de plaatsvervanger van Jezus op aarde. Zijn rode hesje schreeuwt het uit: Bidden helpt! Het heeft nog niet veel geholpen, als ik zo om me heen kijk.

Op de Dam krioelt het van de Japanners (hoezo kredietcrisis) en moddervette duiven. Voor de ingang van Madame Tussaud staat een sliert jongeren die een schoolreis maken. Even een slok cultuur, en daarna snel naar de Wallen. Het Rokin is al een even grote bouwput als het plein voor het Centraal Station. Nepjuweliers en belwinkels staan met de rug tegen hun door zichzelf ontsierde gevels. Dan buigt onze wandeling naar links. Het water van het Rokin bassin. De smalle boog van de doorgang naar de huisnummers 88 tot en met 98 heeft er geen goed woord voor over. Beatus qui intelligit, super egenum & pauperem. In die mala liberabit eum, Dominus. Psalm XLV:j. Maar de gouden kalveren worden hier al aanbeden vanaf de 17^e eeuw. En het ossenbloedrood van de deuren riekt nog naar de vleespotten van Jan Steen.

Inmiddels lopen we langs de Binnen Amstel. Schuin naar links het gedrocht van de Stopera. In de loodkleurige knipschaar van de Amstel en de Zwanenburgwal weerkaatsen de witte marmeren gevelcarrés De zon schijnt zoals op de 17^e eeuwse stadsgezichten. Wolkenpartijen doen nog denken aan hun zojuist verjaagde waterzware broers. Trap- en klokgevels spiegelen zich in de plassen water op straat. De Blauwbrug doet zijn naam geen eer aan. Maar het blijft een van de meest imposante bruggen van de stad. Weliswaar geen Parijse Pont Alexandre III, maar de vergulde keizerskroon van de Romanovs en de hoog opklimmende lantaarns nodigen uit tot een bezoek aan het Russische hof. Pas om 14.00 uur zal het bal worden geopend. De bakstenen gevels van de Hermitage aan de Amstel ogen nog gesloten als een oester. Dorpse rust. Alsof er nooit tot op het scherp van de snede gevochten is. Geen woning, geen kroning. De Slag om de Blauwbrug heeft alleen maar winnaars opgeleverd. Lees maar na, in de annalen van de Geldropse Adri. Nu rijden ze op dure bakfietsen. Krakersnageslacht voorin. De Metro in de binnenzak. Tandeloze Tijd.

Het Waterlooplein biedt deze ochtend nauwelijks kooplustigen. De helft van de kramen is zelfs niet bemand. Iedereen heeft alle tijd. Maar voor de echte liefhebber is er altijd wel iets te vinden. Van gasmasker tot modern kunst. Dat de ideeën van Geert Wilders hier nog geen voet aan de grond gekregen hebben, blijkt uit het veelkleurige palet van neringdoenden en kooplustigen. De keurige zilverkleurige hooggehakte lady naast de blingbling uit ons koloniale verleden. Mar toch: geen hoofddoek te zien deze ochtend.

Een kop slechte cappuccino op de brug bij de Antoniebreestraat met uitzicht op de Montelbaantoren in de felle zon. De Raamgracht over. En dan door de dodenpoort naar het plein rondom de Zuiderkerk. Van februari tot augustus 1945 was deze kerk de Gemeentelijke Doodenbewaarplaats, meldt de plaquette. Door ontbering, honger en duits geweld stierven te Amsterdam in het laatste oorlogsjaar meer mensen dan begraven konden worden. Hier was hun tijdelijke rustplaats. Ook nu ademt het intieme plein een serene rust.

In een van de zijstraten haal ik een broodje ciabatta met mozzarella, tomaat en pesto. Eet het op aan de Staalkade. Op een bankje met zicht op de Blauwbrug en de Binnen Amstel. Een enkele meeuw klapwiekt over het glad getrokken water. Woonboten worden er overwoekerd door uitbundige plantengroei. Achter me, op huisnummer 5, kan ik me aanmelden voor een cursus Salsa Caliente Salsa Cubana y mas. Ik aarzel, want over een half uur moet ik me melden aan de poort van de Hermitage. Voor een bal aan het Russische hof. En daar wil ik  niet te laat komen. Want ik haalde de Afrikaanse zangeres Oumou Sangare op 20 mei in Paradiso ook al niet, laat me het achtergebleven affiche op de kade weten.

De controle is streng. Stalinistisch bijna. Via een nauwe doorgang in het geblindeerde hekwerk rondom de Hermitage beland je binnen het tsaristische rijk aan de Amstel. Die wordt op dit ogenblik voor een groot deel overschaduwd door een megapodium in aanbouw. Over drie dagen zullen hier koningin Beatrix en de president Medvedev van de Russische federatie hand in had luisteren naar muziek en verblind worden door een spetterend vuurwerk. Dat alles bij gelegenheid van de officiële opening van de dependance van het winterpaleis in Sint Petersburg. Mijn uitnodiging wordt ingenomen. Maar even later stappen Gemma en ik de binnentuin in. Niet fotograferen. Ze schiet op me af, de geüniformeerde museumakela. We willen niet dat er al foto´s in de pers verschijnen voor de officiële opening. Ik begrijp het.

Even later zitten we in het al bijna volgestroomde auditorium. Het aantal stoelen matcht perfect met het aantal genodigden. En dat blijken vooral mensen uit de bovenlaag van de Amsterdamse hotelwereld te zijn. En uit de toeristische sector. En uit kunstminnaars. Zoals wij. De ruimte is stemmig. Het publiek heeft weliswaar een hoog high heels gehalte, maar zover ik het kan overzien zijn omhooggevallen makelaars en de rest van de onroerend goed maffia vandaag niet van de partij.

De burgemeester van Amsterdam, Job Cohen himself, doet de aftrap. Gevolgd door een toespraak van Ernst Veen, de directeur van de Hermitage. Na nog enkele huishoudelijke mededelingen van een andere medewerker kunnen we ons melden aan het Russische Hof. De expositie is voor het grootste gedeelte ingericht in de twee grote vleugels van het paleis, waartoe ik ook alle zijvertrekken reken. Het museum biedt na de ingrijpende verbouwing enorme ruimtes nu de bodem letterlijk is weggeslagen tussen de vroegere eerste en tweede verdieping van het voormalige 17^e eeuwse verzorgingshuis. Andere ruimtes heten nu  regentessekamer, kerkzaal of vriendenlounge. Die laatste wordt nog stevig onder handen genomen, maar zal op 20 juni zeker klaar zijn. Helaas is deze middag het luxe café/restaurant Neva vanmiddag nog niet geopend. Ik had er graag al even een Russische bloody mary achterover gekieperd.

Aan het Russische hof, Paleis en protocol in de 19^e eeuw, is de titel van de tot 31 januari 2010 durende expositie. Beide vleugels zijn er voor ingericht. Na een paar seconden waan je je al volledig opgenomen in de familie van de Russische tsaren. Zelfs de baljurken maken walsbewegingen binnen het beperkte kader van hun glazen kooi. En anders kijk je wel door de ramen naar de toenmalige jetset bij weer een familiefeestje van de Romanovs. Ingelijst hangen ze aan de wanden. Maria Fjodorovna. Olga Nikolajevna. Anastasia Nikolajeva. De tsrevitsj Aleksej. En natuurlijk het oppertsarenkoppel Alexandra Fjodorovna en Nicolaas II. Het overlijdensjaar is voor het keizerlijke stel, inclusief hun vijf kinderen, gelijk: 1918. Wat een timing. Het vervolg is bekend. Nieuwe burgertsaren met namen als Lenin of Stalin dienen zich aan. Over drie dagen zal de voorlopig laatste telg van deze burgerdynastie, Dmitri Anatoljevitsj Medvedev, zich melden aan de poort van de Hermitage aan de Amstel.

Er is veel moois te zien op deze tentoonstelling. Met dank aan het Russische volk. Die hun eigen Icesave hadden in het Winterpaleis aan de Neva. Ik loop langs de magistrale schilderijen van Winterhalter en Repin. Langs de gepolitoerde jachtwapens en de met goudstiksel geborduurde weitassen. Langs een hele vitrine met keizerlijke damespumps. Imelda Marcos heette vroeger tsarina. Vergulde meubels. Zelfs de keizerlijke troonzetel is ingevlogen voor deze expositie. En verder gaat het weer: tientallen kilo’s juwelen, snuifdozen, serviezen, waaiers, vazen. Er lijkt geen einde aan te komen. Bijna zou je de schitterende vormgeving van het museum over het hoofd zien. De met een wit-gouden kleur bestreken wanden van de grote zalen zorgen voor een warme uitstraling en zorgen voor een perfecte balans tegenover het koele glas en staal van de trappenhuizen.

Om vijf uur worden we terug verwacht in het auditorium. Daar gaan de gevulde glazen al rond als we binnen stappen. Na een paar uur gewalst te hebben aan het Russische hof is het tijd om even te relaxen met een glas helder fonkelende witte wijn. Even later gaat ook nog de bittergarnituur rond, maar dat oogt wat ordinair in deze ambiance. Maar niet dus. Of was net steeds het plateau leeg als de serveerster in de buurt was? De hoffotograaf schiet zijn plaatjes. Een kunstminnend vrouwtje vraagt me of ik weet waar in Amsterdam garnalenkroketten te koop zijn. Ik moet het antwoord schuldig blijven. Doe maar asperges, zeg ik, het witte goud. Ze komt niet van het platte land, zoveel is wel duidelijk, als ze beweert dat het seizoen toch al voorbij is. Ik help haar uit de droom. Want pas op 24 juni, met Sint Jan, is het zover. Zouden ze aan het Russische hof ook regelmatig asperges gegeten hebben? En zou Peter de Grote ze hoogstpersoonlijk hebben gekocht bij de boer in Grubbenvorst. Ongetwijfeld niet. Hij zou ze hebben gevorderd.

Terug de stad in. Het einde van de middag is warm en zonnig. Dat wordt dus een terras aan de Nieuwmarkt, met zicht op de Waag. De Amsterdamse Leffe blonde smaakt alsof je gewoon in de Belgische Ardennen zit. Alleen met al die voorbij schietende, met jong grut gevulde bakfietsen weet je dat het niet zo is. Even daarvoor liepen we Theofiel Jetten tegen het lijf. Achter een bord Thais voedsel op een klein terrasje aan de Kloveniersburgwal. De wereld is een dorp. Na de dood van zijn vader Maurice, vijf jaar geleden, niet meer gezien. Woont nog steeds in Amsterdam, bij het Vondelpark. We wisselen mailadressen uit, ook vanwege het boek dat ik aan het schrijven ben over vijftig jaar Blariacumcollege, waar zijn vader de eerste rector van was. Hij kan het restaurant Raan Phad Thai en het voedsel aanbevelen. Om een uur of kwart over zes zullen we er neerstrijken. Op zijn advies. En dat klopte.

We schampen de hoerenbuurt en lopen via de Zeedijk richting station. De trein van zeven over zeven. Voor Breukelen staan we een half uur stil, midden in de zompige graslanden. In de trein voor ons is brand uitgebroken. De melding komt na een kwartier. Ja, wel truttige verjaardagswensen door de intercom over de passagiers uitbraken. Maar snel correcte informatie doorgeven, ho maar. Service, heet dat. En als er mededelingen gedaan worden zijn die ook nog eens onverstaanbaar. De reis zal uiteindelijk een uur of drie duren. Nederland is groter dan je denkt. Maar in diezelfde tijd vlieg je naar Sint Petersburg. Naar het winterpaleis in de zomer. Maar het zomerpaleis ligt hier. Niet aan de Neva, maar aan de Amstel. Beatrix en president Medvedev zijn er geweest. En die spreken altijd de waarheid. Net als de Romanovs. Destijds. Tot 1918. Nu zijn er alleen nog de stille getuigen. In de Amsterdamse Hermitage. Niet te geloven.

Aan het einde van de lagere school (de late jaren ’50) verslond ik nagenoeg alle boeken van Arendsoog en Pim Pandoer. Jongensboeken. En spannend, dacht ik. Ten opzichte van Arendsoog vond ik Pim Pandoer van Carel Beke wat levensechter. Het kan ook zijn omdat Pim Pandoer zijn avonturen gewoon in Nederland beleefde, en dat je voor Bob Stanhope helemaal naar het Wilde Westen af moest reizen. De heks van ’s Heerenberg is een van de boeken (ik heb niet alle Pim Pandoers uit de reeks van 18 gelezen) die me nog bijgebleven is. Misschien alleen al om de sfeervolle titel. Want heksen in de jaren ’50, die bestonden gewoon. In elk Brabants dorp uit mijn jeugd gingen de verhalen rond. ’s Avonds de luiken voor de ramen. En dikke boeken lezen bij de kachel. Lange winteravonden. Geen tv, nauwelijks radio. In die wereld had Pim Pandoer een makkie aan je.

In ’s Heerenberg was ik tot op de dag van vandaag nooit geweest. Maar nu is daar vanavond, in het machtige kasteel Huis Bergh,  het laatste kasteelconcert. Met muziek uit de tijd van Napoleon. Zo krijgt Huis Bergh ineens nog keizerlijke allures. Zeker op deze woensdag als de zon uitbundig schijnt. En de temperatuur tot 22 graden op weet te klimmen. Zomer in Montferland. Via de Duitse steden Gogh, Kleve en Emmerich kom je er. Iets meer dan 65 kilometer. Geen afstand. De grote Rijnbrug bij Emmerich over en een paar kilometer verder beland je ineens in het plaatsje ’s Heerenberg. Even na half vier parkeer ik mijn auto vlak voor de slotgracht annex slotvijver van het imposante kasteel.

Huis Bergh ligt aan de rand van de oude kern van ’s Heerenberg, in een parkachtige omgeving. De zon ketst af op de hoge bakstenen muren van het kasteel. En weerkaatst in het gladgestreken water van de slotgracht. Eerst maar eens een omtrekkende beweging. Via een zelfsluitend hek de ‘wei’ in, en langs het water omhoog de dijk op. Rechtsaf aanhouden met mooie doorkijkjes naar de vesting. En tenslotte via een houten brug het kasteelterrein op. Eerst maar eens een cappuccino in De Heeren Dubbel, het voormalige koetshuis. Om het gazon, onder een parasol. Wat oudere fietsers bevolken een paar andere tafeltjes.

Helaas is het kasteel voor bezichtiging (o.a. een imposante Middeleeuwse collectie schilderijen en handschriften) net aan het sluiten. Wel erg vroeg, want het is nog geen half vijf. Jammer, maar vanavond bij het concert zullen we er desalniettemin wat van mee pikken.

Intermezzo 1: Huis Bergh – enkele feiten

Over de vroegste geschiedenis is weinig bekend. Waarschijnlijk is rond het jaar 1100 op een eilandje in een moeras een kustmatige heuvel opgeworpen waarop een houten woontoren is gezet. Later is deze houten woontoren vervangen door een ronde tufstenen toren. Hiervan zijn nog resten te zien in een muur in de hoofdburcht. Waarschijnlijk had men rond 1300 meer behoefte aan comfort en is de verdieping van het huidige kasteel gebouwd.

In de jaren die daarop volden is het kasteel steeds verder uitgebouwd. In de beginfase van de Tachtigjarige Oorlog heeft Huis Bergh veel te lijden gehad en in 1735 brandde het geheel uit. Het kasteel werd na de brand echter niet meer bewoond maar voor meerdere doeleinden gebruikt. Zo was er tussen 1798 en 1840 een seminarie in het kasteel gevestigd. 
In 1912 werden het Huis Bergh en alle bijbehorende bezittingen eigendom van de heer J.H. van Heek, een industrieel uit Enschede. Hij kocht het kasteel van de vorst van Hohenzollern-Sigmaringen, de eigenaar op dat ogenblik, en richtte het kasteel in met een zeer bijzondere kunstcollectie.

In 1939 werd een groot deel van het huis voor de tweede keer door brand verwoest. Dankzij de hulp van de plaatselijke bevolking kon gelukkig veel van de inventaris worden gered.  Nog in hetzelfde jaar begon de wederopbouw, die in de herfst van 1941 werd voltooid. Het bleef daarmee een van de grootste kastelen van Nederland.

In 1946 droeg van Heek zijn eigendom over aan de Stichting Huis Bergh.

Na de break wandelen we verder het dorp (of moet ik zeggen: stad) in. Althans de oude historische kern. En lopen onmiddellijk tegen een bronzen beeld van de heks van ’s Heerenberg. Dat is geplaatst voor haar voormalige huisje (uit de 17^e eeuw). De Heks van ’s Heerenberg, dat was Mechtend ten Ham, vermeldt een plaquette. Ze werd destijds door de dorpelingen van hekserij beschuldigd, en moest, om haar onschuld te bewijzen de zogenaamde ‘heksenproef’ doorstaan. Dat gebeurde door haar te verdrinken in de Laak in Azewijn, een kerkdorp een paar kilometer verder. Alleen: de ‘heks’ verdronk niet. Waardoor juist bewezen geacht werd dat ze dus wel degelijk een heks was. Op 25 juli 1605 werd ze daarom als laatste heks in Nederland op de brandstapel verbrand.

Tegenwoordig dient de Heks van ’s Heerenberg als de mascotte van het dorp. Overal kom je haar tegen. Vooral sinds 2004, toen ’s Heerenberg zijn 625-jarige bestaan als stad vierde. En jaarlijks is er hier nog het Mechteld ten Ham weekeinde: ‘s Heerenberg gaat dan uit zijn (glazen) bol. Daar heb je geen heks meer bij nodig.

Verder slenterend door het wat uitgestorven stadje sta je ineens voor De Munt. De heren van den Bergh (ja, die van het kasteel) beschikten destijds over het recht munten te slaan. De ‘Nije Monte’ zoals het gerestaureerde huis heet stond er al in 1473. Ruim een eeuw later werd de muntslag hier beëindigd en raakte de Berghse munt in verval. Een middeleeuwse vorm van inflatie. De rondgang over de dijk voert je tenslotte weer terug naar het hart van de oude kern. De grote Pancratiuskerk. En het oude raadhuis, vroeger het bestuurscentrum van de stad en de streek. Destijds was er een gevangenis in gehuisvest, laat een op de muur bevestigde plaquette weten. De schandpaal die pontificaal op het plein ervoor staat opgesteld, kan door de toerist nog gebruikt worden. Het Volendammer kostuum  op zijn ’s Heerenbergs. Voor de foto.

Verschillende horecagelegenheden sluiten hier vroeg, constateer ik. Haast maken. Als intermezzo een Palm van het vat op het terras van café-restaurant De Snor. En als het tegen zessen loopt belanden we in dezelfde straat in de oude herberg (hotel-café-restaurant) De Lantscroon, een historisch monument. Stevig gerestaureerd.

Het bestond al voor 1450. In de 16^e eeuw woonden er Berghse landdrosten zoals Sweder van Dort of  andere invloedrijke inwoners (bijvoorbeeld predikanten). Aan het einde van de 19^e eeuw (van 1889 tot 1898) was er zelfs een Franse kostschool in gehuisvest. Maar nu is het een drie sterren hotel met uitgebreid restaurant en een ouderwetse donkerbruine taveerne. Het is er niet druk als we het cafégedeelte binnen stappen om met een glas rode wijn als aperitief te anticiperen op het diner. De waard leest De erfenis van Fontanelli van de mij onbekende schrijver Andreas Eschbach. Het boek ligt opengevouwen met de kaft naar boven op het buffet. Een thriller. Ik lees op de achterkant:

Intermezzo 2: De erfenis van Fontanelli

John-Salvatore Fontanelli is een arme sloeber, totdat hij een ongelooflijke erfenis in zijn schoot geworpen krijgt: een vermogen dat een verre voorvader in de 15e eeuw nagelaten heeft en dat door samengestelde rente in 500 jaar tot een biljoen dollar is uitgegroeid.
Maar het testament bevat een raadselachtige profetie: de erfgenaam van dit vermogen, zo voorspelt het, zal ooit de mensheid haar `verloren toekomst’ teruggeven. Johns leven verandert van het ene moment op het andere. Hij moet zich laten omringen door bodyguards en onderhandelt met ministers en kardinalen. De mooiste vrouwen werpen zich aan zijn voeten.
Maar kan hij nog iemand vertrouwen? En dan komt hij in contact met een vreemdeling, die beweert precies te weten wat er met de erfenis gedaan moet worden…

Maar we kwamen toch om te eten. Nemen plaats in de bibliotheek. Het staat er met grote letters boven. Een relict uit de tijd dat het hotel nog kostschool was. Aan de wanden, tot aan het plafond, schappen gevuld met boeken. Het dempt ongetwijfeld de conversatie. Hoewel: het is bijna uitsluitend bejaard volk wat hier aanschuift. Hollandse etenstijd. Zes uur. En geen minuut te laat. Kostschooldiscipline.

We nemen plaats aan een tafel voor twee bij de schouw. Waarop weer de heks van ’s Heerenberg staat. In brons. En in miniatuuruitvoering. Schuin omhoog een ingelijste plaquette van Dwight Eisenhower. Jazeker: the President of the United States has directed me to express to W.A.M. Bruning the gratitude and appreciation of the American people for gallant service in assisting the escape of Allied soldiers from the enemy. Was getekend Dwight Eisenhower himself. General of the Army.

Het wordt vis. Gemma een grote tong. Ik een grote moot zalm met gebakken serranoham. Als bijgerechten worden een drietal bakjes bijgeschoven: een met witlof in een hete witte saus, het andere gevuld met een fantasieloze salade zonder olijfolie, en als laatste krielaardappeltjes met kruiden waaronder te veel tijm. Het smaakt, maar het blijft ver van de verfijnde Franse keuken die misschien in de tijd van de Franse kostschool indruk maakte op de studenten. Hoewel, kostschoolvoeding? Daar staat me uit eigen ervaring weinig goeds van bij. Om het allemaal weg te krijgen toch nog maar een stevig glas rode wijn besteld. Die is in ieder geval wel voortreffelijk. Als ik rond zeven uur de rekening toegeschoven krijg, zie ik dat de totale schade bijna 54 euri bedraagt. En dan te bedenken dat het gemiddelde menu del día in Spanje nooit meer dan tien euri kost. Waar je dan wel drie smakelijke gangen en ook nog eens een glas drank voor krijgt. Maar niet zeuren: dit is geen Spanje. Dit is Montferland. Maar wel zonovergoten.

Dan terug naar waar ik voor hier ben. Het laatste concert in de zogenaamde Kastelenserie. Georganiseerd door de Stichting Oude Muziek in kasteel Huis Bergh. Vanavond staat muziek uit de tijd van Napoleon op het programma. Muziek van Friedrich Kuhlau, Ferdinand Ries, Maxilmilian Leidesdorf en Ludwig van Beethoven. De uitvoerende musici zijn de Engelse Anneke Scotte (fortepiano) en de Amerikaanse Kathryn Cok (natuurhoorn).

De binnenkomst is in ieder geval zoals die moet zijn. In de open haard flakkert het houtvuur. De hoge ontvangstruimte is er klaar voor. De glazen staan al in slagorde gerangschikt. Voor in de pauze. Hertengeweien aan de wanden. Maar ook oude olieverfportretten van de vroegere heren die het kasteel bewoonden.

Het concert in de grote zaal annex begint om 20.00 uur.

Intermezzo 3: Napoleon, keizer van Frankrijk

Toen Beethoven hoorde dat Napoleon zichzelf tot keizer had uitgeroepen, scheurde hij woedend de titelpagina met de opdracht aan Napoleon van zijn derde symfonie en herdoopte die tot Eroïca. Na de pauze zal Anneke Scott 15 variaties en een fuga op het Eroica-thema spelen.
Op het programma staan behalve de Eroïca-variaties voor fortepiano, werken van componisten uit Beethovens kring die eveneens direct of indirect met de keizer te maken kregen. Ferdinand Ries ontsnapte aan de dienstplicht omdat hij maar één oog had, terwijl Friedrich Kuhlau Hamburg moest ontvluchten toen de Fransen de stad bezetten. Maximilian Leidesdorf, uitgever van Beethoven, componeerde zelf ook niet onverdienstelijk, maar Paisiello was Napoleons onbetwiste favoriet. Hij schreef in 1804 muziek voor de kroningsplechtigheid in de Parijse Notre Dame.
De Engelse Anneke Scott en de Amerikaanse Kathryn Cok vormen al langer en duo, en leggen zich speciaal toe op het klassieke en vroegromantische repertoire voor de bijzondere combinatie van natuurhoorn en fortepiano.

Zoals gebruikelijk is het publiek samengesteld uit een bonte mix uit de categorie derde leeftijd, met een kleine meerderheid van de vrouwen. De hoofdkleur is grijs. De kleding casual, het had hier ook ribfluweel kunnen zijn. Brildragers overheersen. Ik raak in gesprek met een gewezen hoornist. Een specialist, dus. Die me alles kan vertellen over de natuurhoorn die door de Amerikaanse Kathryn Cok wordt bespeeld.

In tegenstelling tot het vorige concert in Slot Loevestein zijn lang niet alle harde stoelen bezet vanavond. En dat is jammer, want de muziek is van hoge kwaliteit. Niet alleen vanwege de gespeelde muziek, maar meer nog door de manier waarop vanavond gemusiceerd wordt.  Hoewel het repertoire van Beethoven overheerst, ben ik aangenaam verrast door de sonate voor hoorn en piano in F-groot (op. 34) van Ferdinand Ries. En de componist waarmee het programma begint (Friedrich Kuhlau’s Andante e Polacca) is een aangename entree in de wereld van Napoleon, het centrale tijdsthema van de avond.

Tegen tien uur is het programma ten einde. En dan door het donkere Duitsland naar huis. Gelukkig zijn de wegen in Nord-Rhein Westfalen breed, in tegenstelling tot die in Noord Limburg. Waarbij in alle Maasdorpen ook nog eens drempels en andere verkeersremmende obstakels de weg in de dorpskernen ontsieren. Slalommend moet je je tegenwoordig een weg banen door de bebouwde kommen. En buiten de bebouwde kom wordt de rijweg nog eens optisch versmald door er rode fietsbanen op te verven. De Nederlandse kneuterigheid in optima forma. Een schril contrast met de wereld van Napoleon Bonaparte waar we vandaan komen. Tempo di marcia logubre, om het maar eens met Maximilian Leidesdorf te zeggen. Even na elf uur thuis. Allegro con brio ma non troppo. Maar nog wel zin in een glas rioja.

Om half drie vertrekken we richting Hollandse Waterlinie. Hoewel we ’s avonds pas om acht uur in Slot Loevestein moeten zijn voor een concert in de reeks ‘Kastelenserie’. Het weer wordt er gaandeweg steeds beter op. Voorlopig nog zon en wolken, maar tegen het einde van de middag zal het onbewolkt en warm zijn. Op dat ogenblik lopen we door het oude stadje Heusden, een parel in het rivierengebied. Vooraf even langs Slot Loevestein gereden, waar op dat ogenblik nog weinig te doen is. Bonte schapen grazen in de weilanden aan de slotgracht. Ganzen en andere watervogels schrikken op en klapwieken de lucht in. Hier, bij de samenkomst van de Waal en de oude Maas, zijn de uitzichten wijds. Soms wreed verstoord door een plompverloren neergedaalde bedrijfshal. Fraaie dijkhuisjes in het dorpje Poederoijen waar Slot Loevestein toe behoort.

De vestingstad Heusden ligt nog zo’n 15 kilometer van Loevestein, maar dat is, over de goede wegen, snel te doen. Ik plant mijn auto neer aan de rand van het dorp. Daarna wandelen we rustig naar het centrum. Lommerrijke entree boven een met eendenkroos bedekte grachtjes. De meeste oude gevels zijn gerestaureerd. Het doet allemaal wat aan Grave denken, hoewel het hier nog iets authentieker aandoet. Tot aan de haven lopen we door. Fraaie molens en een ophaalbruggetje markeren het oer Hollandse karakter van het oude vestigstadje. In de directe nabijheid van het binnenhaventje liggen een aantal terrassen in de zon. Op een daarvan strijken we neer. Het is er al aardig druk met eters en drinkers.

Bij De Klepperman smaken de grote glazen witte Spaanse wijn ongelooflijk goed. Dat nodigt uit tot eten, want De Klepperman is tevens een gerenommeerd visrestaurant. Ondanks de aantrekkelijke menu’s op de kaart overtuigt de baas ons van de dagaanbieding: een grote moot zal met verse asperges. Hij trekt ons moeiteloos over de streep. Een half uur later blijkt hij meer dan gelijk te hebben: het is een voortreffelijk menu. Zelden zo lekker (zelfs niet in het Noord Limburgse) asperges gegeten. En dat op een zonovergoten terras aan de Bergsche Maas, in het oude vestingstadje Heusden. Tegen 19.00 uur krassen we op. De laatste afspraak, en ook het doel van de dag, wacht immers: Slot Loevestein. Binnen een half uurtje, inclusief de wandeling terug door het dorp, zijn we er.

WIKIPEDIA: Heusden is een gerestaureerde vestingstad in de Nederlandse gemeente Heusden, gelegen aan de Bergsche Maas. Het telt momenteel 1500 inwoners (2007). In 1968 is begonnen met het in oude stijl restaureren van de vestingstad Heusden. Dit grootscheepse restauratieproject loopt al veertig jaar. In deze tijd is veel bereikt, maar de restauratie gaat nog altijd door.

De stad kreeg in 1318 stadsrechten, maar verschillende bronnen vermelden ook andere jaren. Al in het jaar 1210 wordt van een kerk te Heusden melding gemaakt. Heusden was een van de eerste Nederlandse steden met een stadsmuur en werd gebouwd op de strategische grens tussen Brabant, Holland en Gelre. Jacob Kemp ontwierp aan het einde van de 16e eeuw een moderne omwalling volgens Oud Nederlands vestingstelsel. Later werd deze uitgebreid tot de huidige vorm. De vesting heeft vele oorlogen meegemaakt, en lange tijd wist men niet hoe de vestingwerken gerestaureerd moesten worden. Later besloot men dat er een restauratie volgens de kaart van Blaeu uit 1649 moest uitgevoerd worden, inclusief de soms onhandige indelingen.

Heusden heeft - na de restauratie van 1978 - negen bastions, zes ravelijnen, een beschermend eilandje en een natte gracht. Op enkele bastions staan molens en torens. Verder was Heusden ook de geboorteplaats van Gisbertus Voetius (1589-1676).

Hoewel Heusden nooit door de Spaanse troepen belegerd is, vielen toch vele rampen Heusden ten deel. Meerdere keren werd de stad getroffen door de pest. Tijdens de grote brand in 1572 werd bijna de hele stad in de as gelegd. Van het prachtige stadhuis was niets meer van over. In 1680 vond de verwoesting van het kasteel door blikseminslag plaats. De laatste tragische gebeurtenis vond plaats tijdens de laatste gevechtshandelingen in Nederland van de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de geallieerden oprukten, zochten de Duitsers hun heil achter een nieuwe linie (de Bergsche Maas). Zij lieten de hoogste punten in de vesting, het stadhuis en twee kerktorens, opblazen. Dit deden de Duitsers ook elders, teneinde de oprukkende geallieerden te beletten hoge gebouwen als uitkijkposten te gebruiken.

De avond daalt langzaam neer over het eeuwenoude slot. Bij binnenkomst word je middels een bronzen plaquette al gelijk herinnerd aan de miraculeuze ontsnapping van Hugo de Groot in de befaamde boekenkist.

Antichambreren in een van de zaaltjes. De grote kandelaars worden al aangestoken. In de hoek grijst een opzichtig opgemaakt bed met baldakijn. Het zaaltje is vanavond omgebouwd tot foyer. De glazen wachten op drinkers. Maar die moeten tot de pauze geduld hebben.

Om kwart over acht start het muzikale deel van de avond, onder de titel: La Notte / La Musique de la Chambre du Roi. Met onder andere muziek van Lully, Clerambault, Monteclair, Delalande, Marais. Muziek uit de tijd van (onder andere) de Franse Zonnekoning Louis XIV. Maar hij zal naar die muziek geluisterd hebben in heel andere entourages. Geen onttakelde Loevesteins. De uitvoerenden hebben allen (3) Spaans (linguïstisch) bloed in de aderen: Nuria Rial (sopraan) en Sergio Alvares (viola da gamba) zijn van 100% Spaanse origine; en Juan Sebastian Lima (luit) is helemaal uit Argentinië ingevlogen.

De entourage doet het helemaal. Grote kandelaars met batterijen kaarsen werpen hun flakkerend licht de donkere ridderzaal in. Het publiek is bijna zonder uitzondering minstens grijs en 55-plus. En blank. La Notte blijkt niet zomaar als motto aan het concert te zijn meegegeven. De ijle klanken (samen met de steeds donker wordende lucht die door het glas in lood nog net te zien is) zouden je zomaar in slaap kunnen wiegen. De inmiddels gerenommeerde Spaanse sopraan zal tijdens het hele concert (ze zingt niet bij alle nummers) blijven zitten. Fantastische stem. Maar de Argentijnse luitspeler doet in muzikaliteit absoluut niet voor haar onder. Virtuoos, en soms heel verstilt, snarenspel. Kortom, een niet alledaagse muziekuitvoering. In de pauze toch nog maar een glas (maar nu rode) wijn naar binnen gewerkt. Het komt het gehoor alleen maar ten goede.

En dan moet je nog door het nachtelijk duister naar huis. Anderhalf uur voor de boeg, want onderweg krijgen we ook nog met file te maken. De A2 is één grote bouwput. Zelfs ’s nachts wordt er doorgewerkt. ‘s Middags had ik kilometers lange files zien staan tussen Zaltbommel en Den Bosch. Die zijn weliswaar niet meer kilometers lang, maar die ene rijstrook waarop het nachtverkeer wordt gedwongen te rijden, zorgt toch nog voor een behoorlijk oponthoud. Over Eindhoven (daar ook sluipdoor routes op de A2, maar geen echt oponthoud) en dan richting Venlo. Even na middernacht zijn we thuis. Wel een glas wijn verdiend voor het slapen gaan. La Notte in Limburg.

WIKIPEDIA: Loevestein is tussen 1358 en 1375 gebouwd door Dirk Loef van Horne, heer van Altena. Tot 1397 zijn enkele delen nog wat verhoogd dan wel gewijzigd. Het verrees op een strategisch gelegen landtong, op de plaats waar de rivieren de Maas en de Waal zich verenigen tot de Boven-Merwede. Het werd gebruikt om tol te heffen. Omdat de omringende grond, het Munnikenland, nogal eens onder water wilde staan, was het echter nooit een aantrekkelijk woonhuis voor edellieden. Zo heeft zich een merkwaardige geschiedenis op Loevestein kunnen voltrekken. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten was Loevestein een gevangenis voor tegenstanders van Jacoba van Beieren. Ook tijdens de Republiek was Loevestein een staatsgevangenis:

Hugo de Groot zat hier vanaf 1619 een levenslange gevangenisstraf uit, tot hij in 1621 ontsnapte in een boekenkist. In 1631 ontsnapten zeven remonstrantse dominees in een leeg bierfust.

In 1650 liet stadhouder Willem II een zestal statenleden opsluiten op Loevestein, onder wie Jacob de Witt, burgemeester van Dordrecht. De internering was aanleiding voor het ontstaan van de benaming Loevesteinse factie voor de staatsgezinde, antistadhouderlijke groepering in de Republiek. Vanaf de 17e eeuw maakte Loevestein deel uit van de Hollandse Waterlinie.

Om 9.19 uur zet de intercity zich in beweging richting Amsterdam. Het is de eerste keer dat ik gebruik maak van mijn voordeeluren abonnement (voor 60+). Eerste klas. En Gemma reist met 40% korting mee (toch nog altijd € 38,80 voor een retour Venlo-Amsterdam). Alles verloopt volgens het (spoor)boekje. Geen vertragingen, prima aansluiting in Eindhoven. En ook tram 5 staat keurig op ons te wachten voor het Centraal Station. Het regent. Het is grauw en guur in Amsterdam. Precies om kwart voor twaalf meld ik me aan de leveranciersingang van het van Gogh Museum.

Na me aan de balie gemeld te hebben, verschijnt na een paar minuten (oud-leerling) Sjraar van Heugten. Wel ouder geworden, maar niet echt veranderd, hoewel hij inmiddels 51 is (in 1974 had ik hem in de klas). We krijgen een VIP-badge mee, waardoor alle deuren letterlijk opengaan. Het is druk vandaag in het Museum. Grote toeloop vandaag. Omdat het museum het vooral van buitenlanders moet hebben (80%), laat de kredietcrisis zich hier voelen: vooral Amerikanen en Japanners worden gemist, vertelt Sjraar, terwijl hij ons begeleidt naar het restaurant waar hij ons op een mok cappuccino met van Gogh’s Sterrennacht erop trakteert. Even bijpraten.

Al 21 jaar is hij verbonden aan het van Gogh Museum. Tempus fugit. En zo’n grote expositie is enerverend. Hij is net terug uit Parijs, en ook vandaag heeft hij het weer druk. Dadelijk heeft hij weer een werklunch. Maar hoe het allemaal gekomen is, dat alles passeert nog eens de revue. Hoe ik hem destijds stimuleerde de kunst in te gaan. Kunstgeschiedenis in Utrecht werd het. En het Frans waar hij veel aan gehad heeft bij zijn werk (het zal ook weer blijken in de expositie, waarvoor veel Franse teksten – van Coppée, Zola enz – geraadpleegd en hier te zien zijn. Hij praat over zijn uitstekende samenwerking met het MoMA in New York. Met het Metropolitan Museum in dezelfde plaats gaat dat allemaal wat stroever. We praten uiteraard over van Gogh en zijn fabelachtige kennis van de schilder, waardoor in staat is om binnen een paar weken de catalogustekst te schrijven voor deze expositie, Van Gogh en de kleuren van de nacht. Tijd om te gaan kijken. Maar eerst nog een fotosessie in het voorgeborchte van de tentoonstelling. 

Gemma  functioneert als digitaal portrettist van ons beiden. Dan laat Sjraar ons los. Pas bij het verlaten van het museum (tegen kwart voor twee) treffen we hem nog even.

Het is een schitterende expositie, ruimer van opzet dan die in het MoMA in New York (waar we tijdens ons verblijf in oktober 2008 ook het een en ander van meegekregen hebben), vooral omdat Van Gogh meer in de context van zijn tijd en zijn inspiratiebronnen (zoals Millet) geplaatst wordt. Jammer is alleen dat vanwege de uitgebreidheid de werken over drie etages gespreid zijn. En ook dat sommige schilderijen alleen in reproductie te zien zijn (o.a. het magistrale gloeiend gele ‘caféterras bij nacht’) omdat ze door bijvoorbeeld het Kröller-Müller niet werden uitgeleend. Maar al met al een fabelachtig mooie tentoonstelling. Ook vanwege de dieppaarse nachtkleur van de wanden (ik zal Sjraar nog eens om het RAL-nummer vragen) die op een intense manier de nacht verbeeldt. En dat met al die mooi complementaire gele kleuren op de schilderijen en van de lijsten. Natuurlijk doet ook de belichting wonderen. Afbeeldingen in de catalogus (hoe goed ook) leggen het altijd af bij de werkelijkheid, vooral omdat de structuur er geen kans krijgt. De dikke verfstrepen van Vincent van Gogh kun je alleen in de werkelijkheid ervaren.

Het is een uur of twee als we te voet, maar wel onder de paraplu, terug richting centrum lopen. Ook bij het Rijksmuseum staat een lange rij te wachten om binnen te mogen bij de meesterwerken van Vermeer. Via het Leidseplein open we de Leidsestraat in, en slokken in een cafetaria een megabroodje tonijn en een glas jus d’orange naar binnen. Via de grachtengordel (Keizersgracht, Prinsengracht, Herengracht) beland je dan op het Spui. Wolf zet me nog op de foto bij een nat geregend Lieverdje. Nadat we bij boekhandel Scheltema een tijd hebben rondgestruind is het tijd voor een Sonnema Kruidenbitter bij Hoppe. Het is er behoorlijk rustig op dit middaguur. Slechts een verlopen koppel aan de bar, en een paar oudere stellen (zoals wij) aan de houten tafeltjes in de nissen. Het geeft weer energie om naar buiten te gaan. Het is zelfs bijna droog geworden.

Op alle plekken in het centrum kom je wankelende geruitrokte Schotten tegen. Hun bonkige bleke, en onregelmatig behaarde knieën steken bibberend boven de lange gebreide kousen uit. Al dagenlang bivakkeren ze in de stad vanwege de WK kwalificatiewedstrijd (voetbal, natuurlijk) Nederland- Schotland die zaterdagavond in de Amsterdamse Arena gespeeld zal worden. Vanwege hun bovengemiddelde alcoholpercentage schijnt de regen geen vat op ze te krijgen. Ongekend vrolijk laveren ze onder hun muts met flos tussen het woud van bewegende paraplu’s door.

Dan het Begijnhof in. Ook hier nauwelijks een toerist te bekennen. In het intieme kerkje is het zelfs helemaal uitgestorven. Via de galerij van het Historisch Museum (met zijn immense schuttersstukken) zit je dan ineens in de Kalverstraat. Een totaal verloederde koopgoot. Om de Mammon te ontvluchten toch ook nog even binnen gewipt in de vroegere schuilkerk, die al jarenlang De Papegaai genoemd wordt. Nog stemmiger dan het kerkje aan het Begijnhof.

De zware wolken jagen hoog over de Dam. En Gemma wil toch nog even de Bijenkorf in. Uiteindelijk zal daar geen geld worden achtergelaten. Het Damrak is al even verloederd als de Kalverstraat. Goedkoop amusement, met als apotheose het Sex Museum. Om de binnenstromende toeristen alvast wat op te warmen alvorens linksaf te slaan, de Wallen op. Ik sta nog even in verwondering voor het smalle pandje uit Thomas Roosenbooms Gewassen Vlees waarover het Victoria Hotel is heen gewalst, c.q. gebouwd. Toch krijgen we weer zin in een glas wijn. Daartoe steken we weer het water over, richting Wallen. Daar op de hoek ligt, breed uitkijkend over het water een wat bizar aandoend café, Dwaze Zaken geheten. Het hele interieur bestaat uit Gaudi-mozaïek, d.w.z. uit kapot geslagen Spaanse tegels bezette muren. Het meest bizarre zijn de toiletten die niet alleen volledig door met Gaudi mozaïek zijn bepleisterd, maar waar ook diezelfde techniek is toegepast met kapot geslagen spiegels. De tent blijkt ook nog eens elke donderdagavond een live jazzconcert te bieden. Helaas begint dat pas om half tien.

We eten (te duur) in de fraaie donkere Brasserie van het Centraal Station (aan perron 2 gelegen). Maar de Spaanse wijn uit Navarra is voortreffelijk, en dat geldt ook voor de bediening. En dat maakt dan weer veel goed. Om negen uur ’s avonds zijn we retour in Venlo. Ook nu is de aansluiting weer perfect. Dat hebben we met de NS wel eens anders meegemaakt.

De nieuwe lijn toch maar even doorgezet. Gisteravond (4 maart) gewerkt aan een nieuw doek. Van bescheiden omvang dit keer: slechts 80 x 100 cm. Zonder idee vooraf. Wel dat het in de reeks A SPACE ODYSSEY moest passen. En ook dat ik voor mij vreemde kleuren moest gebruiken: ultramarijn, phtalogroen, cadmiumgeel, gebrande sienna en gebrande omber. Hoewel ik cadmiumgeel ook veel gebruikt heb in de series Fiesta Gitana en Corrida.

Het doek is nog niet helemaal af, omdat sommige vlakken nog wat met meer overlappende kleuren kunnen worden ingevuld. Met name de donkere vlakken mogen een stuk spannender. Al met al zal ik er niet echt veel meer aan veranderen. Omdat het een zogenaamd 3D-doek is moet ik ook de doorloop naar de zijvlakken nog schilderen. De voorlopige werktitel is A SPACE ODYSSEY 2. Misschien blijft het ook wel zo.

Deze week flink doorgewerkt aan een 3D-doek van 100×120 cm. Ongetwijfeld hebben de kleuren die nu het karakter bepalen van het schilderij alles te maken met de zich maar voortslepende winter. Het cadmium rood en het cadmium geel van de Spaanse costa’s is verdrongen door de gebrande omber en de gebrande sienna. Doe er een mengsel van phtalogroen en kobaltblauw bij en je lijkt weg te zinken in een zompig moeras. Maar er zijn lichtpunten, zelfs in dit nogal donker ogend schilderij.

Wat de uiteindelijke titel van het doek gaat worden, weet ik nog niet. Als ondergrond zit er nog een spoor van Burtynsky in verwerkt. Maar het is nagenoeg helemaal verdwenen op de elkaar overlappende lagen. Met acryl gaat dat redelijk gemakkelijk. En snel. Ook het transparant werken gaat verbluffend simpel, als je tenminste de juiste verfsoort kiest.  Hieronder enkele details uit het schilderij:

Tussen de bedrijven door (al dagen ben ik in de weer om de expositie in  Gallery Kunstwerk in Panningen voor te bereiden) vanmorgen ook nog eens flink doorgewerkt aan het ‘Burtynsky’-doek van 100×120. Het is een stuk expressiever geworden, nadat ik de lucht een flinke optater gegeven heb. Ook bij dit doek is mijn uitgangspunt gelegen in de fotoserie SHIPBREAKING.  Het afgebeelde hieronder is nog slechts ‘in progress’. Een onaf werk, dus.

Burtynsky maakte op het strand van Chittagong in Bangladesh een weergaloze reeks foto’s die het onttakelen, zeg maar het strippen van gigantische, door de grote oliemultinationals afgedankte tankers in beeld brengen. Arme sloebers knappen het vuile, giftige werk op . Tegen een hongerloon. Met hun handen. En meest op blote voeten. Moderne slavernij.

Zie voor de website van de Canadese fotograaf Edward Burtynsky: http://www.edwardburtynsky.com (klik op de link)

Mogelijk maak ik er een tweeluik van. Het is beter om tegelijkertijd aan de twee doeken tegelijkertijd door te werken. Misschien dat ze in een later stadium naast elkaar plaats en er dan pas aan door werk. Beter voor de kleurstellingen, de vormen en de doorloop. Ik zie wel waar het schip strandt.

De vakanties zijn voorbij. New York is weer ver weg. Tijd voor de kunst. De dagen zijn kort en grauw, dus geen enkel alibi om je niet op het linnen te werpen. Op zich is de inspiratie altijd wel te vinden, maar als je uiteindelijk met je penseel over het doek beweeegt, dan is het resultaat toch altijd anders dan je in je hoofd had.

Ode Maritima (acryl, 100x100)

Een aantal weken ben ik (niet de hele dag natuurlijk, en ook niet alle dagen) bezig met een nieuw schilderij (100 x 100) in de reeks ‘A Space Odyssey’. Ineens lukt het deze week. De lagen die ik over elkaar heen gezet heb, beginnen hun expressieve werk te doen. En ook de vlakverdeling en de kleuren vallen bijna letterlijk op hun plek.

detail uit 'Ode Maritima'

Uitgangspunt wordt een lang gedicht van een van mijn favoriete schrijvers, de Portugees Fernando Pessoa. Het gedicht is getiteld ‘Ode Martima’ en verwoord op onnavolgbare wijze de nostalgie naar de zee. Wie zou dat beter kunnen dan Pessoa? De typische Portugese ’saudade’ vermengd met zijn eigenzinnige taalvirtuositeit.

detail uit 'Ode Maritima'

Toch zijn het niet de maritieme kleuren die overheersen. Integendeel. Het zijn de aardkleuren die volledig overheersen. Want ondanks zijn verlangen naar de Taag van Lissabon, en de nabijheid van de Atlantische Oceaan, in Pessoa altijd een landrot gebleven. De kroeg (’A Brasileira’ in het hart van Lissabon) was zijn thuis. Ik heb een fragment door mij met Oostindische inkt op handgeschept papier geschreven, in het doek verwerkt. Tevens heb ik er een eveneens handgeschept papieren strook met gedroogde aspergeschillen in opgenomen. De asperge is immers hét product van de aarde waar ik woon: Noord Limburg.

detail uit 'Ode Maritima'

Binnenkort, maar het zal wel na de jaarwisseling worden, zal ik beginnen aan een tweeluik dat doorgaat op dit thema. In deze donkere  wintermaanden kun je maar beter heel aards bezig zijn. En genieten van de aardwarmte. Hoewel? Als ik naar buiten kijk lijkt die warmte ver weg. Maar ik hou me staande met de gedachte aan de bijna onuitputtelijke energiebron in het binnenste. Geothermische Gedachten. Ver van Pessoa.

Vanmorgen (zondag 28 september) stevig doorgewerkt aan een nieuw schilderij in de serie CORRIDA. Hoewel ik al anderhalve maand geleden er met stukjes en beetjes aan gewerkt heb, ging het vanmorgen ineens full speed. Daarnaast heb ik maar een kwartier door kunnen werken aan een ander schilderij, in de serie FIESTA GITANA. Van beide series ga ik in januari een aantal schilderijen exposeren in de galerie THE GALLERY in Panningen (Noord-Limburg). In de serie FIESTA GITANA wil ik er hierna nog 2 of drie maken, om de serie wat meer body te geven. Uiteindelijk zullen beide series uit een stuk of tien schilderijen bestaan.

Zie hiervoor ook: www.gerardstaalsart.nl

Nu nog een passende titel en de prijs bepalen. Maar dat heeft geen haast. Een werk tot een einde brengen is altijd het belangrijkste. Wel moet ik de zijkanten nog bijschilderen (het is een zogenaamd 3D-doek) en als finishing touch de ondertekening met jaartal in de rechter benedenhoek. Ook dat heeft geen haast. En ten slotte (over een paar maanden) een licht vernislaag eroverheen. Meer ter bescherming van de verschillende verflagen.

Vanmorgen heb ik vooral een aantal transparante kleuren over de al bestaande geschilderd. Met sommige acrylkleuren gaat dat heel erg goed, met name met magenta, en ook met de verschillende gele en rode kleuren.

Ik laat ook een paar details van het schilderij zien. Daarin is goed te zien dat er een flard van een affiche in verwerkt is. Van de aanplakborden gescheurd in Malaga (in april). De kleurstellingen ervan heb ik daarna doorgetrokken in het schilderij. Ook heb ik (met name vanmorgen) veel met het paletmes gewerkt: dikke titaniumwit lagen die vervolgens weer heel transparant werden overgeschilderd.

Op 30 augustus deed mijn jongste zoon twee imitaties van Lee Towers. Met ondersteuning van een rockorkest. Het nummer ‘I can see clearly now’ kun je op You Tube bekijken. Klik hieronder op ‘Lucien’  Een zomerintermezzo, een korte onderbreking van de Valencia-Story.

Lucien zingt Lee Towers

Sinds een maand ongeveer ben ik bezig met een nieuwe serie schilderijen die de titel 2008, A SPACE ODYSSEY heeft. Het zijn schilderijen die de ruimte willen beschrijven. Inmiddels ben ik aan het vierde schilderij bezig. Het is nog in wording, maar toch beeld ik het hier af. Zelfs met een aantal bewerkingen, ook van details uit het schilderij (een tweeluik van 100×160cm).

Hierboven het voorlopige origineel. De titel die ik ik het geef is ANGEL OF LIGHT, naar de zevende symfonie van de Finse componist Rautavaara. Het verwijst met name naar het derde deel van die symfonie: COME UN SOGNO (hetgeen betekent: ALS EEN DROOM).  Hieronder een digitale bewerking van het tweeluik.

Het zal nog wel een aantal uren vergen voordat het helemaal voltooid is. Als het maar een ruimtelijk schilderij blijft. Ik heb al drie andere schilderijen in de nieuwe reeks min of meer af. Het eerste - 2008, A Space Odyssey . heb ik genoemd naar de beroemde film van Stanley Kubrick, gemaakt op basis van de ideeën van de schrijver Arthur C. Clarke. Het tweede wordt THE UNBEARABLE LIGHTNESS OF BEING - naar de roman van Kundera. Voor meer details kun je op mijn schilderijensite terecht.

Klik hierop schilderijen

De laatste dagen is het druk aan het schilderfront. Meerdere activiteiten min of meer tegelijkertijd. Maar dat houdt de vaart erin. De ‘productie’ ligt aanzienlijk hoger dan een paar jaar geleden. En inspiratie is er altijd wel. Een paar weken geleden ben ik begonnen met een nieuwe serie tweeluiken onder de titel CANTO DELLA TERRA. De titel verwijst naar de gelijknamige cd van Andrea Bocelli uit 1999. De titels van de schilderijen zullen verwijzen naar een aantal nummers op deze cd. Waarom CANTO DELLA TERRA? In de eerste plaats vanwege het feit dat ik de schilderijen maak terwijl ik naar de muziek van Bocelli luister. Verder selecteer ik te titels op basis van de inhoud van de teksten die Bocelli zingt.

Fiesta Gitana 3

Een paar dagen geleden heb ik een expositie ingericht in De Meeuwbeemd in Venlo. Ik exposeer er 26 schilderijen (waaronder een aantal tweeluiken) uit de series FIESTA GITANA, CORRIDA, FINIS TERRAE en IMAGINATION: allemaal schilderijen van de afgelopen jaren. Die worden aangevuld met een aantal IJslandse landschappen. Al met al een heel gevarieerde tentoonstelling. Die duurt tot 2 juni 2008.

Love from NYC - WTC

Ook ben ik geselecteerd voor twee schilderprijzen. Het betreft het Talens Palet, een landelijke wedstrijd voor schilders. Helaas kun je hier maar één werk voor inleveren. Een ander ‘nadeel’ is dat het moet geïnspireerd zijn door het uit 1968 daterende nummer van Boudewijn de Groot, de hit ‘Als de rook om je hoofd is verdwenen’. Liever werk ik volkomen vrij, op eigen inspiratie.

La prueba de fuego

Gisteren ontving ik een brief van de Stichting Alphons Winters die sinds een jaar of twintig een tweejaarlijks concours organiseert voor schilders uit de beide Limburgen (Nedeland en België). Een paar maanden geleden een foto in moeten sturen van één van mijn werken (IMAGINATION 4). De jury beslist. In dit geval positief. In eerste instantie zal ik met andere geselecteerden te zien zijn in het Kunstencentrum van Venlo (van 9 mei t/m 1 juni 2008). Daarna wordt (ook in de andere vijf expositiecentra) de definitieve keuze gemaakt voor de finale tentoonstelling in Maastricht.

Imagination 4

Sinds een paar dagen is mijn nieuwe kunst-site in de lucht: www.gerardstaalsart.nl Het is een uitbreiding van mijn al bestaande site. Klik op de hierboven genoemde website en je bent in mijn eigen galerie: ARS LONGA, VITA BREVIS. Veel plezier.

Om exact 12.00 uur ‘s middags parkeer ik mijn auto (gratis!) op een stil binnenhofje, vlak bij de brandweerkazerne, in de buurt van het Appeltheater. Een miezerige regen verwaait op golven van een stevige zeebries op mijn gezicht. Het was nog even doolhofrijden zonder tomtom over de glimmende tramrails. Malieveld, Kurhaus en Ministeries: ik heb het allemaal weer gezien vanachter de natte voorruit. Maar na een lange zwerftocht – veel verkeer doorstaan, het hele land van oost naar west doorkruist – is de uiteindelijke bestemming bereikt. Het Ithaka van deze dag heet Appeltheater.

De marathonvoorstelling begint om half twee. Maar de tocht heeft hongerig gemaakt. En, gelukkig, een vijftigtal meter voor het theater komt de eerste gastvrije Griek ons al tegemoet. Vanachter de toonbank van een cafetaria aan de Duinstraat. De al wat grijzig gekroesde baas reikt ons een pitabroodje met gyrosvlees aan. Ik zal de gehele verdere dag penetrante olie- en knoflookdampen over de omheining van mijn tanden naar buiten laten stromen.

Om 13.00 uur zijn we binnen. We zijn lang niet de eerste. Het Appeltheater is gevestigd in een voormalige paardentramremise. En als je goed rond kijkt is dat nog duidelijk te zien. De kassa staat vlak bij de vroegere toegangspoort. Zwartgeverfde scherpe ijzeren punten steken als dolken omhoog: daar werden de hengsels van de openslaande poorten in opgehangen destijds. Het voorgeborgte van de grote theaterzaal is ingericht als bar, café en restaurant in één. Veel hout. In bonte kleuren.

Het publiek bestaat voor de ene helft uit vers op de Odyssee geprepareerde gymnasiasten, en voor de andere helft uit niet meer werkende (pré)-pensionado’s. Dertigers en veertigers, het werkende deel der natie, ontbreekt bijna volledig. Wie kan zich immers tijdens kantoortijd vrijmaken voor toneel dat al om half twee begint? Geld moet er verdiend worden! Oorlog gevoerd! Sport bedreven! Ik voel me op dit ogenblik alsof ik in het oog van de tornado zit. Stilte voor de storm? Een adempauze van de zeegod Poseidon (Jules Terlingen)? Wie zal het zeggen? Tijd om een hernieuwde kennismaking met Odysseus (Hugo Maerten).

Om half twee gaat met donderend geweld de marathon van start: Poseidon spuwt hel en verdoemenis uit over de held uit Ithaka. De proloog speelt zich af in Sparta, midden op de Griekse Peloponnesos. Daar waar het allemaal begon. Helena, het loeder dat zich door Paris naar Troje liet voeren. Gedonder in de glazen. Oorlog. Bloed. Verkrachting. Brandschatting. Tien jaar vocht hij daar, de held Odysseus.

 Telemachos (David Geysen), het jaren wachten op zijn afwezige vader en koning Odysseus, is zelf maar op zoek gegaan naar zijn verwekker. Maar al snel leert hij in wat voor wespennest hij terecht gekomen is. List en bedrog, liefde en haat, oorlog en geweld: in die wereld is hij terecht gekomen. Hij zal er nooit meer aan kunnen ontsnappen.

De marathon is opgedeeld in zes delen, van elk een uur ongeveer. Elk deel wordt gevolgd door een pauze van een half uur. Even op adem komen. Tijd voor een slok. Of voor een korte wandeling buiten. Waar de frisse zoute zeewind je bij de les houdt. En om half zeven staat er een volledige maaltijd op het programma. Eenvoudige militaire overlevingskost met gebraden kippenboutjes, gegrilde worstjes, rijst en verschillende soorten groenten. We drinken er een glas rode wijn. Geen Griekse retsina, maar gewoon Franse.

Na Sparta zijn we in deel twee op Aia, het eiland van de geile toverkol Kirke (Judih Linssen). Samen met de naar Griekenland terug kerende vechtjassen onder leiding van Odysseus. Een jaar lang bedrijft uitzinnig de liefde met de held van Troje. Het zal hem duur te staan komen. Jaren na zijn thuiskomst zal de zoon (Telegonos) die het product zal zijn van dit overspel hem van zijn leven beroven.

Zijn vechtmaten vervelen zich intussen te pletter en hoereren maar wat in de rondte. Eigenlijk wil de hele crew liever naar huis. Maar niet nadat onze held op aanraden van het wijf een bezoek heeft gebracht aan de onderwereld, de Hades. Deel drie is een grauwe wereld als een vochtige, donkere kelder zonder enig daglicht. De blinde ziener Teresias zal Odysseus daar laten weten dat zijn thuiskomst aanstaande is, ondanks het hevige verzet van de zeegod Poseidon.

Het meest hilarische deel is deel vier. Terwijl Odysseus al zeven jaar lang, na de zoveelste storm doorstaan te hebben (terwijl al zijn manschappen verdronken) op het eiland Ogygia verblijft, komen de goden bij elkaar op de Olympos. Het lijkt wel het kabinet van een bananenrepubliek. Hoewel? Het zou ook de bijeenkomst van de VN-Veiligheidsraad kunnen zijn. Of een debat met Geert Wilders in de Tweede Kamer.

Niets menselijks is de Griekse goden vreemd. Alle list en bedrog, dom- en ijdelheden, blaaskakerij en nitwitterigheid is er in zijn gestripte vorm te zien. De voorzitter, oppergod en Pavarotti look-a-like Zeus, gespeeld door regisseur Aus Greidanus, laat op zich wachten, waardoor de opening van de vergadering aardig vertraagd wordt. Les vedettes se font attendre. Ik heb dan onder andere al kennis gemaakt met Aphrodite (Marguerite de Brauw), de godin van de liefde, die me als een domme, krolse sekspoes wel erg veel doet denken aan een blonde uitvoering van Georgina Verbaan. En met de zelfingenomenheid van de eveneens strak geblondeerde Apollo (Hubert Fermin), een kloon van de mix Karl Lagerfeld en de Duitse schlagerzanger Heino.

Met een gevulde maag ga ik eens goed zitten voor deel vijf. Odysseus is daar in zijn blote kont aangespoeld op Scheria, het eiland van de Faiaken. Nausikaä, de dellerige dochter van koning Alkinoös (eveneens gespeeld door Margerite de Brauw), heeft hem ontdekt en meegesleept naar het paleis van heer vader. Met haar lange geblondeerde manen tracht ze de held van Troje voor de zoveelste keer aan het wankelen te krijgen. Ondertussen speelt Jules Terlingen als Echeneos de Geert Wilders van de Oudheid. Het waarschuwt voor het vreemde, allochtone gespuis dat er alleen maar op uit is om onze nationale gevulde ruiven leeg te vreten. Gelukkig zal dat niet de reden zijn, waardoor Odysseus uiteindelijk toch het gastvrije eiland vaarwel zal zeggen. De drang naar huis blijkt sterker.

Eindelijk ben ik aan land op Ithaka. Het slot, deel zes. De paleiszaal baadt in bloed. Her en der ligt er een hakbijl of een Griekse machete. Alle honderd vrijers van Penelope (Geert de Jong) zijn inmiddels gruwelijk aan hun eind gekomen. Dood en verderf is er gezaaid door de vechtmachine Odysseus. Ze zullen weten dat de held terug is uit Troje. Na twintig jaar. En nu begint zijn zoon Telemachos ook al als twee druppels water op zijn verwekker te lijken. Eigenhandig knoopt hij een twaalftal dienstmeiden op. Snollen die het in zijn ogen hebben aangelegd met de op geld en liefde beluste vrijers van zijn moeder. Eind goed al goed?

Dat is te veel gezegd?

Natuurlijk, Penelope en Odysseus zijn weer bij elkaar. Maar de hernieuwde liefde is moeizaam. Er is immers te veel gebeurd. En het einde van het drama is nog niet in zicht. Want opnieuw zal Poseidon hem van zijn domestieke hengsels rukken, en opnieuw de zee op drijven. Voor jarenlang. En goed zal het uiteindelijk niet met hem, Odysseus, aflopen. Het lot. Poseidons ultieme wraak. Die wordt aangekondigd door beide-benen-op-de-grond van Eurykleia, weergaloos gespeeld door Sacha Bulthuis. Maar zo ver zal deze marathon niet meer gaan. Het zit erop. Kwart over tien in de avond. Een koude bries blaast over het Scheveningse strand richting residentie. Daar wordt vanavond de nieuwe liberale stadskoning voorgedragen: Jozias van Aartsen. De koning is dood, leve de koning!

De foto’s zijn allemaal gemaakt door LEO VAN VELZEN.

Voor meer info: zie ook de website van het TONEELGROEP DE APPEL (klik op de gele tekst)

Vanmorgen (zondag 16 december) ook bij schilderclub Het Brouwershuis de laatste bijeenkomst van dit jaar. Ik blijf een paar uur bezig om de laatste finishing touches in mijn derde schilderij in de reeks FIESTA GITANA aan te brengen. De beweging van de danseres moet zo veel mogelijk doorlopen in de achtergrond. Kleur en beweging, dat moet het schilderij uitstralen. En Andalusische warmte, natuurlijk. Als tegenpool van de actuele situatie hier buiten: de temperatuur komt nu ook overdag nauwelijks boven het vriespunt uit.

Vannacht heeft het zelfs een graad of vijf à zes gevroren. Daar staat tegenover dat de buitenlucht helder is: een stralende zon in een vriesblauwe lucht. En de komende dagen zal dat zo blijven, zeggen de weerprofeten. Ik hoop dat ze dit keer wel gelijk hebben, want de afgelopen week zaten ze er – ondanks hun optimistische visie – vaak naast. Het bleef dan de hele dag grauw. FIESTA GITANA in de vrieslucht, het moet kunnen.

Het derde schilderij in de reeks FIESTA GITANA, dus. En ik ga er nog even mee door. Ook moet ik nog een paar pakkende titels bedenken om het onderscheid te kunnen maken tussen de verschillende figuren. Met Kerstmis eens nadenken. Hierboven mijn eerste schilderij in de reeks. Hieronder mijn tweede.

Voor meer informatie, zie ook mijn kunst-website: de verbeelding aan de macht (klik op deze tekst voor de link er naartoe).

Grijs en regenachtig. Een reden om naar Helmond te rijden. Concreet: in de Boscotondohal van het Gemeentemuseum (Van Thielpark) loopt al sinds 7 oktober (en tot 6 januari 2008) de fototentoonstelling INDUSTRIAL LANDSCAPES van de Canadese fotograaf Edward Burtynsky. Het zijn er 70, en allemaal op megaformaat. Maar dat niet alleen: het zijn indrukwekkende landschappen die het eeuwige gewroet en geploeter van de mens in zijn omgeving op een artistieke manier verbeelden. Tegelijkertijd geven de foto’s een beeld van de industriële ontwikkeling en vervuiling, met name in een booming economie als die van China. Recycling in zijn meest extreme en intensieve vorm, dat laat Burtynsky zien, met een scherp oog voor de details.

Met Burtynsky reis je de hele wereld over. Van het Eliott Lake in Ontario (Canada) waar hij de gevolgen fotografeert van uraniumafval dat via een rivier het meer instroomt tot de open spiraalvormige afgravingen van de Kennecott kopermijnen in Bingham Valley (Utah, Verenigde Staten). Van de sloperijen van afgedankte olietankers op het strand van Chittagong (Bangladesh) tot de duizelingwekkende bouwputten van de Dieklovendam in de Yangtze rivier (China). Van de mega fabrieken in Cankun of Ningbo (China) waar arbeiders als robots hun dagen slijten met eindeloos repeterende bewegingen tot de scherpe sneden in de witte marmergroeven van Carrara (Italië). Forse ingrepen in de natuur. En de invloed daarvan op de mens. Dat fotografeert Burtynsky. Indrukwekkend werk.

De grote foto’s die in de expositieruime hangen, hebben een sterk panoramisch karakter. Uitgaande van de zichtbare werkelijkheid componeert Burtynsky een perfecte balans tussen ordening en rust versus verstoring en ritmiek. Het lelijke, vluchtige en tijdelijke van de hedendaagse maatschappij wordt bij hem ongevormd tot schoonheid, rust en eeuwigheid.

Ten slotte biedt Google Earth ter plekke de mogelijkheid om de door Burtynsky gefotografeerde gebieden te bezoeken. Dus vlieg ik opnieuw de wereld over: van het uraniumafval in het Elliiot Lake naar de Kennecot Copper Mines in Utah van Chittagong naar de Yangtze Rivier, en van Carrara terug naar Canada. Ik voel me als een astronaut die veraf staat van die bedrijvige mierenwereld die Burtynsky fotografeert. Dag en nacht op zoek naar energie, welvaart, gezondheid. Op de rand van de afgrond…

INFORMATIE / WEBSITES (klik op de sitenaam)

website edward burtynsky

website gemeentemuseum helmond

Sinds eind september ben ik bezig met een nieuwe reeks schilderijen. Ik noem de reeks FINIS TERRAE. De schilderijen beelden sinistere plekken in de wereldgeschiedenis af. Tegenwoordig zijn het vaak toeristische trekpleisters geworden. Zo verworden deze schilderijen tot morbide, gefotoshopte ansichtkaarten. Maar die kaarten dienen ook om een heldere boodschap tegen geweld en oorlog over te brengen. De boodschap ligt er niet dik bovenop, als je mijn schilderijen bekijkt. Slechts kleine details en aanduidingen verwijzen naar de sinistere gebeurtenissen. Ik probeer het schilderij voldoende dreiging mee te geven, zodat het niet alleen op dat ene specifieke drama betrekking heeft, maar een universeler boodschap uitstraalt. 

LOVE FROM NYC-WTC (100X160)

LOVE FROM NYC-WTC

Het schilderij is een tweeluik. Elk paneel is 80×100 cm groot. Ze vormen uitdrukkelijk één geheel. De titel verwijst naar de aanslagen op de Twin Towers in New York, op elf september 2001. De donkere vormen in de vuurzee markeren de laatste resten van de verkruimelde wolkenkrabbers.

LOVE FROM NYC-WTC (detail)

LAST POST FROM FLANDERS FIELDS De Eerste Wereldoorlog. Shell shock in de modderige Vlaamse loopgraven. Passendale. Ieper. Zinloos als elke oorlog. In dit tweeluik heb ik stukken van foto’s verwerkt die ik gemaakt heb tijdens de literaire marathon van ‘Mijn Kleine Oorlog’ van Louis Paul Boon in Etterbeek (april 2007). En gras. En oude Belgische postzegels. Last Post.

LITTLE BOY FROM ENOLA GAY (100X160)

LITTLE BOY FROM ENOLA GAY (detail)

 LITTLE BOY FROM ENOLA GAY De abstractie verwijst naar de verwoestingen van de atoombom op Hiroshima, 6 augustus 1945. Gebouwen smelten weg onder de verzengende hitte. In het schilderij zijn bladeren verwerkt van de ginkgo, de enige boom die in de vuurzee wist te overleven. De bom werd ‘Little Boy’ genoemd en werd afgeworpen uit de ‘Enola Gay’.

LAST POST FROM FLANDERS FIELDS (100×160)

Op dit ogenblik ben ik aan het vierde tweeluik bezig. De voorlopige werktitel is GOOD MORNING, AGENT ORANGE. Het zal duidelijk zijn dat dit schilderij alles van doen heeft met het beruchte chemische wapen (een ontbladeringsmiddel) dat door de Amerikanen werd ingezet in de Vietnamoorlog. Die oorlog valt eigenlijk uiteen in twee delen: de Franse Oorlog (1946-1957) en de Amerikaanse Oorlog (1957-1975). Alles bij elkaar heeft die oorlog dus een jaar of dertig geduurd. Ik concentreer me op het Amerikaanse deel.

LAST POST FROM FLANDERS FILEDS (detail)

expositie

FERIA DE OTOÑO

5 oktober 2007 – 11 janauari 2008

schilderijen van Gerard Staals

Vanaf 5 oktober exposeer ik 13 schilderijen in het kantoor van Synthese, Onderneming voor Zorg en Welzijn, aan de Bemmelstraat in Horst.

De expositie heeft als motto: FERIA DE OTOÑO De term betekent letterlijk herfstfeest en verwijst naar de reeks corrida’s (stierengevechten) die jaarlijks aan het begin van de herfst plaats vinden in de grote arena van Madrid, Las Ventas. Het spreekt dan ook voor zich dat de geëxposeerde schilderijen het onderwerp stierenvechten als centrale thema hebben.

Ook in Spanje staat het stierenvechten onder druk. De invloed van actiegroepen is op dit ogenblik zo sterk toegenomen, dat veel steden inmiddels afzien van het klassieke stierengevecht, waarbij de stier aan het einde steeds zijn heroïsche dood sterft.

Toch zit het stierenvechten zo in de Spaanse cultuur verweven dat het fenomeen niet zo maar zal verdwijnen. De rituelen er om heen, de symboliek, de bijna dansachtige bewegingen, en niet in de laatste plaats de kleuren, maken van de klassieke corrida vaak een feest. Iets waar een dorp of stad het hele jaar naar uitziet. Ondanks het wrede karakter ervan. Wat uiteindelijk gaat het om het doden van het massieve dier.

In de schilderijen is van beide gezichtpunten een en ander terug te vinden. De sierlijkheid van de bewegingen van de torero en zijn muleta (‘rode lap’) gaat over in een zee van rood bloed. Massief zwart vult de stier delen van het doek, letterlijk hoorndol gemaakt door de steken die hem al zijn toegediend. De schilderijen laten deels abstract, deels met realistische elementen de strijd op leven en dood zien.

De Amerikaanse wijdde er, een paar jaar voor het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog, een boek aan: Death in the afternoon (1932).Maar ook andere, internationaal bekende schrijvers en kunstenaars, raakten gefascineerd door het stierenvechten, zoals Pablo Picasso en Salvador Dali.

Voor mijn inspiratie ben ik vaak in Spanje te vinden, en dan met name in Andalusië en Madrid. In de zuidelijke provincie Andalusië worden de honderden enorme zwarte stieren gefokt en vervolgens in een aantal jaren klaargestoomd voor het ultieme gevecht in de arena. Alle grote steden en dorpen in Andalusië beschikken over een historische arena: zoals in Sevilla, Ronda, Malaga enz. De grootste arena van Spanje is echter te vinden in Madrid (Las Ventas). Het hele jaar door vinden hier stierengevechten plaats. Vaak worden ze ook nog live uitgezonden door de Spaanse televisie. Ondanks alle kritiek zijn de kijkcijfers nog altijd goed.

De FERIA DE OTOÑO van duurt tot 11 januari 2008.

Ter vergelijking met het vorige blog (twee weken geleden) laat ik hier de huidige stand van zaken zien van de twee doeken in de serie FIESTA GITANA. Voorlopig blijf ik er even af. Gewoon er een tijd tegen aankijken, en daarna nog wat finishing touches aanbrengen. Vaak is het lastig te bepalen, wanneer je moet ophouden. Te lang doorgaan is ook niet goed. Letterlijk afstand nemen, ook in de tijd, geeft meestal  de juiste aanwijzingen om het werk af te ronden.

Fiesta Gitana 1

Fiesta Gitana 2

Ik heb de penselen weer opgepakt. Na een paar maanden van relatieve rust. In de zomermaanden doe ik weinig op het doek, maar denk wel na over mogelijke nieuwe thema’s en onderwerpen. Ook maak ik wat schetsen. En verzamel ik materiaal dat ik mogelijk kan gebruiken voor nieuwe schilderijen.

Blijkbaar zit de vakantie in Andalusië nog behoorlijk in mijn kop, want de afgelopen dagen heb ik nogal wat flamenco-sites afgestruind, op zoek naar aansprekende beelden van dans en kleur. De oogst valt aanvankelijk wat tegen, maar uiteindelijk leveren een aantal plaatsjes toch voldoende inspiratie om er wat mee te kunnen.

Bijna drie uur ben ik op zondagmorgen 2 september bezig met twee naast elkaar geplaatste doeken. Op die manier kan ik het ‘palet’ (de kleuren) met elkaar laten overeenstemmen. De doeken zijn niet al te groot. Als het resultaat uiteindelijk bevalt, zal ik een paar grotere doeken onder handen gaan nemen. Het resultaat ziet er als volgt uit: